II SA/Łd 800/15

Dnia 27 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2015 roku sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K. Ł. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką [...] Spółka Partnerska w Ł. przy alei [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wpłaconych zaliczek alimentacyjnych. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 18 marca 2015r. Z.K. zwrócił się do Wójta Gminy O. o rozważenie możliwości umorzenia zaliczki alimentacyjnej wypłaconej jego dzieciom. Wskazał, iż łączna kwota jego zobowiązania wynosiła 12.928,08zł, z czego spłacił już 7.650,00zł, a zatem 56 % całości i z tegoż względu wnosi o umorzenie co najmniej 50% zaległości. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., działający z upoważnienia Wójta Gminy O., odmówił umorzenia należności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., działający w imieniu Wójta Gminy O., odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz dzieci: J.K. i M.K., w łącznej wysokości 2821,18zł, tj. 50% z całkowitej kwoty zadłużenia, która wynosi 5642,36zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że zgodnie z pismami Komornika Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] i [...]. egzekucja alimentów była prowadzona w okresie od 1 stycznia 2009r. do 31 grudnia 2013r. i w tym okresie jedynie w miesiącach: luty 2012r., maj 2012r., październik 2012r., listopad 2012r., styczeń 2013r., luty 2013r., listopad 2013r., grudzień 2013r., tj. w okresie ośmiu miesięcy egzekucja świadczeń była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, tj. 450,00zł (J.K. – 200,00 zł/m-c, M.K. – 250,00 zł/m-c). Zatem, w ocenie organu, w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015r. poz. 859 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa". Organ I instancji nadmienił również, że od stycznia 2014r. egzekucja zasądzonych alimentów nie jest prowadzona z uwagi na zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzycieli. Wskazał, że w świetle wyjaśnień komornika nie znajduje potwierdzenia informacja dłużnika dotycząca "wpłat po 850zł w okresie od końca 2013 roku do czerwca – lipca 2014 roku". Organ wskazał, że dokonał również analizy sprawy pod kątem umorzenia należności w wysokości 30% i uznał, iż nie zachodzą również okoliczności umożliwiające dokonania umorzenia w w/w wysokości. Od powyższej decyzji odwołał się Z.K. podnosząc, że pracując w rolnictwie nie ma stałych miesięcznych dochodów, a pomimo to wymagane kwota 450,00zł była przez niego regulowana "w długim okresie czasu". Dodał, że spłacił w całości zadłużenie z tytułu wypłaconych uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego i znaczną część wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Jego zdaniem Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. nie uwzględnił wszystkich wpłaconych przez niego kwot. Autor odwołania wniósł o umorzenie z całej kwoty zadłużenia około 3000,00zł., załączając jednocześnie 10 kserokopii wpłat zaległych należności. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania Z.K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przypomniał, że należność, o umorzenie której zwraca się Z.K., powstała wskutek wypłaty przez organ właściwy wierzyciela zaliczki alimentacyjnej na rzecz osób uprawnionych: M.K. i J.K., a zadłużenie Z.K. z tego tytułu wynosi obecnie 5.924,48zł. Następnie organ wskazał, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych wierzycielowi przez Skarb Państwa mogła być wydana jedynie w trybie przepisu art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem wniosek Z.K. został złożony do Wójta Gminy O., który jest organem właściwym dłużnika. Kolegium wyjaśniło, że konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest skutecznie przeprowadzona egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. W przypadku zaś wniosku dłużnika o umorzenie 50% należności egzekucja w wysokości zasądzonych miesięcznie alimentów musi być skuteczna przez okres 5 lat. Kolegium podkreśliło jednocześnie, że prawo do ulgi w postaci częściowego umorzenia należności przysługuje temu dłużnikowi alimentacyjnemu, od którego sądowy organ egzekucyjny, co miesiąc wyegzekwuje kwoty w wysokości zasądzonych alimentów, a w okresie 5 – letnim nie będzie żadnych przerw, tzn. wszystkie wyegzekwowane co miesiąc kwoty będą tworzyły nieprzerwany ciąg wpływów nie niższych niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ podał, że przewidziane w art. 30 ust. 1 ustawy prawo do ubiegania się o umorzenie należności nie jest uzależnione od sytuacji osobistej dłużnika alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło, że ustalenia w zakresie stanu faktycznego dokonane przez organ I instancji są prawidłowe, bowiem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z zaświadczeń Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., wynika że w niniejszej sprawie nie było systematycznych, comiesięcznych wyegzekwowanych kwot tworzących okres 5 lat. Dalej organ wyjaśnił, że świadczenie w postaci zaliczki alimentacyjnej wypłacane było osobom uprawnionym: M.K. i J.K. w okresie od dnia 1 września 2005r. do dnia 30 września 2005r. w wysokości 350,00zł, natomiast od dnia 1 października 2005r. do dnia 30 września 2008r. w wysokości 450,00zł, tj. w wysokości zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. zaświadczenia o dokonanych wpłatach w okresie od dnia 1 stycznia 2009r. do dnia 31 grudnia 2013r. wskazują, iż jedynie w okresie 8 miesięcy egzekucja świadczeń skuteczna była w wysokości 450,00zł, zaś w pozostałym okresie wpłaty nie zaspakajały kwoty zasądzonych alimentów. Końcowo odnosząc się do zarzutów odwołania organ dodał, że załączone przez Z.K. kserokopie wpłat potwierdzają spłatę zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej dokonywaną przez niego na konto organu właściwego wierzyciela przez okres 10 miesięcy, w tym jeden (czerwiec 2014r.) w kwocie poniżej zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Zdaniem organu na podstawie przedstawionego dowodu nie można uznać, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna przez okres minimum 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Z.