II SA/Łd 800/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kozerski, Sędziowie NSA Janusz Nowacki, p.o. sędziego WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Protokolant asystent sędziego Żywilla Krac, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. nr [...] z dnia [...]. 3 II SA/Łd 800/02 UZASADNIENIE Decyzją nr [...] z dnia [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w W., działając na podstawie § 1 ust. 1 i § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) nie uznał schorzeń K. R.: nadciśnienie tętnicze, zawroty głowy pochodzenia naczyniowego, łuszczyca, przewlekły nikotynizm, otyłość, obustronny mieszany ubytek słuchu za choroby zawodowe. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, iż K. R. zatrudniony był kolejno: od 06.09.1978 do 01.07.1982 w Przedsiębiorstwie A w C., Oddział w L., na stanowisku elektryk-mechanik, od 22.09.1983r. do 28.01.1984r., od 20.09.1984r. do 29.12.1984r. i od 25.09.1985r. do 04.01.1986r. w Cukrowni B w W. na stanowisku pracownika fizycznego oraz w okresie od 01.10.1987r. do 10.06.1995r. w Nadleśnictwie C w W. na stanowisku robotnika leśnego – drwala. Od dnia 11.06.1995r. skarżący przebywa na rencie. W okresie zatrudnienia w Nadleśnictwie C w W. K. R. pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, a w ciągu 3 godzin w trakcie ośmiogodzinnego dnia pracy posługiwał się pilarką spalinową, przez co narażony był na hałas, wibracje, zmienny mikroklimat i spaliny. Badania środowiskowe na terenie lasów w Nadleśnictwie w W., wykonane przez Wojewódzką Stacje Sanitarno Epidemiologiczną w W. w 1984r., wykazały przekroczenie maksymalnego poziomu hałasu podczas pracy pilarki o 12 dB/A/ lub o 7 dB/A/, w zależności od rodzaju pilarki, oraz przekroczenie dopuszczalnego przyspieszenia drgań rękojeści pilarki średnio o 1,3-1,6 razy. Przychodnia Konsultacyjno-Diagnostyczna Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy – Poradnia Chorób Zawodowych w Ł., ul. A. 61/63, wydała orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...], w którym rozpoznano u K. R. obustronny ubytek słuchu typu mieszanego, nadciśnienie tętnicze ze zmianami na dnie oczu II stopnia, starczowzroczność oraz łuszczycę zwykłą. W orzeczeniu tym stwierdzono jednocześnie, iż brak jest podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu, gdyż niedosłuch znacznego stopnia u K. R. ma charakter mieszano-odbiorczo-przewodzeniowy, a zgodnie z aktualnie obowiązującymi zasadami, za kryterium diagnostyczno-orzecznicze w przypadku tej choroby zawodowej uważa się ubytek słuchu odbiorczy, co najmniej 30 dB w uchu lepiej słyszącym, po odjęciu poprawek związanych z fizjologicznym ubytkiem słuchu. Brak jest również podstaw do rozpoznania zawodowego zespołu wibracyjnego, z uwagi na to, iż wyniki badań czynności obwodowych układu naczyniowego i nerwowego nie wykazują zmian patologicznych, charakterystycznych dla postaci naczyniowo-nerwowej zespołu wibracyjnego. Z uwagi na to, iż K. R. nie zgodził się z treścią w/w orzeczenia i wystąpił z wnioskiem do Instytutu Medycyny Pracy [...] w Ł. o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego w sprawie rozpoznania choroby zawodowej, Instytut ten wydał w dniu [...] orzeczenie lekarskie nr [...], w którym rozpoznano nadciśnienie tętnicze, zawroty głowy pochodzenia naczyniowego, łuszczycę, przewlekły nikotynizm, otyłość i obustronny mieszany ubytek słuchu. Z wniosków, zamieszczonych w powyższej opinii, wynika, iż wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych nie ujawniły zmian w stanie zdrowia skarżącego, które można by uznać za następstwo szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy. Wyniki badań czynnościowych obwodowego układu naczyniowego i nerwowego oraz ocena radiogramów kończyn górnych nie dają podstaw do rozpoznania zespołu wibracyjnego, natomiast przeprowadzone badania audiologiczne ujawniły u badanego obustronny ubytek słuchu typu mieszanego, który nie jest charakterystyczny dla uszkodzeń słuchu wywołanego działaniem hałasu. Biorąc pod uwagę orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] i nr [...] z dnia [...] oraz ustalenia zawarte w postępowaniu wyjaśniającym, Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania schorzenia słuchu K. R. za chorobę zawodową