II SA/Łd 786/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA M. Stahl, Sędziowie : del. NSA A. Stępień (spr.), WSA J. Sekunda-Lenczewska, Protokolant A. Widawski, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] znak: [...] 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. M. B. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. IISA/Łd 786/01 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 105 § l kpa w związku z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne, stwierdzając, że J. M. B. złożył wniosek po terminie określonym w art. 22 ust. 3 wskazanej wyżej ustawy. W uzasadnieniu stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym wszczętym w trybie art. 61 § l i 3 kpa na żądanie strony w dniu złożenia przez nią w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku o przyznanie uprawnień przewidzianych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach (....) Kierownik Urzędu związany jest przesłanką określoną w art. 22 ust. 3 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1 - 4, z zastrzeżeniem ust. 4, mogą być kierowane, w trybie, o którym mowa w ust. l ( zarekomendowane przez stowarzyszenie właściwe dla określonego rodzaju prowadzonej działalności kombatanckiej lub doznawanych represji ) do dnia 31 grudnia 1998r. przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce, a do dnia 31 grudnia 1999r. przez osoby zamieszkałe poza granicami Polski. Termin ustawowy wyznaczony dla stron i uczestników postępowania administracyjnego jest terminem prawa materialnego, w odniesieniu do którego nie stosuje się proceduralnej instytucji przywrócenia terminu. Jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności procesowej podjętej przez stronę, a wszczęte postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe. Do tej sytuacji ma zastosowanie art. 105 § l kpa, który stanowi: "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania". Dlatego należało orzec, jak w rozstrzygnięciu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. B. podniósł, że nie miał wpływu na to, że mimo iż o konieczne dokumenty zwrócił się do Archiwum Państwowego już w 1994r., to nie uzyskał ich na czas, by wywiązać się z ustawowego terminu. Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 22 ust. 3 wskazanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1994r. o kombatantach (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stwierdzając, że skarżący nie przedstawił dowodów, iż wniosek został złożony w ustawowym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 1998r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. M. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji powołując się na to, że przyczyny w przedstawieniu wszystkich dokumentów były przez niego niezawinione. Udzielił jednocześnie pełnomocnictwa swej żonie – L. B. W odpowiedzi na skargę organ wnioskował o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ma to miejsce w niniejszej sprawie. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: 1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego, poza wypadkami, o których mowa w art. 145 § 1 kpa, również w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją ( umową międzynarodową lub ustawą ), na podstawie którego została wydana decyzja. Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r., sygn. akt SK 4/02, stwierdził, że art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny, rozważając wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach, uznał, że przepis ten naruszył konstytucyjne wartości wyrażone w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości ( art. 2 i 32 Konstytucji ). Art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach został dodany nowelizacją z 25 kwietnia 1997 r. i wprowadził – dotychczas tej ustawie nieznany – termin zamykający drogę uzyskania i potwierdzenia statusu kombatanta z upływem 1997r. W ramach tej samej nowelizacji została rozszerzona lista tytułów uprawniających do uzyskania miana kombatanta. Spowodowało to konieczność ponownego przedłużenia terminu do końca 1998r. W uzasadnieniu powołanego wyroku podniesiono, iż osoby, które podejmowały starania o nabycie uprawnień przed 31 lipca 1997r., a więc w okresie, kiedy wnioski o przyznanie uprawnień mogły być składane bezterminowo, powinny, zgodnie z fundamentalną zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, uprawnienia te uzyskać. Ustawa o kombatantach określa, jakie działania, fakty i zdarzenia decydują o tym, że dana osoba jest kombatantem. Potwierdzeniem statusu jest orzeczenie wydane przez Urząd do Spraw Kombatantów, a jego dodatkowym skutkiem jest uzyskanie prawa do pewnych świadczeń materialnych. Jednak podkreślenia wymaga, że samo złożenie i pozytywne rozpoznanie wniosku nie decyduje o statusie kombatanta ( ma charakter deklaratoryjny ), a jedynie potwierdza istnienie przesłanek wynikających z ustawy. Wprowadzenie terminu ograniczającego możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich doprowadziło do sytuacji, w której osoby znajdujące się, na podstawie tych samych przepisów, w tej samej sytuacji ( będące kombatantami ) mogą być w różnej sytuacji, jeśli chodzi o oficjalne uznanie przez państwo ich statusu. Częstokroć nie z własnej winy, lecz wskutek opieszałych działań administracji publicznej. W wypadku kombatantów chodzi przy tym o ludzi zazwyczaj mniej zaradnych z uwagi na wiek i stan zdrowia. Złożenie na zainteresowanych całego ciężaru uzyskiwania niezbędnej dokumentacji, korespondencji z polskimi i zagranicznymi placówkami dyplomatycznymi, jest odbierane przez samych zainteresowanych jako sztuczne utrudnienia dowodowe. Administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacji dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna. Taka sytuacja, w której zainteresowany nie ma możliwości uzyskania ustawowo określonych uprawnień wskutek podjętych w czasie obowiązywania ustawy nieracjonalnych działań ustawodawcy oraz zaniedbań administracji publicznej, nie może mieć miejsca w systemie demokratycznego państwa prawnego. Niejasność przepisów jest wyrazem niedostatecznej troski ustawodawcy o podmiotowe traktowanie adresatów prawa, co odbiera adresatom prawa poczucie bezpieczeństwa prawnego i skutkuje utratą zaufania do państwa. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że samo wprowadzenie terminu dotyczącego uzyskania uprawnień kombatanckich, przy zachowaniu odpowiedniego vacatio legis, mogłoby nie mieć charakteru dyskryminacji kombatantów, gdyby ustawodawca nie zróżnicował tej grupy osób, wprowadzając nowe kategorie kombatanctwa, które nie zostały objęte jakimkolwiek terminem do dochodzenia uprawnień. Taka sytuacja, która powstała po nowelizacji ustawy o kombatantach dokonanej ustawą z 4 marca 1999r., po dodaniu art. 1 pkt 1 lit. a, narusza w sposób ewidentny zasadę demokratycznego państwa prawa oraz wykracza poza ramy zakreślone przez art. 7 Konstytucji. Po zmianach ustawy o kombatantach, dokonanych w latach 1997 i 1999 doszło do podziału kombatantów na tych, którzy utracili termin do dochodzenia swych praw i takich, którzy żadnym terminem objęci nie są. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że w odniesieniu do osób objętych szczególną ochroną, wynikającą z art. 19 Konstytucji, wprowadzenie terminu różnicującego jest w powyższej sytuacji naruszeniem art. 2 i art. 32 Konstytucji. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w sentencji wyroku. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( umorzenie postępowania administracyjnego ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) za bezprzedmiotowe. Na zakończenie rozważań w sprawie należy jeszcze podnieść, iż wobec lakoniczności zgłoszonego wniosku i braku jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, nasuwa się wątpliwość, czy organ zastosował właściwe przepisy prawa materialnego, tzn., czy w niniejszej sprawie skarżącemu zamiast przyznania uprawnień kombatanckich nie chodzi o świadczenie pieniężne przysługujące osobom deportowanym, a więc o świadczenie należne w oparciu o ustawę z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm. ). Gdyby istotnie tak było, to na marginesie należy jedynie zwrócić uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. P 24/02 ( Dz.U. nr 110, poz. 1060 ) orzekł, iż art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym..., wprowadzający termin do składania wniosków, został także uznany za niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.