II SA/Łd 799/02

Dnia 5 lutego 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: del. Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA: Joanna Sekunda-Lenczewska, po. Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant: Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o świadczenie pieniężne z tytułu deportacji uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] Sygn. akt: II SA/Łd 799 / 02 U Z A S A D N I E N I E Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 105 par. 1 k.p.a. i art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku M. M. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego na podstawie przywołanej powyżej ustawy osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Uzasadnieniem tejże decyzji było stwierdzenie przez organ administracji, iż wniosek o przyznanie świadczenia złożony został przez M. M. w dniu 21 listopada 2001 roku, a więc po wyznaczonym terminie, zakreślonym przez przepis art. 4 ust. 5 tejże ustawy na dzień 31 grudnia 1999 roku. Nadto organ administracji podniósł, iż powyższy termin, jako termin ustawowy wyznaczony dla stron i uczestników postępowania nie może być przez organ administracji przedłużany. Jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności procesowej podjętej przez stronę, zaś wszczęte po upływie tego terminu postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 105 par. 1 k.p.a.. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła w dniu 8 kwietnia 2002 roku M. M. wnosząc o ponowne rozpoznanie wniosku i przyznanie świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu podała, iż do dnia 31 grudnia 1999 roku nie dysponowała dokumentami, które należało dołączyć do wniosku o przyznanie świadczenia, na potwierdzenie faktu deportacji do pracy przymusowe i wyłącznie z tej przyczyny wniosku takiego nie złożyła. Rozpoczęte przez wnioskodawczynię w dniu 14 września 1996 roku starania o udokumentowanie pracy przymusowej na rzecz gospodarki III Rzeszy zakończyły się pomyślnie dopiero we wrześniu 2001 roku, kiedy otrzymała od władz niemieckich potwierdzenie deportacji do pracy przymusowej. Na tempo poszukiwań wymaganych dokumentów nie miała wpływu, a było to przyczyną przekroczenia terminu do ich złożenia. Ponadto zakwestionowała zasadność wprowadzenia terminu, w którym należy wystąpić ze stosownym wnioskiem o wypłatę świadczenia podnosząc, iż termin ten dzieli represjonowanych, na tych którym świadczenie pieniężne przysługuje i tych, którym świadczenia tego odmówiono. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając jako organ administracji II instancji utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], Nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ ten wskazał, iż zawarty w odwołaniu wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem termin do składania wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego ma charakter materialnoprawny, a zatem w razie jego niedotrzymania nie mają zastosowania przepisy o przywracaniu uchybionych terminów. W dniu 3 czerwca 2002 roku na powyższą decyzję M. M. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi podnosząc, iż decyzja ta niezgodna jest z polskim prawem. W uzasadnieniu skarżąca przytoczyła argumenty w istocie tożsame z tymi podniesionymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji, w szczególności przedstawiła trwające od dnia 14 września 1996 roku, do września 2001 roku starania o udokumentowanie pracy przymusowej. Zdaniem skarżącej nie ponosi ona winy, ani za to, iż po upływie 57 lat od zakończenia wojny nie posiada stosownych dokumentów, ani za długotrwałe postępowanie potwierdzające fakt pracy przymusowej. W ocenie skarżącej decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych sprzeczna są z art. 2, art. 8 ust. 1 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W odpowiedzi na złożoną skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie w niniejszej sprawie, pomimo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, nie zostało przez ten Sąd zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 roku, a zatem sprawa ta podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. (art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.)) Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności ł prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Fundamentalną kwestią dla oceny zasadności wniesionej skargi jest ustalenie jakie skutków pociąga za sobą przekroczenia przez skarżącą terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 5 analizowanej ustawy wnioski o przyznanie uprawnień zaopiniowane przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych wraz z dowodami potwierdzającymi rodzaj i okres represji, zainteresowane osoby mogły składać do dnia 31 grudnia 1999 roku. Oceną zgodności z prawem tego przepisu zajmował się Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 17 czerwca 2003 roku, P 24/02 (OTK-A 2003/6/55) Trybunał stwierdził, iż przywołany powyżej przepis art. 4 ust. 5 ustawy jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. l Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Następstwem tego jest utrata mocy obowiązującej powyższego przepisu. Badając zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie przytoczonej poniżej regulacji prawnej, zobligowany jest uwzględnić treść wyroku Trybunału. Skoro w dniu rozpoznawania niniejszej sprawy przez tutejszy Sąd przepis art. 4 ust. 5 omawianej ustawy – stanowiący podstawę rozstrzygnięcia – już nie obowiązywał, to wypada stwierdzić, iż organ administracji zastosował nieprawidłową podstawę prawną, gdyż swoje rozstrzygnięcie oparł o przepis niezgodny z Konstytucją. Taki stan rzeczy wypełnia znamiona przepisu art. 145 a par. l k.p.a. stanowiącego, iż można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą – aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja. Konkludując, należy więc stwierdzić, iż występuje w niniejszej sprawie podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 145 par. l pkt l lit. "b" p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zasadą – wielokrotnie wyrażaną w orzecznictwie – jest uchylenie przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji w razie stwierdzenia występowania w sprawie przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego. Tak więc skoro Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodności z Konstytucją przepisu prawa, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja, to jest to podstawą do wznowienia postępowania, a to z kolei uzasadnia uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji (vide. wyrok NSA z dnia 25 października 1999 r., II SA 1294/99, LEX nr 46246; oraz wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., IV SA 1360/97, LEX nr 47852). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 par. l pkt l lit. "b" p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.