II SA/Łd 810/16

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II – Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.Ś. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.M. na decyzję[...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku mieszkalno - gospodarczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. AG II SA/Łd 810/16 UZASADNIENIE B.Ś., uczestniczka postępowania, zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku mieszkalno - gospodarczego. Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwojgiem dzieci. Małżonkowie posiadają dom drewniany o powierzchni 80 mkw., na działce 3.778 mkw. o wartości ok. 300.000 zł, obciążony hipoteką oraz nieruchomość rolną o powierzchni 4,5 ha, a także samochód R. Mąż wnioskodawczyni uzyskuje dochód w kwocie 3200 zł. Strona wskazała, że średnie miesięczne wydatki kształtują się następująco: rata kredytu hipotecznego 1750 zł, opłata za żłobek i przedszkole – 500 zł, energia elektryczna – 110 zł, internet i telefony – 140 zł, żywność, odzież, obuwie – 700 zł. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że dom wraz z gruntem jest obciążony hipoteką, korzysta z pomocy rodziców, którzy kupują drobne produkty żywnościowe, higieniczne lub chemię. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem ani radcą prawnym. W wykonaniu zarządzenia Starszego referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2017 r. wnioskodawczyni nadesłała wyciągi z rachunków bankowych swoich i męża oraz poinformowała, że od stycznia 2017 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej, otrzymała na cel dofinansowanie unijne w kwocie 22.700 zł, a do końca czerwca otrzymuje wsparcie pomostowe w kwocie 1750 zł na utrzymanie działalności. Wszystkie środki zostały przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z działalnością. Pierwszy przychód wnioskodawczyni osiągnęła w maju 2017 r. i wyniósł on 600 zł. Wnioskodawczyni potwierdziła również, że otrzymuje środki z programu 500 Plus na jedno dziecko. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zasadą wynikającą z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie jednak z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. post. WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/2006). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04). Prawo pomocy stanowi realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok ETPC z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek uczestniczki postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Otóż przede wszystkim podkreślić należy, iż wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Oznacza to, iż strona zobowiązana była do wykazania, iż nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Przedstawione przez stronę informacje i dokumenty nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż stronę zaliczyć można do kręgu osób, którym przypisać można jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, osiągane przez małżonków dochody pozwalają na sfinansowanie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Mąż wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.200 zł, zaś strona oświadczyła, że pierwszy dochód z działalności gospodarczej uzyskała dopiero w maju i wyniósł on 600 zł. Jednak podkreślenia wymaga, że mąż wnioskodawczyni otrzymał w dniu 9 marca 2017 r. nagrodę roczną w kwocie 8.138,75 zł, zaś w dniu 16 marca 2017 r. małżonkowie otrzymali zwrot nadpłaconego podatku dochodowego w wysokości 2.225 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że środki te zostały przeznaczone na częściową spłatę długów. Argumentem za zwolnieniem od kosztów sądowych nie może być jednak fakt spłaty pożyczek czy kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania rat kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Abstrahując od powyższego należy wskazać, że uzyskana kwota mogła być przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania, co nie wiązałoby się z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem wnioskodawczyni ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez stronę. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów czy pożyczek na ogół społeczeństwa. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni pozostaje również fakt posiadania samochodu, którego utrzymanie bez wątpienia generuje koszty. Choć posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, to w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r. o sygn. akt V SA/Wa 1473/09). Reasumując - strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym jest w stanie znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania oraz poczynienie oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG