II SA/Łd 809/18

Dnia 3 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2018 roku sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty z tytułu usunięcia drzew oraz naliczenia opłaty z tytułu niezachowania żywotności nasadzeń zastępczych oddala skargę. a.bł. II SA/Łd 809/18 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...]. w przedmiocie umorzenia A Sp. z o.o. Sp. k. części opłaty z tytułu usunięcia drzew oraz naliczającej opłatę z tytułu usunięcia drzew w kwocie 17.261,77 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że opłaty z tytułu usunięcia drzew wynikały z decyzji Starosty [...] z dnia 11 marca 2014 r.: – zezwalającej A P., B Spółka Jawna zs. w P. (obecnie A Sp. z o.o. Sp. k. zs. w P.) na usunięcie 2 szt. drzew gat. jarząb szwedzki, – naliczającej z tego tytułu opłatę w wysokości 86.308,86 zł, – wprowadzającej nasadzenia zastępcze drzew oraz odraczającej na okres 3 lat od dnia wydania zezwolenia termin płatności opłaty, pod warunkiem, że nowonasadzone drzewa zachowają żywotność. W uzasadnieniu wskazano m. in., że decyzja z dnia 11 marca 2014 r. zapadła na wniosek A Spółki jawnej, zezwolenie było warunkowe i uzależnione od zastąpienia w terminie do 30 listopada 2014 r. drzew przewidzianych do usunięcia młodymi drzewami liściastymi w ilości 10 sztuk z gat.: dąb, buk, lipa, grab, głóg forma drzewiasta, klon z wyjątkiem jesionolistnego, wiąz, platan klonolistny lub jarząb, o minimalnym obwodzie pnia na wysokości 1 metra od szyjki korzeniowej wynoszącym 15-20 cm, drzewami wyhodowanymi z zakrytym systemem korzeniowym i wsadzonymi w wykopy zaprawione podłożem zapewniającym prawidłowy wzrost. Nasadzenia zastępcze Spółka miała wykonać w miejscu wskazanym swoim pismem z dnia 21 stycznia 2014 r., tj. na terenie nieruchomości położonej w P. przy ul. A nr 3 (dz. nr 168, obręb [...] - teren szkoły podstawowej). Pismem z dnia 12 listopada 2014 r. Spółka powiadomiła organ wydający zezwolenie o wykonaniu nasadzeń zastępczych i załączyła protokół z 6 listopada 2014 r. wskazujący, że na działce nr 168, obręb [...] w P. przy ul. A nr 3, posadzono drzewa gatunek: grab pospolity odmiana stożkowa w ilości 5 sztuk i klon pospolity odmiana kulista 5 szt. o obwodzie pnia na wysokości 1 m od szyjki korzeniowej wynoszącym 15-20 cm. Dnia 30 listopada 2017 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w związku z wykonaniem warunków decyzji Starosty [...] z dnia [...]. W dniu 11 grudnia 2017 r. przy udziale sekretarza Szkoły Podstawowej nr [...] (strona nie stawiła się) przeprowadzono oględziny drzew na gruncie. W czasie oględzin stwierdzono, że drzewa wsadzono zgodnie z protokołem załączonym do dokumentacji sprawy oraz lokalizacją zaznaczoną na mapce i zdjęciach. Stwierdzono, że z dziesięciu posadzonych drzew, osiem drzew zachowało żywotność w okresie 3 lat od dnia ich posadzenia. Z powyższej czynności sporządzono protokół oględzin drzew wraz z dokumentacją fotograficzną. Dnia 14 grudnia 2017 r. Spółka złożyła pismo odnoszące się do treści protokołu z dokonanych oględzin i wnioskowała o umorzenie w całości naliczonej opłaty za usunięcie drzew, stwierdzając, że Spółka wypełniła nałożone na nią obowiązki, a braki jakie stwierdzono podczas oględzin nie wynikały z zaniedbań, lecz powstały z przyczyn niezależnych od Spółki. W związku z toczącym się postępowaniem wyjaśniającym, pismem z dnia 17 stycznia 2018 r. organ wezwał Spółkę do przedłożenia następujących dokumentów: – faktury zakupu drzew posadzonych w dniu 6 listopada 2014 r., – umowy na wykonanie posadzenia drzew i prowadzonych zabiegów pielęgnacyjnych, – informacji o wykonanych wykopach i zaprawianiu podłożem przed sadzeniem oraz o udzielenie informacji jakie zostały podjęte działania zapobiegające niszczeniu drzew z uwagi na lokalizację nasadzeń (plac zabaw, boisko szkolne), dostarczenie dokumentów potwierdzających zgłoszenie na Policję