II SA/Łd 783/18

Dnia 7 września 2018 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II – Katarzyna Patynowska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200 (dwieście) zł i ustanowienie radcy prawnego; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. A. P. A. K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca napisała, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny, bowiem prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trójką małoletnich dzieci. Na majątek rodziny składa się dom o powierzchni 102 m2, stary dom drewniany o powierzchni 120 m2 oraz dwa samochody osobowe (o szacunkowej wartości 2.500 zł i 3.000 zł). Innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności rodzina nie posiada. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia męża wynoszącego 435 zł i świadczeń z pomocy społecznej w kwocie 2.535 zł. Na zobowiązania i stałe miesięczne wydatki rodziny składa się koszt mediów domowych – 320 zł, zakup leków od 50 do 100 zł, wyżywienie – 1.000 zł. Ponadto rodzina opłaca podatek od nieruchomości w kwocie 400 zł rocznie i ubezpieczenie samochodów – 1.300 zł rocznie. We wniosku skarżąca oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, ani z radcą prawnym. Z uwagi na to, iż oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, skarżąca została mocą zarządzenia referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2018 roku zobowiązana – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – do złożenia: - odpisów rocznych zeznań podatkowych skarżącej i jej męża (lub zeznań składanych wspólnie) za rok 2017; - wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i lokat bankowych z okresu ostatnich 6 miesięcy; - zaświadczenia o średnich zarobkach męża z ostatnich 3 miesięcy; - informacji kiedy został wybudowany (oddany do użytku) dom mieszkalny o powierzchni 102 m2 i jaka jest jego szacunkowa wartość; - informacji jaka jest szacunkowa wartość domu drewnianego o powierzchni 120 m2. W wykonaniu zarządzenia skarżąca w dniu 5 września 2018 roku złożyła wymagane dokumenty i oświadczyła, iż dom mieszkalny o powierzchni 102 m2 został oddany do użytku w 2012 roku i przedstawia szacunkową wartość ok. 250.000 zł. Natomiast szacunkowa wartość domu drewnianego to ok. 30.000 zł. Strona złożyła także zaświadczenie o zarobkach męża, z którego wynika, że jego średnie wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy wynosi 360,51 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe lub znacznie utrudnione (por. postanowienia NSA: z dnia 17 października 2013 roku, sygn. II FZ 943/13; z dnia 6 października 2004 roku, sygn. GZ 71/04; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy stanowi zatem instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy jednoczesnym uwzględnieniu, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowych. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Co należy także dostrzec, oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania (por. postanowienia NSA: z dnia 29 lipca 2014 roku, sygn. II FZ 1130/14; z dnia 14 lipca 2014 roku, sygn. II FZ 687/14; z dnia 30 czerwca 2014 roku, sygn. II FZ 770/14; z dnia 17 października 2013 roku, sygn. II FZ 943/13 i inne). Biorąc pod uwagę sytuację majątkową i osobistą wnioskodawczyni w tym: dochód rodziny przy deklarowanych kosztach utrzymania wynoszących miesięcznie ok. 1.560 zł (stałe miesięczne koszty – 1.420 zł i miesięczny udział w kosztach rocznych – ok. 140 zł), referendarz sądowy uznał, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w tym kosztu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z tego powodu referendarz uwzględnił wniosek strony w części. Co należy podkreślić, z dokumentów złożonych przez skarżącą w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2018 roku wynika, że na dochód rodziny składają się, poza wynagrodzeniem męża (360,51 zł), świadczenia z pomocy społecznej w kwocie ok. 2.535 zł (świadczenie wychowawcze – 1.500 zł, świadczenia rodzinne – 438 zł oraz zasiłek okresowy – 597,10 zł), ale także – o czym jednak skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wspomniała – dodatek mieszkaniowy w kwocie 269,29 zł lub 381,33 zł miesięcznie. Dochód rodziny stanowi zatem kwota od ok. 3.164,90 zł do 3.276,94 zł. Analizując wyciągi z posiadanego przez skarżącą rachunku bankowego można dostrzec także incydentalne dodatkowe dochody (np. w miesiącu czerwcu na konto skarżącej wpłynęło z ośrodka pomocy społecznej stypendium szkolne w kwocie 995 zł, a w miesiącu lipcu także z ośrodka pomocy społecznej dodatkowe świadczenie w wysokości 600 zł). Przy czym – jak wskazano wcześniej – deklarowane miesięcznie wydatki rodziny (opłaty za media, leki, wyżywienie, podatek od nieruchomości i ubezpieczenie samochodów) pochłaniają kwotę ok. 1.560 zł. Wynika z tego, że choć rodzina nie posiada stosunkowo wysokich dochodów, tak gospodaruje pozostającymi w jej dyspozycji środkami finansowymi, że jest w stanie się utrzymać, co więcej nie wydatkuje wszystkich posiadanych pieniędzy. Z tego powodu referendarz sądowy uznał, że wniosek strony zasługuje na uwzględnienie jedynie w części, a skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w kwocie 200 zł. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 500 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 250 zł. W ocenie referendarza, posiadanie środków pieniężnych w kwocie przewyższającej sumę 200 zł pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, skarżąca może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w części. Niewątpliwie koszt ustanowienia w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika może pochłonąć większą sumę pieniędzy, stąd referendarz uwzględnił wniosek strony w tym zakresie. Z tych powodów wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie w części, o czym orzeczono jak w postanowieniu na mocy art. 245 § 1, § 2 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. Końcowo wyjaśnić należy, iż skarżąca wskazując, że wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie sprecyzowała czy wnosi o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata czy radcy prawnego. Niemniej z uwagi na tożsamy zakres kompetencji zarówno adwokata, jak i radcy prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, referendarz zdecydował o ustanowieniu pełnomocnika w osobie radcy prawnego. A. P.