II SA/Łd 779/11

Dnia 13 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska, Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. A., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta Miasta B. znak: [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na bilet do Ł. i bilet powrotny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia 21 lutego 2011 r. M. W. wystąpił o zasiłek celowy na bilet do Ł. i z powrotem celem stawienia się na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi dnia 22 lutego 2011 r. Organ pierwszej instancji - w oparciu o w oparciu o art. 3 ust. 4, art. 7 ust. 1, 4, 5, 6, 13, art. 8 ust. 1 pkt 2, 3, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1,3,4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362) - odmówił przyznania zasiłku celowego na bilet do Ł. i bilet powrotny na podróż na rozprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w dniu 22 lutego 2011 r. Organ wyjaśnił, że stawiennictwo na rozprawie w dniu 22 lutego 2011 r. nie było obowiązkowe. Dalej organ ustalił, że od lutego 2011 r. wstrzymano skarżącemu zasiłek mieszkaniowy, dochód więc z tego tytułu został potraktowany jako źródło utracone i przy rozpatrywaniu wniosku w lutym organ uwzględnił dochody rodziny z lutego 2011 r. Z wywiadu wynika, że w lutym prowadził wspólne gospodarstwo domowe z K. S. Jest osobą chorą, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. W dniu 22 lutego 2011 r. utracił status osoby bezrobotnej. Z oświadczenia złożonego przez K. S. w dniu 14 marca 2011 r. wynika, że w lutym nie uzyskał żadnych dochodów. Dochodem rodziny skarżącego był zasiłek dla bezrobotnych wypłacony w dniu 9 lutego 2011 r. za okres od 1 stycznia 2011 r. do 6 stycznia 2011 r. w kwocie 137,80 zł. Decyzją z dnia [...] przyznano mu zasiłek stały w lutym 2011 r. w wysokości 282,10 zł, na okres od marca 2011 r. do stycznia 2012 r. w wysokości 444 zł miesięcznie oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 22 lutego 2011 r. do 31 stycznia 2012 r. Decyzją z dnia [...] przyznano zasiłek okresowy od lutego 2011 r. do kwietnia 2011 r. (w lutym 141,05 zł, od marca do kwietnia 2011 r. 20 zł miesięcznie). Po uwzględnieniu w dochodzie rodziny zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 137,80 zł, zasiłku stałego 282,10 zł i zasiłku okresowego w kwocie 141,05 zł łączny dochód rodziny w lutym 2011 r. wynosi 560,95 zł, tj. na osobę 280,48 zł. Zdaniem organu zatem rodzina spełniła przesłanki do uzyskania pomocy ze środków pomocy społecznej. Zasiłek celowy ma być przeznaczony na określony cel, którym powinno być zaspokojenie niezbędnej potrzeby. W ocenie organu stawiennictwo w WSA w Łodzi nie było obowiązkowe, zatem organ uznał, że nie była to niezbędna potrzeba bytowa. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący stwierdził, że "zrobiono to celowo, żebym nie był na rozprawie". Nieprawdą jest to, że stawiennictwo jego było nieobowiązkowe. Nieprawdą też jest, że w styczniu 2011 r. jego dochód stanowiła kwota 137,80 zł, gdyż należało tę kwotę podzielić na 2 (K.S). Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium stanęło na stanowisku, że w sprawie nie jest wątpliwe - pomimo kwestionowania przez M. W. sposobu wyliczenia jego dochodu - iż spełnia on kryterium ustawowe do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Dalej Kolegium wyjaśniło, że "niezbędna potrzeba życiowa" w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy, to potrzeba elementarna, konieczna do egzystencji człowieka. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, iż odmowa udzielenia wnioskowanej pomocy jest uzasadniona, bowiem zakup biletu do Ł. na rozprawę w dniu 22 lutego 2011 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi nie stanowił "niezbędnej potrzeby życiowej". Po pierwsze stawiennictwo w Sądzie nie było obowiązkowe, a nadto, jak sam skarżący stwierdził (co wynika z akt sprawy), miał ustanowionego w tej sprawie pełnomocnika. Poza tym Kolegium zaakcentowało, że organ pomocy społecznej w swym działaniach jest uzależniony od posiadanych środków finansowych. Na realizację zadań własnych w 2011 r. Ośrodek dysponuje środkami z budżetu gminy w łącznej wysokości 1.400.000 zł, z tego kwota 1.000.000 zł to środki zabezpieczone na realizację programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Na realizację pozostałych świadczeń, pozostaje kwota 400.000 zł. Z tego w pierwszej kolejności zabezpieczono środki: na zdarzenia losowe - 20.000 zł, na koszty pogrzebów - 12.000 zł, na posiłki w szkołach, jadłodajni i ŚDS - 60.000 zł, na opał 259. 000 zł. Na pozostałe zasiłki celowe pozostaje kwota 49.000 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 4.083,33 zł. Środki te wydatkowane są na pokrycie kosztów leczenia czy innych "niezbędnych potrzeb". Przeznaczone są także dla osób nie spełniających kryteriów dochodowych określonych w ustawie o pomoc społecznej bądź w programie "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", a jednocześnie wymagających wsparcia ze względu na "szczególnie trudną sytuację", w jakiej się znaleźli. Kolegium nadmieniło, że skarżący w zasadzie systematycznie, korzysta ze środków pomocy społecznej. W samym tylko marcu 2011 r. skarżący otrzymał: zasiłek celowy na zakup żywności po 100 zł w lutym i marcu 2011 r., zasiłek stały w wysokości 282,10 zł w lutym i w wysokości 444 zł miesięcznie na okres od marca 2011 r. do stycznia 2012 r. oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, zasiłek celowy na pokrycie kosztów zużycia gazu w wysokości 45,02 zł, zasiłek celowy na pokrycie kosztów zakupu leków i pokrycie kosztów badania w łącznej wysokości 93,02 zł, zasiłek okresowy w lutym w kwocie 141,05 zł i na okres od marca 2011 r. do kwietnia 2011 r. po 20 zł miesięcznie. W dacie zaskarżonej decyzji w trakcie rozpatrywania były kolejne wnioski skarżącego o pomoc: z dnia 17 marca o zasiłek celowy na leczenie choroby, z dnia 16 marca o przyznanie zasiłku celowego na energię elektryczną i leki, z dnia 15 marca o przyznanie zasiłku celowego na leki. W odniesieniu jeszcze do zarzutów odwołania dotyczących sposobu wyliczenia dochodu w lutym 2011 r. Kolegium wyjaśniło, że stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W myśl zaś art. 8 ust. 4 ustawy, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Z akt jasno wynika, co zresztą sam skarżący potwierdza, że w lutym 2011 r. prowadził gospodarstwo domowe wspólnie z K. S. Zatem dochód rodziny skarżącego stanowił w tym przypadku łączny dochód uzyskany przez te osoby w lutym 2011 r., tj. w zasadzie tylko dochód skarżącego w kwocie 560,95 zł, gdyż K. S. w lutym dochodu nie uzyskał. Natomiast kryterium dochodowe dla rodziny w tej sprawie to kwota 702 zł, a zatem rodzina spełniła wymagany ustawą warunek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Na wstępie wskazać należy, iż materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 w/w ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy, na mocy art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Co do zasady, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). Nie budzi wątpliwości, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby życiowej. Wyjaśnić należy jednocześnie, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej. Powyższe oznacza, iż organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Zasiłek celowy, będący świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego, przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Pod tym pojęciem należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także pełnienia ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Ustawodawca wymienia niezbędne potrzeby bytowe jedynie przykładowo, a ich ocena powinna przebiegać z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Z treści komentowanego artykułu wynika, że zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, jego interpretacja i ocena należą do organu rozstrzygającego indywidualny przypadek. Nadto zwrócić należy uwagę także na treść art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z regulacją ust. 1 tego przepisu, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przy czym, na mocy art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Innymi słowy, warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest – aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie – aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez organ pomocy społecznej środkami pieniężnymi. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Z treści zacytowanego przepisu wynika, iż pomoc społeczna udzielana jest ze względu na trudne sytuacje życiowe. Ustawa nie konkretyzuje tych sytuacji, jedynie w powołanym przepisie wymienia najczęstsze powody ich powstawania. Okoliczności uzasadniające udzielanie pomocy, określone w komentowanym przepisie, nie stanowią zamkniętego katalogu. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż bezspornym w sprawie jest to, że dochodem rodziny skarżącego w lutym 2011r. był: zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 137,80 zł, zasiłek stały w wysokości 282,10 zł oraz zasiłek okresowego w kwocie 141,05 zł. Nadto niezakwestionowane pozostały ustalenia organu, że w analizowanym okresie skarżący prowadził wspólne gospodarstwo domowe z K. S., który nie miał żadnego dochodu w tym czasie. Bezsprzeczne w sprawie jest także to, że skarżący jest osobą schorowaną i z tego powodu pozostaje bez zatrudnienia. W tej sytuacji łączny dochód rodziny w lutym 2011 r. wyniósł 560,95 zł, a więc na osobę 280,48 zł. Na aprobatę zatem zasługuje stwierdzenie organu, iż rodzina skarżącego spełniła przesłankę kryterium dochodowego do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. Z powołanych informacji wynika, że z jednej strony w przypadku skarżącego zaistniały okoliczności wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej warunkujące udzielenie pomocy społecznej, z drugiej natomiast należało rozważyć, czy objęta wnioskiem skarżącego pomoc na zakup biletu do Ł. i z powrotem celem stawienia się na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi dnia 22 lutego 2011 r. zalicza się do katalogu niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ulega wątpliwości, że organy dokonały oceny tego zagadnienia, zaś wnioski organów w powyższej kwestii zasługują na uwzględnienie. Tutejszemu Sądowi z urzędu wiadomo, iż na dzień 22 lutego 2011 r. wyznaczono rozprawę w sprawie ze skargi M. W., jednakże stawiennictwo nie było obowiązkowe, a na dodatek skarżący miał ustanowionego w tej właśnie sprawie pełnomocnika z urzędu. Nie sposób więc uznać, że pomoc objęta wnioskiem skarżącego była niezbędna do normalnej egzystencji strony, bowiem rozpoznanie skargi nie zależało od stawienia się strony w siedzibie Sądu, a nadto ochronę jego interesów zabezpieczyło wyznaczenie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Już wiec tylko ta prawidłowa konstatacja organów o braku przymiotu niezbędności dla egzystencji potrzeby zgłoszonej przez skarżącego stanowiła wystarczającą podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Niemniej jednak Sąd dostrzega, że argumenty wywiedzione w uzasadnieniu decyzji z jednej strony odnoszą się do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, a z drugiej wskazują na ograniczone możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Jednocześnie uwadze organów, jak i składu orzekającego nie mógł umknąć fakt, że skarżący korzystał w miesiącu lutym 2011 roku ze świadczeń z pomocy społecznej w innej postaci. Jak już powyżej wskazano, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Faktem powszechnie znanym jest okoliczność, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone. Potwierdza to zestawienie załączone do akt administracyjnych, na które powołał się organu II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. Organ ten wprost wskazał, iż organ I instancji na realizację zadań własnych w 2011 r. dysponuje środkami z budżetu gminy w łącznej wysokości 1.400.000 zł, z tego kwota 1.000.000 zł to środki zabezpieczone na realizację programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Na realizację pozostałych świadczeń, pozostaje kwota 400.000 zł. Z tego w pierwszej kolejności zabezpieczono środki: na zdarzenia losowe - 20.000 zł, na koszty pogrzebów - 12.000 zł, na posiłki w szkołach, jadłodajni i ŚDS - 60.000 zł, na opał 259. 000 zł. Na pozostałe zasiłki celowe pozostaje kwota 49.000 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 4.083,33 zł. Środki te wydatkowane są na pokrycie kosztów leczenia czy innych "niezbędnych potrzeb". Uwzględniając fakt i wysokość dochodu skarżącego oraz jego sytuację zdrowotną, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej, Sąd stwierdził, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego nie przekracza granic tzw. "uznania administracyjnego". Skład orzekający po analizie dokumentów załączonych do akt administracyjnych podzielił pogląd organów administracji. Organy administracji ustaliły stan faktyczny w sprawie w sposób bezsporny, co znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentach dołączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji. Z kolei ustosunkowując się do argumentacji zaprezentowanej przez skarżącego, nie negując niewątpliwie trudnej sytuacji strony stwierdzić należy, że nie może ona odnieść zamierzonego skutku wobec przyjętych w ustawie o pomocy społecznej zasad przyznawania zasiłku celowego. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego oraz przepisów procedury. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd postanowił, jak w punkcie drugim wyroku na mocy art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przy zastosowaniu § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 19 ust. 1, § 20 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). LS