II SA/Łd 796/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor Arkadiusz Blewązka, Protokolant Referent stażysta Izabela Wędrak, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi C. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie przyznania świadczeń pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] uchylił własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] i przyznał C. L. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od lipca 1944 r. do lutego 1945 r., łącznie 8 miesięcy i odmówił przyznania uprawnienia za okres od marca 1945 r. do maja 1945 r. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] uchylił decyzję własną z dnia [...], Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], Nr [...] o odmowie przyznania uprawienia do świadczenia pieniężnego, przyznał świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od sierpnia 1944 r. do lutego 1945 r. - łącznie 7 miesięcy i odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego za miesiąc lipiec 1944 r. oraz marzec 1945 r. W uzasadnieniu organ podał, iż ustawa z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), określa warunki przyznania świadczenia pieniężnego dla osób osadzonych w obozach pracy przymusowej oraz dla osób deportowanych (wywiezionych) do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy lub ZSRR. W zakresie drugiej z wymienionych kategorii (art. 2 pkt 2 ustawy), osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego powinna wykazać, że została wywieziona do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l września 1939 r. Ustawa nie zakreśliła dalszych wymogów, w tym w szczególności związanych z wiekiem osoby deportowanej, rodzajem uciążliwości, czy warunkami pracy. Z przepisu nie wynika nawet wymóg, aby praca była faktycznie świadczona. Z zawartego w art. 3 ust. l ustawy sformułowania, iż świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wynika jedynie obowiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby m.in. na terytorium III Rzeszy, jako wywiezionej na roboty przymusowe. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym przeanalizowaniu sprawy, uwzględniając nowy materiał dowodowy (taki jak - karta osobowa, książka pracy i zaświadczenie PUR ojca strony, zaświadczenie świadka niemieckiego) przyznał stronie uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w wymiarze 7 miesięcy. Organ bowiem uznał za udowodniony okres represji od sierpnia 1944 r. do lutego 1945 r. w gminie Geinsheim. Załączone do wniosku dokumenty potwierdzają okres deportacji od 21 lipca 1944 r. do 18 marca 1945 r. Zgodnie z art. 3 ust. l ustawy, świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, dlatego nie można zaliczyć stronie miesiąca lipca 1944 r. oraz marca 1945 r. uznając je za niepełne. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku C. L. o ponowne rozpoznanie sprawy, mocą decyzji z dnia [...] uchylił własną wcześniejszą decyzję i przyznał uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od lipca 1944 r. do lutego 1945 r. Jednocześnie organ odmówił przyznania wnioskowanego uprawnienia za czas od marca 1945 r. do maja 1945 r. W motywach rozstrzygnięcia organ podał, iż C. L. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia z tytułu deportacji do miejscowości Geinsheim k/GroB Gerau w okresie od lipca 1944 r., do maja 1945 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, iż została deportowana do Niemiec w lipcu 1944 r. i przebywała tam do maja 1945 r. (zakończenie wojny). Po ponownej analizie materiału dowodowego organ uznał, że wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie i przyznał stronie uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do Geinsheim k/GroB Gerau do pracy przymusowej w okresie od lipca 1944 r. do lutego 1945 r. (łącznie 8 miesięcy). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uwzględnił pracy świadczonej po dniu 26 marca 1945 r., tj. po dacie zajęcia okolic GroB Gerau przez wojska koalicji antyhitlerowskiej (datę wyzwolenia ustalono na podstawie wydawnictwa: "United States Army in World War II. Special Studies. Chronology 1941/1945" pod redakcja Mary H. Williams, Washington 1960). Pracy wykonywanej po tej dacie nie można uznać za pracę przymusową na rzecz III Rzeszy zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy. Natomiast 26 dni pracy wykonywanej w marcu 1945 r. doliczono do pracy w innym niepełnym miesiącu - lipcu 1944 r., ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego C. L. podała, iż nie zgadza się z zaliczonym przez organ okresem represji, bowiem jej zdaniem trwały one do końca wojny. Razem z rodzicami wróciła ona do kraju dopiero w grudniu 1945 r. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania świadczenia pieniężnego dla skarżącej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej i osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 2 ust. 2 lit. "a" ustawy, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 roku na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. W stanie faktycznym sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał C. L. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od lipca 1944 r. do lutego 1945 r. Organ jednocześnie odmówił przyznania przedmiotowego uprawnienia za okres od marca 1945 r. do maja 1945 r., gdyż jak podał, w tym okresie na terenie, na którym przebywała C. L. nie były prowadzone już działania wojenne. Z cytowanego przez organ opracowania wynika bowiem, że w dniu 26 marca 1945 r. nastąpiło zajęcie okolic GroB Gerau przez wojska koalicji antyhitlerowskiej. Tym samym organ ocenił, iż data 26 marca 1945 r. jest datą, z którą praca świadczona przez C. L. utraciła przymiot przymusowości. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie nie zgadza się z przyjętym przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stanowiskiem. Sąd reprezentuje pogląd, iż określenie "zakończenie wojny" odnieść należy do daty 8 maja 1945 r. Wynika z niego, że tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy. W ocenie Sądu, ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Nie można bowiem przyjąć, aby przed ostatecznym zakończeniem wojny istniały szanse i warunki na powrót z deportacji do Polski, skoro w dużej części Europy nadal trwały działania wojenne uniemożliwiające powrót, a ponadto nie można było przewidzieć, jak ostatecznie potoczą się losy wojny. Skład orzekający podziela tym samym pogląd przedstawiony w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2002 r., sygn. akt: II SA/Łd 535/00, nie publ.; wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r., sygn. akt: III RN 158/98, OSNAPU 2000/3/86; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1998 r., sygn. akt: II SA/Po 1272/97, nie publ.). Na tym etapie rozważań skład orzekający chciałby zwrócić uwagę również na to, iż niedopuszczalnym jest, by organ czynił istotne dla sprawy ustalenia w oparciu o opracowania, których kserokopii wraz z tłumaczeniem nie załącza do akt. Dokumenty te nie należą do powszechnie dostępnych, co czyni niemożliwym dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji. Konkludując, Sąd spostrzegł, iż organ orzekający naruszył regulacje prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.