wymienioną pod poz. 15 wykazu chorób zawodowych, a także brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zespołu wibracyjnego, wymienionej w poz. 16 wykazu chorób zawodowych, pomimo narażenia na hałas i wibracje w środowisku pracy. Od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. odwołanie wniósł K. R., podnosząc, iż nie zgadza się z opiniami lekarskimi, odmawiającymi uznania jego schorzeń za choroby zawodowe. Zdaniem wnoszącego odwołanie, w czasie pracy w Nadleśnictwie w W. doznał on stałego uszczerbku na zdrowiu, polegającego na znacznej utracie słuchu i bólu kręgosłupa oraz kończyn. Skarżący podniósł również, iż lekarze stwierdzili u niego chorobę nadciśnieniową oraz chorobę oczu, a na te dolegliwości nigdy się nie uskarżał i nie był leczony. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz.U. z 1998r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) i § 10 ust 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, iż odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a materiał dowodowy, będący podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest wiarygodny. Orzeczenia lekarskie, wydane w przedmiotowej sprawie poparte zostały specjalistycznymi badaniami lekarskimi i zawierają wnikliwe i szczegółowe uzasadnienia. Schorzenia rozpoznane u skarżącego przez Poradnię Chorób Zawodowych WOMP w Ł. i Instytut Medycyny Pracy w Ł. nie są wymienione w poz. 15 i 16 wykazu chorób zawodowych. W opinii tych placówek, stwierdzony u K. R. obustronny mieszany ubytek słuchu nie ma związku z pracą wykonywaną w ponadnormatywnym hałasie, a badania czynnościowe obwodowego układu nerwowego i naczyniowego oraz ocena radiogramów kończyn górnych nie dają podstaw do rozpoznania zespołu wibracyjnego. Powyższe okoliczności uzasadniają, zdaniem organu drugiej instancji, utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy. Na powyższą decyzję organu drugiej instancji K. R. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, iż stwierdzone u niego schorzenia są następstwem pracy na stanowisku drwala w Nadleśnictwie w W.. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i wskazał, iż zarzuty K. R., kwestionujące wydane w jego sprawie orzeczenia lekarskie, są niczym nieuzasadnione i nie poparte żadnymi dowodami. Zdaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł., organy obu instancji orzekły prawidłowo zarówno merytorycznie jak i formalnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym, że skarga K. R. wniesiona została w dniu 29 maja 2002r. i do dnia 1 stycznia 2004r. postępowanie sądowe nie zostało zakończone, właściwym do rozpoznania tej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie Sąd, oceniając legalność zaskarżonej decyzji, stwierdził, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7, 77 § 1, 80 i 84 § 1 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 wymienionego rozporządzenia, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiących załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tej choroby. W przypadku stwierdzenia występowania obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków, w jakich praca była świadczona, a wobec tego, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy zawodowej. Domniemanie takie może być obalone w razie udowodnienia, iż choroba spowodowana została przyczynami nie pozostającymi w związku z wykonywaną pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie, jakie konkretnie przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest fakt, iż K. R. pracował w latach 1987-1995 w warunkach narażenia na ponadnormatywny poziom hałasu i wibracje. Badania lekarskie przeprowadzone przez właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki organizacyjne służby zdrowia wykazały u skarżącego obustronny mieszany ubytek słuchu, jednakże wydane na ich podstawie decyzje administracyjne właściwych organów inspekcji sanitarnej stwierdziły brak podstaw do klinicznego rozpoznania choroby zawodowej. Należy zaznaczyć, iż uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu zostało zamieszczone przez ustawodawcę w pkt 15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Organy administracji obu instancji nie wykazały, że schorzenie skarżącego powstało na skutek okoliczności nie mających związku z warunkami pracy zawodowej i że warunki te nie miały wpływu na powstanie uszkodzenia słuchu. Przy wydawaniu decyzji organy administracji oparły się na dwóch orzeczeniach lekarskich, a mianowicie orzeczeniu nr [...] z dnia [...] Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. i orzeczeniu nr [...] z [...] Instytutu Medycyny Pracy [...] w Ł., które są lakoniczne i w zasadzie nie zawierają uzasadnienia. Oba orzeczenia sprowadzają się do stwierdzenia, że nie ma podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, nie wyjaśniają natomiast, dlaczego stwierdzonego schorzenia nie można zaliczyć do typowych następstw przewlekłego urazu akustycznego. We wnoskach orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] zawarto stwierdzenie, iż zgodnie z aktualnie obowiązującymi zasadami za kryterium diagnostyczno-orzecznicze w przypadku zawodowej choroby słuchu uważa się ubytek słuchu odbiorczy co najmniej 30 dB w uchu lepiej słyszącym, jednak z treści obu opinii lekarskich nie wynika dlaczego przyjęto takie kryteria, czym różni się ubytek słuchu typu odbiorczego od mieszano-odbiorczo-przewodzeniowego oraz nie podano jaka jest wielkość ubytku słuchu u skarżącego. Podkreślić należy, iż orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej ma walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Orzeczenie to, musi być sporządzone w sposób logiczny i zrozumiały zarówno dla organu jak i dla stron postępowania, a także dla sądu, który dokonuje oceny legalności decyzji. Opinia lekarska powinna zawierać uzasadnienie, z którego jasno wynikałaby przyczyna powstania stwierdzonej u skarżącego choroby słuchu oraz wskazane byłyby powody, dla których nie można tego schorzenia powiązać z warunkami pracy zawodowej. Organ inspekcji sanitarnej zobowiązany jest zbadać opinię biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a, tzn. powinien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została należycie udowodniona. Jeżeli zatem, orzeczenie lekarskie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej nie zawiera właściwego uzasadnienia, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym. Organy administracji publicznej obu instancji odmawiając stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, określone w art. 7, 77 § 1, 80 i 84 § 1 k.p.a., ponieważ nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organy te, w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły całokształtu materiału dowodowego, zaś swoje decyzje oparły na orzeczeniach lekarskich nie odpowiadających wymogom opinii. Uchybienia, jakich dopuściły się organy administracyjne oby instancji są istotne i miały one wpływ na wynik sprawy. Ponadto, należy zauważyć, iż uzasadnienie decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. nr [...] z dnia [...], jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podaje art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a., będący podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub w części, a z sentencji decyzji wynika, że utrzymuje ona w mocy decyzję organu pierwszej instancji Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. nr [...] z dnia [...]. Uwzględniając treść art. 152 cytowanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, Sąd stwierdza, iż wobec braku przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji orzekanie w tej kwestii jest bezprzedmiotowe. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy uzupełnić orzeczenia lekarskie o opinię wyjaśniającą na czym polega upośledzenie słuchu u skarżącego, jaka jest jego wielkość oraz co było przyczyną powstania niedosłuchu u K. R.. Dopiero po wydaniu orzeczeń odpowiadających wymogom opinii w świetle art. 84 § 1 k.p.a., organy administracji powinny ocenić zebrany materiał dowodowy i wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Przy wydaniu decyzji organy administracji powinny uwzględnić fakt, iż w razie stwierdzenia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz wykonywania pracy w warunkach narażających na jego powstanie istnieje domniemanie, że choroba jest następstwem warunków, w jakich praca była wykonywana. Obalenie tego domniemania może nastąpić tylko w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby, to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą.