II SA/Łd 79/21

Dnia 31 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2021 roku sprawy ze skargi A. K. – M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. Z 2020 r., poz. 256 ze zm.) - w skrócie: "k.p.a." oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - powołanej jako: "u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., nr [...], o odmowie przyznania A. K.-M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad A. M. Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji A. K.-M. wyjaśniła, że A. M. jest bratem jej teścia, a zatem jest dla niego bratanicą i mimo że nie jest z nim spokrewniona w pierwszej linii, to jest dla niego rodziną i jedyną osobą, która może mu pomóc i pomaga w codziennej egzystencji. A. M. jest bowiem osobą chorą, wymagającą stałej opieki i pomocy osoby trzeciej. Jednocześnie strona wskazała, że jej wuj nie ma żadnej rodziny i jedyną osobą, która może się nim zająć jest właśnie wnioskodawczyni. Opieka ta wymaga stałej obecności wnioskodawczyni, która z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. W ocenie strony, w tym stanie rzeczy, jej sprawę powinno potraktować się indywidualnie i przyznać wnioskowane świadczenie mimo braku pokrewieństwa między nią a A.M. W załączeniu strona przekazała oświadczenie samego A. M., który podkreślając swoją trudną sytuację zdrowotną i życiową, wskazuje jednocześnie na pomoc jakiej udziela mu w codziennej egzystencji A.K.-M. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że katalog osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawiera powołany już na wstępie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W przypadku A.K. – M. zrozumiałym jest, że podstawy przyznania wnioskowanego świadczenia można byłoby szukać ewentualnie w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W treści tej normy ustawodawca uznał, że jednym z warunków, od których zależy powstanie tego uprawnienia jest sprawowanie opieki przez osobę obciążoną wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Kolegium stwierdziło, że A. M. jest bratem teścia A.K. –M. Strona nie jest zatem spokrewniona z osobą, w związku z opieką na którą przyznane miałoby być świadczenie pielęgnacyjne. Jest jego powinowatą. A. K.-M. nie jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec A. M. W tym stanie rzeczy prawidłowo, zdaniem Kolegium, organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad A. M. A. K.-M. nie mieści się bowiem w katalogu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w treści art. 17 u.ś.r. Katalog ten ma charakter zamknięty, co nie pozwala na potraktowanie jej wniosku w sposób indywidualny. Powołanego przepis nie ma bowiem charakteru uznaniowego i nie pozwala organowi na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie spoza kręgu uprawnionych wskazanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła A. K.-M. podnosząc, że zaskarżona decyzja jest nieobiektywna. Skarżąca opisała stan zdrowia A.M. oraz zakres pomocy, której on wymaga. Skarżąca podniosła jednocześnie, że jest jedyną osoba bliską, która może sprawować nad nim opiekę. W jej ocenie spełnia kryteria do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła również o przesłuchanie wskazanych przez nią świadków na okoliczność sprawowania przez nią opieki nad A.M. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć. W ocenie Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić także należy, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, że skarżąca, mając świadomość treści obowiązujących przepisów, uważa, że świadczenie powinno jej zostać przyznane w drodze wyjątku z uwagi na specyficzną sytuację nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy zasadnie organ uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek uprawniających do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem jej teścia, przy czym uprawnienie skarżącej do wnioskowanego świadczenia może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kwestią zasadniczą w kontrolowanej sprawie pozostaje zatem rozstrzygnięcie, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie, która faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji gdy na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j . Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) – dalej: "k.r.o.". Zgodnie natomiast z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W tym miejscu podkreślić należy, że w związku z rozbieżnymi poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (orzeczenie dostępne w CBOSA), w której jednoznacznie stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za literalną wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r., podkreślając, że nie można tego przepisu interpretować rozszerzająco, z powołaniem się na wartości konstytucyjne. Stwierdził bowiem, że "nie można (...), z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną". Co prawda uchwała ta została podjęta została przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2013 r., ale nowelizacje u.ś.r., które nastąpiły po tej dacie nie dokonały zmian w zakresie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadal bowiem uprawnienie to zależy od istnienia obowiązku alimentacyjnego opiekuna względem osoby niepełnosprawnej. Z tego tez względu wyrażony w powołanej uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20 – dostępny w CBOSA). W niniejszej sprawie skarżąca jest żoną bratanka A.M. Nie jest zatem z nim spokrewniona, a jedynie spowinowacona. W związku z tym na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jego osoby. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że skarżąca jako jedyna może sprawować opiekę nad bratem teścia, gdyż ten nie ma swojej rodziny. O uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego decydują bowiem przesłanki ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia. W związku z tym organy orzekające nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącej, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. dc