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżący podkreślił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, wskazując na niskie dochody i problemy z uprawą posiadanych gruntów rolnych. Poza tym Z.K. dodał, że sytuacja zdrowotna nie pozwala mu na podjęcie pracy i nie stać go na zakup leków. W konkluzji zwrócił się do Sądu o udzielenie pomocy w umorzeniu pozostałych do spłaty zaległości, tj. około 6.000zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dodając, że okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej skarżącego mogłyby mieć znaczenie dopiero wówczas, gdyby spełniony został warunek określony w art. 30 ust. 1 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r. poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Na wstępie wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych dzieciom Z.K. na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 ze zm.). Rzeczona ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. wprowadziła zasadę zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwot zaliczek wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu, co oznacza że ewentualne zwolnienie dłużnika z tego obowiązku musi być traktowane jako wyjątek od tej zasady. Z uwagi na tę okoliczność przepisy dotyczące możliwości przyznania ulgi w spłacie należnych zobowiązań z tytułu zaliczek alimentacyjnych należy interpretować w sposób ścisły. Uznać trzeba, że wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w ustawie możliwe jest udzielenie ulgi w zakresie obowiązku spłaty przedmiotowych należności. Wskazać należy, że kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja wydana została w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy, który przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawionym na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Powyższy przepis wskazuje, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy – w oparciu o jego treść – jest skuteczność egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów przez okres minimum 3 lat. Wskazać również należy, że nawet gdy zostanie spełniona przesłanka, o której mowa w art. 30 ust. 1 ustawy, organ nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie zaległości, gdyż decyzja w tym zakresie wydawana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, lecz musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, przesłanka skuteczności egzekucji w wysokości i minimalnym okresie wskazanym przez ustawodawcę, nie została spełniona. W tym zakresie organ poczynił prawidłowe ustalenia w oparciu o pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. z dnia 1 kwietnia 2015r. i z dnia 10 czerwca 2015r., z których wynika że egzekucja alimentów była prowadzona w okresie od 1 stycznia 2009r. do 31 grudnia 2013r. i w tym okresie jedynie w miesiącach: luty 2012r., maj 2012r., październik 2012r., listopad 2012r., styczeń 2013r., luty 2013r., listopad 2013r., grudzień 2013r., tj. w okresie ośmiu miesięcy egzekucja świadczeń była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów wynoszących 450,00zł miesięcznie. Jednocześnie należy zauważyć, że przedstawione przez skarżącego wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji dowody wpłat dokonanych w 2014r. po zawieszeniu postępowania egzekucyjnego potwierdzają dodatkowo spłatę zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej przez okres dziesięciu miesięcy, w tym w jednym miesiącu w kwocie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nie została spełniona przesłanka umorzenia należności, o której mowa w art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem prowadzona egzekucja w minimalnym okresie trzech lat nie okazała się skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W tym miejscu warto wskazać, że ustawodawca wprowadził omawianą regulację prawną, by skłonić dłużników alimentacyjnych do systematycznego comiesięcznego uiszczania zaległości w kwocie nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Prawo do ulgi w postaci umorzenia należności przysługuje bowiem tylko takiemu dłużnikowi alimentacyjnemu, od którego sądowy organ egzekucyjny, co miesiąc wyegzekwuje kwoty w wysokości zasądzonych alimentów, a w okresie wskazanym w ustawie nie będzie żadnych przerw. Podkreślić trzeba, że kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (vide: wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012r. w sprawie I OSK 1426/11; wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2013r. w sprawie II SA/Łd 531/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 października 2012r. w sprawie I SA/Wa 1650/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Organ rozpoznający wniosek o umorzenie zadłużenia zobligowany był zatem do oceny spełnienia w sprawie warunków umorzenia należności przewidzianych w art. 30 ust. 1 ustawy. Wobec niespełnienia ustawowej przesłanki koniecznej do zastosowania ulgi organ nie mógł wziąć pod uwagę okoliczności powoływanych w toku postępowania przez skarżącego związanych z jego sytuacją osobistą. Stąd również argumentacja skargi Z.K. dotycząca jego trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej nie ma znaczenia dla oceny legalności kontrowanej decyzji. Nadto wyjaśnić godzi się, że art. 30 ust. 2 ustawy przewiduje możliwość umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W świetle tegoż przepisu, odmiennie niż na gruncie art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy wierzyciela jest zobowiązany uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Należy jednak zauważyć, że w kontrolowanej sprawie Z.K. zwrócił się o umorzenie zaliczek alimentacyjnych do organu właściwego według własnego miejsca zamieszkania, co oznacza, iż organ orzekający był uprawniony do rozważania możliwości zastosowania ulgi jedynie w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy. Na marginesie wskazać można, że z akt sprawy wynika, iż skarżący występował o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych również do organu właściwego dla wierzyciela i w tym zakresie toczyło się stosowne postępowanie. Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja odpowiada prawu, bowiem w realiach niniejszej sprawy nie zaszły okoliczności wskazane w art. 30 ust. 1 umożliwiające umorzenie należności powstałych w wyniku wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wobec tego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 2 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013r., poz. 461 ze zm.). IB