kradzieży lub aktu wandalizmu. Dnia 18 stycznia 2018 r. do organu wpłynęło pismo informujące, że po zapoznaniu się z aktami sprawy w dniu 15 stycznia 2018 r. Spółka podtrzymuje stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 14 grudnia 2017 r. Spółka przesłała również kserokopię faktury zakupu drzew z dnia 22 października 2014 r. i kserokopię notatki służbowej. W ocenie organu z zapisu na fakturze zakupu wynika, że drzewa klon pospolity nie spełniają zaleconego w decyzji wymogu, zgodnie z którym wsadzone drzewa powinny być z zakrytym systemem korzeniowym. Na wysadzone 5 szt. drzew, 3 szt. zachowały żywotność (60%). Wymóg ten został spełniony (zakryty system korzeniowy) przy drzewach grab pospolity - drzewa te zachowały żywotność w 100%. W złożonej informacji Spółka nie wskazała przeprowadzonych zabiegów pielęgnacyjnych w okresie od 6 listopada 2014 r. do 11 grudnia 2017 r., które prowadziły do zachowania żywotności wsadzonych drzew. Mając na uwadze powyższe, decyzją z dnia [...]. Starosta [...], działając na podstawie art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. – dalej: K.p.a.) oraz art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 83a, art. 84 ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 5, art. 87 ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r., poz. 142 ze zm. – dalej u.o.p.) umorzył opłatę z tytułu usunięcia drzew w kwocie 69.047,09 zł (80% z kwoty 86.308,87 zł) oraz naliczył opłatę z tytułu usunięcia drzew w kwocie 17.261,77 zł (po przeliczeniu 20% z kwoty 86.308,87 zł). Od decyzji powyższej Spółka wniosła odwołanie. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności wyjaśniło, że przepisy art. 84 u.o.p. na przestrzeni lat uległy nowelizacji. Zmiany obowiązujące od dnia 28 sierpnia 2015 r., wprowadzone zostały ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1045). Na mocy art. 51 pkt 1 ustawy zmieniającej do wpływów z tytułu opłat naliczonych za usunięcie drzewa lub krzewu przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 8 stosuje się art. 402 ust. 5 ustawy - Prawo ochrony środowiska w brzmieniu dotychczasowym. Organ wyjaśnił dalej, że z art. 84 ust. 4, 5 oraz 8 u.o.p. wynika, iż organ wydający zezwolenie na usunięcie drzew (w niniejszej sprawie Starosta [...]) jest obowiązany, po upływie terminu wskazanego w ust. 3 art. 84 u.o.p., powrócić do opłaty ustalonej w zezwoleniu. Przeprowadzane po upływie terminu odroczenia opłaty za usunięcie drzew, odrębne postępowanie w przedmiocie odroczonej opłaty - w zależności od ustaleń - kończy decyzją o umorzeniu lub decyzją o ponownym przeliczeniu opłaty (ust. 4 i ust. 5 art. 84 u.o.p.). Zdaniem organu w sprawie nie ulega wątpliwości, że realizując warunki wynikające z decyzji z dnia [...] Spółka w dniu 6 listopada 2014 r. dokonała nasadzeń zastępczych 10 szt. drzew gat. klon kulisty (5 szt.) i grab (5 szt.). Powyższe wynika z protokołu wykonania nasadzeń zastępczych z dnia 6 listopada 2014 r., przesłanego do organu l instancji przy piśmie z dnia 12 listopada 2014 r., przy którym przesłano również mapę terenu z zaznaczonymi nasadzeniami drzew wraz z dokumentacją fotograficzną. Nie jest zatem wątpliwe, że w dniu 6 listopada 2017 r. upłynął termin 3 letni od dnia dokonania nasadzeń zastępczych. W ocenie organu II instancji stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób zupełny do jej merytorycznego rozpatrzenia - zawiadomieniem z dnia 30 listopada 2017 r. poinformowano Spółkę o wszczęciu postępowania w sprawie opłaty ustalonej decyzją z dnia 11 marca 2014 r. oraz o oględzinach drzew przeprowadzonych w dniu 11 grudnia 2017 r. W oględzinach przeprowadzonych w dniu 11 grudnia 2017 r. nie brał udziału przedstawiciel Spółki (uczestniczył w nich tylko przedstawiciel Szkoły Podstawowej Nr [...] w P. - administrator terenu, na którym dokonano nasadzeń drzew). W trakcie oględzin ustalono, że po upływie 