II SA/Łd 804/05

Dnia 15 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA: Czesława Nowak-Kolczyńska, Protokolant Referent-stażysta: Aneta Brzezińska, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S. S. kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania. IISA/Łd 804/05 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm. ) odmówił przyznania uprawnień kombatanckich S. S. z tytułu osadzenia w hitlerowskim obozie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył treść wymienionych wyżej przepisów ustawy oraz stwierdził, że analiza przedłożonych dowodów wykazała, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów ( m.in. nazwiska świadków nie figurują w bazie komputerowej Urzędu o pobycie w obozie przejściowym ), dlatego też odmówiono przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. S. podniósł, iż wydana decyzja jest dla niego krzywdząca. W uzasadnieniu powołał się na zeznania dwóch świadków – E. P. i J. P., z którymi po wysiedleniu ze wsi Malinówka przebywał w obozie przesiedleńczym w Łodzi - Konstantynowie na przełomie sierpnia - września 1941r., skąd zostali przewiezieni wraz z rodzinami na okres 44 miesięcy do obozu pracy przymusowej w środkowych Niemczech. Świadkowie ci nie ubiegali się o przyznanie uprawnień kombatanckich, a jedynie wystąpili o przyznanie świadczeń pieniężnych na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r., które otrzymali. Okoliczność ta nie powinna jednak, zdaniem skarżącego, mieć wpływu na rozstrzygnięcie jego wniosku, skoro pragnie on korzystać z uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w oparciu o art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c wskazanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach (...) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zeznania świadków E. P. i J. P. budzą poważne wątpliwości z uwagi na to, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających ich wiedzę w przedmiocie pobytu w obozie przesiedleńczym w Konstantynowie Łódzkim, a oni sami nie posiadają uprawnień kombatanckich. Ponadto z załączonych do akt zeznań W. P. i W. P. - matki i brata wskazanych wyżej świadków - złożonych w dniu 20 lutego 1995r., nie wynika, by przebywali oni w obozie przejściowym w Konstantynowie Łódzkim. Organ podniósł ponadto, że zarówno Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, jak i Archiwum Państwowe w Łodzi nie potwierdziły faktu wysiedlenia skarżącego, jak i świadka E. P. do obozu przesiedleńczego w Konstantynowie Łódzkim. Tym samym organ uznał, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich, dlatego też orzeczono, jak wyżej. W skardze na powyższą decyzję skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. S. ponowił zgłoszone wcześniej zarzuty. Podkreślił, iż nie może ponosić winy za brak dokumentów archiwalnych potwierdzających wysiedlenie. W ocenie skarżącego niecelowe jest ponadto powoływanie się na oświadczenia świadków P. z 1995r., gdyż były one wśród dokumentów zgromadzonych do Fundacji A, dla której istotne było potwierdzenie 44-miesięcznego pobytu w obozie pracy w Niemczech, przy którym fakt kilkutygodniowego pobytu w hitlerowskim obozie przesiedleńczym był tylko epizodem. Do skargi załączył oświadczenie trzech świadków – S. K. i M. W. złożone w Urzędzie Gminy S. i Urzędzie Miasta i Gminy P. w czerwcu 2005r., a także A. C. złożone we wrześniu 1994r., a dotyczące wysiedlenia skarżącego wraz z rodziną do obozu przesiedleńczego w Łodzi, a następnie po kilku tygodniach wywiezienia w głąb Niemiec. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Odnośnie załączonych przez skarżącego oświadczeń świadków organ stwierdził, że zostały one załączone dopiero do skargi, w związku z czym nie były przedmiotem oceny przez organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 tejże ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym art. 7-9, 77, 80 i 107 § 3 kpa i które w konsekwencji mogło doprowadzić do naruszenia przepisów prawa materialnego, co w myśl wskazanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wymienionej wyżej ustawy, skutkuje uchyleniem decyzji. Skarżący w dniu 26 lipca 2004r. złożył do organu kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich wraz z rekomendacją Związku Kombatantów A w M., z którego wynikało między innymi, że S. S. wraz z rodzicami i bratem A. został wywieziony do obozu przesiedleńczego w Konstantynowie Łódzkim. Także z załączonego życiorysu strony wynikało, że w sierpniu 1941r. skarżący został jako 4-letnie dziecko wraz z rodzicami i o rok starszym bratem deportowany do obozu przesiedleńczego koło Łodzi. Okoliczność deportacji do obozu przejściowego w Łodzi skarżącego i jego rodziny wynikała ponadto z załączonych zeznań świadków J. P. i E. P., złożonych w dniu 20 lipca 2004r. przed przedstawicielami Urzędu Gminy S. i Koła Gminnego Związku Kombatantów A w M. Organ w oparciu o powyższe, bez przeprowadzenia żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego, wydał wskazaną wyżej decyzję z dnia [...], z uzasadnieniem jak przytoczono. Również po złożeniu przez S. S. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ, poza zwróceniem się do Instytutu Pamięci Narodowej i Archiwum Państwowego w Łodzi, nie podjął żadnych kroków w celu wyjaśnienia podstawy dochodzonego roszczenia i wyjaśnienia kwestii dotyczącej osadzenia skarżącego w obozie w Konstantynowie Łódzkim ( Łodzi ). Należy przy tym zwrócić uwagę na to, że przypisywanie decydującego znaczenia informacjom wynikającym z zasobów archiwalnych w sytuacji, gdy z treści owych informacji nie wynikają okoliczności zaprzeczające twierdzeniom strony o pobycie w miejscu odosobnienia, nie znajduje prawnego uzasadnienia i pozostaje w sprzeczności z wymogami wynikającymi z art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 kpa ( por. np. nie publik. wyrok NSA z dnia 18 maja 2001r. sygn. IISA/Łd 1290/00 ). Stosownie do treści art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm. ), będącego podstawą materialnoprawną wydanej decyzji - przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W oparciu o delegację ustawową wynikającą z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach (...), obejmującą między innymi obozy, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c tejże ustawy, w dniu 20 września 2001r. wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzane osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. nr 106, poz. 1154 ). W § 6 tego aktu wśród innych miejsc odosobnienia określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c wymienione są między innymi obozy w Konstantynowie Łódzkim, a nadto cztery obozy w Łodzi – przy ul. Hutora 32, Kopernika 53/55, Łąkowej 4 oraz Żeligowskiego 41/43. W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę organ - wbrew unormowaniom wynikającym z art. 7-10, 75 § 1 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego - nie podjął starań, aby w sposób właściwy wyjaśnić stan faktyczny sprawy, by móc wydać decyzję odpowiadającą prawu. Przepis art. 77 § 1 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z przepisu tego wynika, że organ jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. Stosownie do treści art. 75 § 1 kpa - jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W ocenie Sądu, obowiązek ten nabiera szczególnej wagi w przypadku osób, które ze względu na znaczny upływ czasu mają trudności w przedstawieniu koniecznych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Zaniechanie przez organ administracji publicznej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisów postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 października 2001r. sygn. I SA 1110/01 – LEX nr 75516, z dnia 4 lipca 2001r. sygn. I SA 301/00 – LEX nr 53964, z dnia 21 grudnia 2000r. sygn. V SA 1816/00 – LEX nr 77645 i z dnia 2 marca 2001r. sygn. V SA 1430/00 – LEX nr 50029 ). Okoliczność, iż w ocenie organu skarżący nie przedstawił dostatecznych dowodów uzasadniających wniosek, nie zwalniała organu orzekającego od przesłuchania na tę okoliczność samej strony bądź świadków, których oświadczenia złożone w dniu 20 lipca 2004r. zostały załączone do wniosku. Ponadto, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego organ w przedmiotowej sprawie uznał, iż zeznania wskazanych wyżej świadków budzą wątpliwości co do ich wiarygodności z racji tego, że świadkowie ci sami nie mają przyznanych uprawnień kombatanckich. Taka ocena dowodów jest bowiem nieuprawniona i pozostaje w sprzeczności z zasadami wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego. Organ dopuścił się ponadto w niniejszej sprawie naruszenia zasad określonych w art. 8-10 kpa. Wynika z nich między innymi, że organy są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto czuwają one nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Kodeks postępowania administracyjnego odrzucając zasadę "ignorantia iuris nocet" nakazuje pouczać stronę o przysługujących jej prawach, a zatem niedopełnienie przez organ obowiązku pouczenia strony, należy traktować jako takie naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. Wywiązanie się z tego obowiązku ma tym większe znaczenie w sprawach, w których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 grudnia 1984r. sygn. III SA 729/84 - GAP 1987 nr 21, str. 42 i z dnia 27 marca 1985r. sygn. III SA 153/85 - GAP 1986 nr 4, str. 44 ). Organy administracji publicznej obowiązane są także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przedstawienie przez skarżącego kolejnych dowodów dopiero przy skardze wniesionej do WSA może świadczyć o tym, iż brak stosownego pouczenia strony przez organ o jej prawach i obowiązkach mógł doprowadzić do spóźnionego zgłoszenia przez skarżącego stosownych dowodów. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( odmowa przyznania uprawnienia ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. za bezprzedmiotowe. W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.