II SA/Łd 799/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant asystent sędziego Agata Brolik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi W. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie przepisu art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – po rozpatrzeniu odwołania W.A. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] w sprawie odmowy umorzenia w całości nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz rozłożenia na 29 rat należności z tego tytułu w łącznej kwocie 1481,72 złotych (wraz z ustawowymi odsetkami) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następstwie ustalenia przez organy administracji publicznej, iż decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...] orzeczono o konieczności zwrotu przez W.A. nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. Nadto organy administracji ustaliły, że we wniosku z dnia 11 czerwca 2008 r. skarżący zwrócił się o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ale jednocześnie wniósł o rozłożenie na raty kwoty w wysokości 1481,72 złotych z tytułu powstałego zadłużenia. Organ pierwszej instancji rozpoznając powyższy wniosek przedstawił w uzasadnieniu wydanej decyzji sytuację rodzinną i materialną skarżącego na podstawie wywiadu środowiskowego oraz załączonych do akt dokumentów. Organ wskazał, iż skarżący jest osobą mieszkającą samotnie i posiadającą dochód w wysokości 1.436,42 złotych miesięcznie. W ocenie organu przedstawione okoliczności nie są wystarczające dla zastosowania umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, ale pozwalają na rozłożenie na raty tejże kwoty. W odwołaniu od powyższej decyzji organu pierwszej instancji W.A. wniósł o jej uchylenie oraz umorzenie w całości spłaty nienależnie pobranego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpoznając wniesione odwołanie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] powołało się na przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), wskazując, że organ pierwszej instancji ma kompetencje do tego aby umorzyć, ale jednocześnie nie ma obowiązku umorzenia dłużnikowi kwoty z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i to do organu pierwszej instancji należy ocena sytuacji rodzinnej i możliwości zwrotu nienależnie pobranej kwoty. Taka ocena powinna być poprzedzona odpowiednim postępowaniem wyjaśniającym. Umorzenie zaległości dłużnika jest rozstrzygnięciem nadzwyczajnym, więc wszelkie ulgi w tym zakresie mogą być udzielane w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych wypadkach. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie w przypadku rozpatrywania wniosku o umorzenie kwoty należności opiera się na zasadzie uznania administracyjnego. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz załączonych do akt dokumentów prawidłowo ocenił sytuację materialną i majątkową skarżącego. Zdaniem organu świadczy o tym pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego i rozłożenia w czasie spłaty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W skardze z dnia 17 września 2009 r. Skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyunego w Łodzi W.A. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego, szczegółowo opisując swoją sytację osobistą i materialną. Przyznał, że pobierał świadczenia z dwóch źródeł, z MOPS-u jak i ZUS-u. W odpowiedzi na skargę z dnia 10 października 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarzonej decyzji.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z tym, zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem oceny sądu w niniejszym postępowaniu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz rozłożenia na raty należności z tego tytułu. Na wstępie zaznaczyć należy, że zarzuty skargi w istocie odnoszą się do decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, która w obecnym postępowaniu nie może być przedmiotem kontroli ze strony sądu. Decyzja ta stała się ostateczna. a jej wzruszenie (zmiana bądź uchylenie) jest możliwe wyłącznie w trybie nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Z tego względu poza oceną sądu w niniejszej sprawie pozostaje to czy były podstawy do nakazania skarżącemu zwrotu pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w szczególności – tak eksponowana w skardze – kwestia braku winy skarżącego w tym, że pobierał on równocześnie zasiłek pielęgnacyjny z MOPS-u i z ZUS. Po uczynieniu powyższej uwagi wskazać nalezy, iz materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), z którego wynika, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Należy zgodzić się z organem, iż powołany przepis oparty jest na tzw. “uznaniu administracyjnym", które polega przede wszystkim na tym, że organ administracji nie jest związany wnioskiem strony i może samodzielnie zdecydować o tym, czy nienależnie pobrane świadczenie umorzyć, rozłożyć na raty czy jedynie odroczyć termin jego płatności. Należy jednak skonstatować, iż “uznanie administracyjne", pomimo iż pozostawia organowi administracji swobodę w podejmowaniu decyzji, nie oznacza jednak dowolności w rozstrzyganiu, a każde rozstrzygnięcie oparte na uznaniu powinno być wyjątkowo wnikliwie i szczegółowo uargumentowane (art. 107 § 3 k.p.a.) i poparte wyczerpującym zbadaniem okoliczności sprawy, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.. Na gruncie niniejszej sprawy `należy wskazać, iż w postępowaniu toczącym się w oparciu o przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ powinien dokładnie, podejmując z urzędu czynności dowodowe, ustalić przede wszystkim sytuację życiową (majątkową, rodzinną, zdrowotną) wnioskodawcy. Przed podjęciem decyzji na podstawie tego przepisu organ powinien ustalić to, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności czy pozbawienie zobowiązanego tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej na podstawie odrębnych przepisów. Organ winien nadto ustalić czy inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej takie jak wiek, stan zdrowia, stan rodzinny wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, osoba zobowiązana do zwrotu tegoż świadczenia będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby i będzie mogła żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka. W realiach niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż organy administracji badając wniosek skarżącego o umorzenie spłaty nienaleznie pobranej kwoty 1.481,72 złotych oraz o rozłożenie tej kwoty na raty, prawidłowo skonstatowały, że sytuacja skarżacego nie jest na tyle trudna, by nienależnie pobraną kwotę umorzyć, zachodzi natomiast podstawa do rozłożenia nalezności z tego tytułu wraz z ustawowymi odsetkami na 29 rat. W ocenie sądu, ustalenia dokonane przez organy – stanowiące podstawę dla kwestionowanych rozstrzygnięć – są wszechstronne i w pełni usprawiedliwiają odmowę umorzenia spłaty nienaleznie pobranego świadczenia. Należy podkreślić, że organ pierwszej instancji wnikliwie zbadał stan faktyczny sprawy poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy organ dokonał wnikliwej i pełnej oceny możliwości spłaty zadłużenia z uwzględnieniem tak wysokości i żródeł dochodu dłużnika, jak i jego sytuacji rodzinnej i zdrowotnej. Przeprowadzone w tym zakresie działania organów administracji nie naruszają prawa i mieszczą się w ramach uznania administracyjnego. Ponadto rozkładając kwotę nienaleznie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego na 29 rat organy należycie uzasadniły swoje stanowisko, tak w zakresie okoliczności usprawiedliwiających odmowę umorzenia dłużnej nalezności, jak i w zakresie rozłożenia na raty. W szczególności w tym zakresie nie uzbudza uwag krytycznych stanowisko organów, iż porównując wysokość ustalonej w decyzji miesięcznej raty dłużnego zobowiązania z kwotą dochodu skarzacego, zwrot nienaleznie pobranego świadczenia w częściach nie będzie dla skarżącego znacznym obciążeniem Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji. LF