II SA/Łd 787/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA Wojciech Chróścielewski, Sędziowie: del. NSA Ewa Markiewicz (spr.), WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Anna Urbańska, po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia [...] z dnia [...] Nr [...]; 2) nakazuje wypłacenie z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz ustanowionego z urzędu adwokata M. C., Kancelaria Adwokacka w Ł., ul. A 50, kwoty 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. J. K. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. Filia [...] z dnia [...], Nr [...] (zmiana na nr [...]) w sprawie zmiany decyzji tego samego organu pierwszoinstancyjnego z dnia [...], Nr [...], w ten sposób, że od 1 lutego 2002 roku, skarżący będzie otrzymywał zasiłek stały wyrównawczy w wysokości 207,89 zł, przy pozostawieniu innych warunków zmienianej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano (między innymi), że skarżący ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na okres od dnia 15 czerwca 1998 roku do dnia 31 lipca 2003 roku i posiada prawo do zasiłku stałego wyrównawczego. Wysokość tego zasiłku od września 2001 roku do stycznia 2002 roku, została ustalona w kwocie 186,19 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny. Decyzją z dnia [...], przyznano skarżącemu dodatek mieszkaniowy w kwocie 103,15 zł, przy czym te decyzję skarżący złożył w dniu 11 lutego 2002 roku. Ustalona od 1 lutego 2002 roku kwota zasiłku stałego wyrównawczego odpowiada zatem wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę, a dochodem tej osoby i wynosi 207,89 zł (444 zł - 239,11 zł). Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasiłek stały wyrównawczy jest świadczeniem pieniężnym w ramach pomocy społecznej, a zasadą jest przyznawanie i wypłacanie świadczeń za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Zdaniem organu odwoławczego, organy orzekające w tej sprawie nie mogły w sposób uznaniowy, w pominięciem przepisów ustawy, określić wypłatę świadczenia w przypadku nie spełnienia tych wymogów. Z tych względów brak było podstaw do uznania wniosku odwołującego się i przyznania zasiłku stałego wyrównawczego w styczniu 2002 roku, w takiej wysokości jak w lutym 2002 roku, "bowiem pełna dokumentacja o wysokości dochodu strony, związana ze zmianą wysokości dodatku mieszkaniowego została złożona dopiero w dniu 11 lutego 2002 roku". Organ drugiej instancji wskazał też, że zgodnie z art. 45 ustawy o pomocy społecznej, osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, w każdym przypadku zmiany sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą przyznania i wysokością świadczeń, powinny informować o takiej zmianie organ pomocy społecznej i wystąpić z odpowiednim wnioskiem. W skardze, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wymienioną decyzję organu drugiej instancji, skarżący J. K. zarzucił, że w organie I instancji, obiecano mu otrzymanie "wyrównania". W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo. także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w (rozdziale 13: "Uchylenie, zmiana oraz stwierdzenie nieważności decyzji" Kodeksu postępowania administracyjnego) Kpa, "o ile przewidują to przepisy szczególne". Z treści tego przepisu wynika zatem, że istnieje możliwość zastosowania innego, niż "kodeksowy" trybu wzruszenia decyzji na podstawie przepisów szczególnych. Zastosowanie jednakże tego trybu zmiany decyzji, wymaga ustalenia, że: decyzja tworzy dla stron postępowania prawa nabyte; obowiązują przepisy odrębne, dopuszczające wzruszenie decyzji oraz w istniejącym stanie prawnym i faktycznym można zastosować szczególny tryb wzruszenia decyzji na podstawie przepisów odrębnych. Tego rodzaju sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej, a zatem organ pierwszoinstancyjny prawidłowo powołał art. 163 kpa w podstawie prawnej decyzji z dnia 13 lutego 2002 roku, przy czym "przepisem szczególnym" w tym wypadku był art. 43 ust. 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.). Organ odwoławczy w sprawie niniejszej utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję pierwszoinstancyjną, i przyjął, że rozstrzygnięcie organu I instancji, jest (w ocenie organu odwoławczego) prawidłowe, zarówno z punktu widzenia zgodności z prawem, jak i pod względem celowości. Oznacza to także, iż organ odwoławczy uznał za trafną podstawę prawną z zakresu prawa materialnego, przyjętą przez organ I instancji. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 154, poz. 1792), wskazane wcześniej przepisy uległy zmianie, a ustawa ta weszła w życie z dniem 1 stycznia 2002 roku (art. 13 cyt. ustawy). Z dniem 1 stycznia 2002 roku, przepis art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej otrzymał następujące brzmienie: "Właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody". W sprawie niniejszej, jak wynika z dokumentacji dołączonej do akt administracyjnych tej sprawy, z dniem 1 lutego 2002 roku orzeczono o zmianie decyzji (poprzednio wydanej), przyznającej skarżącemu zasiłek stały wyrównawczy, w części obejmującej wysokość tego zasiłku, z ustaleniem kwoty wyższej przedmiotowego zasiłku, o 21,70 zł. Dokonanie zmiany tego rodzaju, nastąpiło z kolei na skutek wydania decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego na okres od stycznia do czerwca 2002 roku. Z uwagi na fakt, iż kwota przyznanego skarżącemu dodatku mieszkaniowego, na mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...], wynosząca 103,15 zł, była niższa od wysokości tego dodatku, przyznanego na okres od lipca do grudnia 2001 roku (124,85 zł) wystąpiła konieczność zmiany wysokości zasiłku stałego wyrównawczego o kwotę, o jaką zmniejszono skarżącemu wysokość dodatku mieszkaniowego, to jest o kwotę 21,70 zł ("wyrównania" tej kwoty, jak określa to skarżący). Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 4 pkt 6 ppkt 1), zasiłek stały wyrównawczy ustala się jako różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej rodziny. W świetle art. 2a pkt 2 powołanej ustawy, dodatek mieszkaniowy należy zaliczyć do dochodu skarżącego, w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Kwestią sporną w tej sprawie jest natomiast ustalenie daty od której należało ustalić nową, podwyższoną wysokość przyznanego skarżącemu zasiłku stałego wyrównawczego. W ocenie organów orzekających w sprawie niniejszej, ustalenie tej daty jest w każdym wypadku uzależnione od daty złożenia wniosku przez osobę zainteresowaną, wraz z niezbędną dokumentacją (art. 43 ust. 6 powołanej ustawy). Z tego rodzaju kategorycznym poglądem prawnym nie można się zgodzić w stanie faktycznym i uwarunkowaniach sprawy niniejszej. W rozpoznawanej sprawie nie ulega bowiem wątpliwości, że zmiana wysokości (w drodze decyzyjnej) przyznanego skarżącemu zasiłku z pomocy społecznej, nastąpiła już w trakcie pobierania przez skarżącego tego zasiłku, co zostało orzeczone na mocy poprzednio wydanej decyzji, której nie dołączono do akt administracyjnych sprawy niniejszej. Jest to zatem odmienna sytuacja faktyczna, od przewidzianej w art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, odnoszącego się wprost do sytuacji przyznawania tego rodzaju świadczeń o charakterze okresowym. Nawet wówczas, gdy świadczenia takie są przyznawane "po raz pierwszy", organ pomocy społecznej powinien w miarę szybko określić zakres dokumentacji wymagającej ewentualnie uzupełnienia, wzywając stronę do jej przekazania. Chodzić przy tym może jedynie o dokumenty niezbędne do prawidłowego rozpatrzenia wniosku i takie, która osoba zainteresowana jest w ogóle w stanie dostarczyć (por. decyzja SKO we Wrocławiu z dnia 7 kwietnia 1999 roku, Nr SKO 4312/106/99; OSS 1999/3/77). W sprawie niniejszej nawet nie ustalono w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, kiedy doręczona została skarżącemu powołana wcześniej decyzja o przyznaniu mu dodatku mieszkaniowego na okres od stycznia 2002 roku, a zatem nie wiadomo, czy był on w stanie doręczyć tę decyzję jeszcze w styczniu 2002 roku, jak tego wymagały organy orzekające w sprawie niniejszej. W żaden też sposób nie wykazano, że skarżący został prawidłowo poinformowany i pouczony o ewentualnych konsekwencjach zwłoki w tym zakresie, przede wszystkim z punktu widzenia art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, mając jednocześnie na względzie obowiązki, wynikające z art. 9 kpa. Ponadto, trzeba podkreślić, że w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej, organy orzekające w tym zakresie zobowiązane są kierować się przede wszystkim dobrem osoby potrzebującej pomocy społecznej (art. 36 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), i działać na jej korzyść nawet poprzez działania z urzędu. Pomoc społeczna może być także udzielana z urzędu, jak to stanowi art. 38 ust. 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej. Tego rodzaju działanie na korzyść osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej było w tej sprawie tym bardziej niezbędne, z uwagi na ustalenie u skarżącego znacznego stopnia niepełnosprawności (na stałe), co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia [...], Nr [...], wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł.. W orzeczeniu tym stwierdzono, że "aktualny stan zdrowia i zdolność do pełnienia ról społecznych kwalifikują do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe". Kwestii powyższych, niezbędnych do ustalenia dla końcowego załatwienia sprawy niniejszej, nie wyjaśniono w postępowaniu administracyjnym, a stanowisko takie narusza przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i art. 107 kpa, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z powyższych przyczyn należało też przyjąć, że naruszone zostały wymienione wcześniej przepisy prawa materialnego. Skutkuje to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) jak w sentencji wyroku. O przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponoszonych przez Skarb Państwa, Sąd orzekł na podstawie § 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).