3 lat od posadzenia żywotność zachowały graby w ilości 5 szt., natomiast spośród 5 szt. klonów kulistych żywotność zachowały tylko 3 szt. Jedna sztuka klonu w trakcie oględzin została uznana za uschniętą. Potwierdziły to nie tylko oględziny pracownika Starostwa, ale i wykonana w ich trakcie dokumentacja fotograficzna. Widoczne na zdjęciach drzewo nie posiada na pniu kory, która w znacznym stopniu odpadła. Zdjęcie gałęzi pobranej z tego drzewa, na tle gałęzi pobranej ze zdrowego drzewa, w sposób niewątpliwy potwierdza, że mamy do czynienia z uschniętym drzewem. Zdaniem organu, a wbrew zarzutom odwołania, aby to stwierdzić nie ma potrzeby powoływania biegłego, pracownik organu, który zajmuje się tą problematyką od kilkudziesięciu lat, ma dostateczną wiedzę, aby stwierdzić czy drzewo jest suche, czy też nie. W ocenie organu przesądzające w kwestii odpowiedzi na pytanie - czy do uschnięcia drzewa doszło z przyczyn leżących po stronie Spółki - jest to, że strona dokonując nasadzeń zastępczych drzew gat. klon kulisty, nie wypełniła warunku zawartego w zezwoleniu, a mówiącego, że sadzone drzewa powinny być wyhodowane z zakrytym systemem korzeniowym, tj. w pojemnikach (w odróżnieniu od drzew gat. grab). Jak wynika z wyjaśnień sprzedawcy drzew (notatka służbowa z dnia 1 lutego 2018 r.), która to czynność została udokumentowana fakturą z dnia 22 października 2014 r., drzewa gat. klon kulisty były "wyhodowane w gruncie i wykopane przed sprzedażą bez bryły korzeniowej". W ocenie organu dowodowi temu nie sposób odmówić wiarygodności, tym bardziej, że w odwołaniu Spółka przyznaje, iż cześć drzew nie była w pojemnikach, lecz po wykopaniu korzenie osłonięte były workami jutowymi. Posadzenie drzewa bez zakrytego systemu korzeniowego (drzewa nie w pojemnikach) powoduje, że jest mu trudniej przystosować się do nowego miejsca, szczególnie gdy chodzi o drzewka dużych rozmiarów (180 cm - 220 cm). Strona nie przedstawiła przy tym żadnych dowodów, aby po posadzeniu zajmowała się tymi drzewami, np. zlecała podlewanie drzew w czasie okresów suchych, sporządzała notatki z oględzin drzew oraz czynności pielęgnacyjnych w trakcie trzyletniego okresu. Spółka zainteresowała się nimi dopiero po doręczeniu zawiadomienia o oględzinach, co wynika z jej pisma z 14 grudnia 2017 r., gdzie stwierdzono, że w dniu 6 grudnia 2017 r. zasięgnięto informacji u Dyrektora szkoły o stanie nasadzeń. Drzewa te nie były też w żaden sposób zabezpieczone przed działaniem czynników atmosferycznych poprzez ich opalikowanie. Luźne posadzenie drzew (bez opalikowania), a w szczególności drzew wyhodowanych bez zakrytego systemu korzeniowego, sprzyja ich uszkodzeniu przez czynniki atmosferyczne, ale i przez zwierzęta, czy też ludzi. W ocenie organu również w zakresie drugiego z posadzonych drzew, gat. klon kulisty, którego brak w terenie został stwierdzony w trakcie oględzin w dniu 11 grudnia 2017 r., również należało uznać, że nie zachowało ono żywotności z przyczyn leżących po stronie Spółki. Podobnie jak drzewo opisane wyżej, nie spełniało ono warunku z zezwolenia odnośnie posadzenia z zakrytym systemem korzeniowym. Zdaniem organu spostrzeżenia pracownika przeprowadzającego oględziny, a także dokumentacja fotograficzna, pozwalają twierdzić, że drzewo to uschło na długi czas przed przeprowadzeniem oględzin. Dowodem świadczącym o tym, że drzewo nie zachowało żywotności z przyczyn niezależnych od strony, nie może być przedłożona przez Spółkę notatka Dyrektora SP Nr [...] z dnia 28 sierpnia 2017 r., z której treści wynika, iż podczas kontroli funkcjonalności placu zabaw przy szkole stwierdzono brak drzewa gat. klon kulisty. Poza tym, gdyby rzeczywiście doszło do kradzieży drzewa, a drzewo to było żywotne (co świetle powyższych argumentów jest nierealne), to strona, aby uwolnić się od zarzutu, że drzewo nie zachowało żywotności z przyczyn od niej niezależnych, powinna była złożyć wniosek do organów ścigania o zbadanie tej kwestii, czego strona nie uczyniła, a poza tym przez kilka miesięcy od "zniknięcia" drzewa, jeśli przyjąć, iż nastąpiło to w miesiącu sierpniu 2017 r., strona nie informowała o tym fakcie organu wydającego zezwolenie. Mając na uwadze powyższe, organ II instancji uznał, że umorzeniu podlegać mogła jedynie kwota opłaty w wysokości 69.047,09 zł (86.308,86 zł x 80 %). Gdy chodzi o pozostałą kwotę opłaty, po przeliczeniu wynoszącą 17.261,77 zł (86.308,86 zł - 69.047,09 zł), to jest ona wymagalna i należy ją uiścić zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego niefortunne zawarcie po rozstrzygnięciu decyzji, a przed jej uzasadnieniem, dodatkowych informacji (pouczenia odnośnie organu, któremu należy dokonać wpłaty opłaty, numeru rachunku bankowego), nie ma wpływu na wynik sprawy, gdyż nie stanowią one części składowej rozstrzygnięcia decyzji. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...]. Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając naruszenie zarówno zasad postępowania poprzez niewyjaśnienie w należyty sposób stanu faktycznego, jak i normy art. 84 ust. 4 i ust. 5 u.o.p., w sposób bezpodstawny przypisując winę stronie odnośnie niezachowania żywotności nasadzonych prawidłowo drzew. W ocenie skarżącej organ odwoławczy bezkrytycznie zaakceptował sprzeczny z rzeczywistością stan faktyczny, który przyjął organ l instancji, nie uzasadniając dlaczego doszedł do przekonania, że nasadzenia zastępcze nie zachowały żywotności z przyczyn zależnych od Spółki. W szczególności nie zostało uzasadnione, dlaczego organ uznał, że przyczyną obumarcia drzewa była jego niewłaściwa pielęgnacja. Ponadto fakt stwierdzenia istnienia fragmentu systemu korzeniowego jednego z drzew, nie wskazuje niezbicie na obumarcie drzewa lecz, ze względu na miejsce nasadzeń, na działania osób trzecich, na które Spółka nie mogła mieć żadnego wpływu. Strona przypomniała, iż zgodnie z decyzją z dnia [...]. nasadzenia dokonane zostały nie na terenie ogrodzonym należącym do Spółki, lecz na terenie szkoły, tj. ogólnie dostępnym poza godzinami lekcyjnymi, na którym nie funkcjonuje monitoring, ani żaden specjalny system ochrony. Jest to teren gminny, z założenia publiczny, na którym także Spółka nie mogła podjąć żadnych działań zapobiegających kradzieży, czy zniszczeniu nasadzeń. Odpowiedzialny za teren Dyrektor Szkoły także nie jest władny zapobiec różnego rodzaju negatywnym działaniom, które mają miejsce poza godzinami funkcjonowania Szkoły. W ocenie autora skargi, Spółka wykazała się specjalną troską o prawidłowość swoich działań. Drzewka zakupione zostały w renomowanej szkółce, nasadzeń dokonano według wskazówek sprzedawcy, wykonano stosowne do wielkości systemu korzeniowego wykopy z zastosowaniem zalecanego przez sprzedawcę podłoża i obfitym nawadnianiem. Spółka nie zaniedbała żadnej czynności , która wiązać by się mogła z potencjalnym uschnięciem drzewka. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Spór w omawianej sprawie sprowadza się do oceny czy drzewa, za które została naliczona opłata, nie zachowały żywotności z przyczyn zależnych od Spółki. Zdaniem organów tak i stanowisko to podziela również skład orzekający w dniu dzisiejszym. Zgodnie z art. 84 ust. 3 u.o.p. w przypadku naliczenia opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu oraz uzależnienia wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu od przesadzenia tego drzewa lub krzewu albo wykonania nasadzeń zastępczych, organ właściwy do wydania zezwolenia odracza termin uiszczenia opłaty za jego usunięcie na okres 3 lat od dnia upływu terminu wskazanego w zezwoleniu na jego przesadzenie lub wykonanie nasadzeń zastępczych. W myśl art. 84 ust. 4 u.o.p. jeżeli przesadzone albo posadzone drzewa lub krzewy zachowały żywotność po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3, lub nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, należność z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów podlega umorzeniu. Na podstawie art. 84 ust. 5 u.o.p. jeżeli przesadzone albo posadzone drzewa lub krzewy, albo część z nich, nie zachowały żywotności po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3, z przyczyn zależnych od posiadacza nieruchomości, naliczona opłata jest przeliczana w sposób proporcjonalny do liczby drzew lub powierzchni krzewów, które nie zachowały żywotności. Konsekwencją odroczenia terminu płatności, o którym mowa w art. 84 ust. 3 u.o.p., jest konieczność powrotu do sprawy po upływie terminu odroczenia, celem ustalenia, czy nałożony obowiązek został wykonany, a jeśli tak, to czy przesadzone lub nasadzone zastępczo drzewa lub krzewy zachowały żywotność, a jeśli nie, to z jakiej przyczyny. W treści zaskarżonej decyzji organ zasadnie akcentuje, że strona dokonując nasadzeń zastępczych spornych drzew, nie wypełniła warunku zawartego w zezwoleniu z dnia [...]., zgodnie z którym sadzone drzewa powinny być wyhodowane z zakrytym systemem korzeniowym, tj. w pojemnikach. Jak wynika z wyjaśnień sprzedawcy (notatka służbowa z dnia 1 lutego 2018 r.), drzewa gat. klon kulisty były "wyhodowane w gruncie i wykopane przed sprzedażą bez bryły korzeniowej". Na okoliczność, że cześć drzew nie była w pojemnikach, lecz po wykopaniu ich korzenie osłonięto workami jutowymi, wskazuje również Spółka w odwołaniu. Sąd podziela ocenę organów, iż posadzenie drzewa bez zakrytego systemu korzeniowego (tj. w pojemnikach) powoduje, że jest mu trudniej przystosować się do nowego miejsca, co szczególnie dotyczy drzew dużych rozmiarów (180 cm - 220 cm) – jak w omawianej sprawie (co wynika z faktury sprzedaży drzew z dnia 22 października 2014 r., załączonej do akt sprawy). Trafnie też podnosi organ, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów, z których wynikałoby, że zajmowała się drzewami po ich posadzeniu, np. zlecała podlewanie drzew w czasie okresów suchych, czy dokonywała innych czynności pielęgnacyjnych w trakcie trzyletniego okresu. Spółka zainteresowała się drzewami dopiero po doręczeniu zawiadomienia o oględzinach, co wynika z jej pisma z 14 grudnia 2017 r., gdzie stwierdzono, że w dniu 6 grudnia 2017 r. zasięgnięto informacji u Dyrektora szkoły o stanie nasadzeń. Z materiału dowodowego wynika ponadto, że drzewa nie były zabezpieczone poprzez ich opalikowanie, co zwłaszcza w odniesieniu do drzew wyhodowanych bez zakrytego systemu korzeniowego, sprzyja ich uszkodzeniu przez czynniki atmosferyczne, zwierzęta, czy ludzi. W ocenie Sądu organ miał też podstawę do przyjęcia, że dla uwolnienia się od odpowiedzialności za kradzież drzewa żywotnego, Spółka powinna była złożyć wniosek do organów ścigania, czy choćby poinformować o takim fakcie organ wydający zezwolenie. Odnośnie argumentu Spółki, że nasadzenia nie zostały dokonane na terenie ogrodzonym należącym do Spółki, lecz na terenie szkoły, tj. ogólnie dostępnym - należy stwierdzić, że mocą decyzji z dnia [...] grunt, na którym organ wyznaczył miejsce nasadzeń, został skarżącej udostępniony ze wszystkimi konsekwencjami dotyczącymi ochrony nasadzonych drzew przez okres 3 lat od dnia upływu terminu wskazanego w zezwoleniu. Reasumując, Sąd podzielił ocenę organów, że w stanie faktycznym omawianej sprawy, który został prawidłowo ustalony, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, tj.: zasadą legalizmu (art. 7 K.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), organy wykazały, że naliczona opłata została przeliczona w sposób proporcjonalny do liczby drzew, które nie zachowały żywotności z przyczyn zależnych od Spółki, nie naruszając tym samym przepisów prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 4 i ust. 5 u.o.p. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) Sąd orzekł jak w sentencji. IB