II SA/Łd 817/18

Dnia 30 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2018 roku sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat P. K., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. Decyzją z [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – powoływanej jako: "k.p.a." – art. 1, art. 2, art. 4, art. 5 ust. 1 i 3, art. 7, art. 13 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851) – dalej: "p.p.w.d." – oraz art. 3 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952) – zwanej dalej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...], nr [...], orzekającą o odmowie przyznania J.O. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko T.O. w okresie od 1 kwietnia 2018 r. W oparciu o art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 14, pkt 16, pkt 19 lit. c) i pkt 20 lit. c), art. 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 5 ust. 1 i 3, art. 7 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 3a, p.p.w.d. oraz art. 3 pkt 1 u.ś.r., Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania świadczenia wychowawczego z uwzględnieniem okoliczności utraty i uzyskania dochodów, a następnie wskazało, że 27 kwietnia 2018 r. J.O. w organie I instancji złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko T.O. Po analizie wniosku i dołączonych do niego dokumentów ustalono, że: - roczny dochód osiągnięty przez J.O. w roku 2016 wyniósł: 33386,82 zł (dochód z zatrudnienia); - roczny dochód osiągnięty przez M.O. w roku 2016 wyniósł: 30226,53 zł (dochód z zatrudnienia w firmie A: 7643,75 zł; dochód ze sprzedaży nieruchomości 20665,25 zł; dochód z wynajmu 2018,19 zł; łączny dochód z zatrudnienia w firmie B J.N. i C Sp. z.o.o. 1917,53 zł; - dochód utracony przez J.O. w 2016 r. wyniósł 33386,82 zł (utrata zatrudnienia); - dochód utracony przez M.O. w 2016 r. wyniósł 1917,53 zł (łączny dochód z zatrudnienia w firmie B J.N. i C Sp. z o.o.); - miesięczny dochód uzyskany przez M.O. w 2016 r. wyniósł 3765,47 zł; - miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego wyniósł 3765,47 zł; - miesięczny dochód netto na jednego członka rodziny wyniósł 941,37 zł i przekroczył próg dochodowy - 800,00 zł. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie J.O. przekroczył ustawowe kryterium wynikające z art. 5 ust. 3 p.p.w.d. i wobec tego świadczenie wychowawcze na dziecko pierwsze T.O. nie przysługuje w okresie od 1 kwietnia 2018 r. Kolegium podkreśliło, że zasady przyznawania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, w tym szczególnie reguły ustalania dochodu rodziny zostały przez ustawodawcę określone w sposób jednoznaczny i precyzyjny. Powołane regulacje wskazują jednoznacznie, iż warunkiem nabycia tych uprawnień jest spełnienie wymagań dotyczących dochodu rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie pieniężne, który nie może przekraczać kwoty 800,00 złotych na osobę. Próg ten został ustalony w sposób obiektywny i ma zastosowanie do wszystkich spraw i wnioskodawców. Przekroczenie tego kryterium, nawet nieznaczne stanowi podstawę do odmowy ustalenia prawa do świadczeń. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do sądu administracyjnego złożyła J.O., wnosząc o ponowne przeanalizowanie sprawy i wypłatę zaległych świadczeń wraz z odsetkami za okres od 1 kwietnia 2018 r. Skarżąca podniosła, że w odwołaniu powoływała się na fakt, że przychód, jaki uzyskał jej mąż ze sprzedaży nieruchomości w 2016 roku został spożytkowany na cele mieszkaniowe, na dowód czego przedstawiłam FV. Ponieważ nie uwzględniono takiej formy wydatkowania uzyskanego przychodu na cele mieszkaniowe, skarżąca załączyła korektę zeznania podatkowego PIT-39 jej męża M.O. wraz z Urzędowym Poświadczeniem Odbioru. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie 30 października 2018 r. skarżąca oświadczyła, że organ podatkowy zwrócił jej mężowi podatek z tytułu korekty zeznania podatkowego PIT-39. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 2188.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Stosownie do art. 145 p.p.s.a. sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi sad skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, ponieważ naruszają one prawo w stopniu wskazanym w przywołanych wyżej przepisach prawa. W rozpoznawanej sprawie zasadniczą kwestią podlegającą wyjaśnieniu jest to, czy organ prawidłowo wyliczył dochód w rodzinie skarżącej za 2016 r. Skoro bowiem, w świetle art. 5 ust. 3 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, to błędne wyliczenie dochodu na osobę w rodzinie może w efekcie skutkować wadliwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego w postaci odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Przy tym sporne jest przede wszystkim wliczenie do dochodu rodziny skarżącej kwoty 20665,25 zł uzyskanej w 2016 roku ze sprzedaży nieruchomości, należącej do jej męża. To skutkowało, po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego, wyliczeniem dochodu 4-osobowej rodziny skarżącej na poziomie 941,37 zł miesięcznie na osobę, a to oznacza przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Na wstępie wskazać należy, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w art. 2 pkt 1 dla zdefiniowania pojęcia "dochód" odsyła do legalnej definicji "dochodu" w rozumieniu przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952, dalej jako u.ś.r.). Skarżąca w odwołaniu zakwestionowała wliczenie do dochodu rodziny sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości argumentując, że kwota ta została wydatkowana na remont mieszkania i załączając faktury mające poświadczać te wydatki. Kwestia prawdziwości tych twierdzeń i ich skutków dla prowadzonej sprawy powinna stać się przedmiotem analizy Kolegium w postępowaniu odwoławczym, stosownie do podstawowych zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy przejmuje bowiem sprawę do rozpoznania i rozstrzygnięcia, zobowiązany jest do prowadzenia postępowania merytorycznego, do wyjaśnienia wszystkich okoliczności spornych. Winien działać z poszanowaniem zasad określonych w art. 7, 77 i w art. 80 § 1 k.p.a. Tymczasem SKO zignorowało dowody przedstawione w odwołaniu. Skarżąca zaś wskazywała, może nieudolnie, na okoliczności które mogły mieć znaczenie dla niezaliczenia dochodu ze sprzedaży mieszkania do dochodu rodziny w 2016 roku. Należy w tym miejscu przypomnieć, ze przepis art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. definiując dochód stanowi, że są to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych [...] w art. 30e [...] ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018r., poz. 200) – dalej w skrócie: "u.p.d.o.f." – pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zatem co do zasady za dochód w rozumieniu u.ś.r. uznaje się przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w przepisach, wskazanych w przytoczonym unormowaniu. Jednocześnie ustawa enumeratywnie wymienia te kategorie dochodu, które również podlegają uwzględnieniu, pomimo że nie są przychodami opodatkowanymi, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia. Z kolei według art. 30e ust. 1 u.p.d.o.f. od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c podatek dochodowy wynosi 19%. Jednakże stosownie do treści art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 30e, w wysokości, (...), jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe; udokumentowane wydatki poniesione na te cele uwzględnia się do wysokości przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych. Natomiast za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się m.in. wydatki poniesione na budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego (art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f.). Organ odwoławczy ewidentnie nie dostrzegł podstawowej okoliczności, że stosownie do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie będzie stanowić dochodu przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości pod warunkiem, że zostanie spożytkowany na własne cele mieszkaniowe. Taki kierunek wykładni został niewątpliwie ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Łodzi z 9 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 755/16 i II SA/Łd 936/16, Warszawie z 29 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1664/16, Krakowie z 20 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1311/16, w Lublinie z 6 kwietnia 2017r., sygn. akt II SA/Lu 1184/16, wyrok NSA – wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 1748/14(dostępnym jak wyżej), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że taka wykładnia przepisów art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w związku z art. 30e oraz art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. wynika wprost z art. 9 ust. 1 tej ustawy, w myśl którego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Przychody wolne od podatku dochodowego, wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie podlegają więc opodatkowaniu, w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Dochód taki nie został też wskazany w art. 3 pkt 1 lit. "c" u.ś.r, w którym ustawodawca enumeratywnie wymienił dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a zaliczone do dochodu w rozumieniu u.ś.r.. Podsumowując poczynione wyżej rozważania stwierdzić trzeba, że nie zalicza się do dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości/mieszkania, o ile w ciągu dwóch lat od sprzedaży kwota ta zostanie spożytkowana na własne cele mieszkaniowe, również zdefiniowane ustawowo w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Do tych wydatków zalicza się również wydatki na remont własnego mieszkania (art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f.). Zatem podniesione przez skarżącą zagadnienie doliczenia kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości determinowało prawidłowość ustalenia przez organ dochodu rodziny skarżącej za 2016r. i rzutowało na wynik sprawy. Wprawdzie skarżąca dopiero do skargi załączyła do skargi korektę zeznania podatkowego PIT-39 (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2016, z którego wynika zadeklarowana kwota dochodu zwolnionego od podatku, określona na 25250,25 zł. Należy jednak podkreślić, że do uchybienia tego by nie doszło, gdyby organ odwoławczy należycie prowadził postępowanie wyjaśniające i dążył do wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Dysponując zawartymi w odwołaniu zarzutami i załączonymi doń dowodami, Kolegium winno było, zgodnie z dyspozycją art. 9 k.p.a. poinformować skarżącą, że w celu uniknięcia uwzględniania w dochodzie rodziny kwoty dochodu ze sprzedaży nieruchomości, należy w pierwszej kolejności złożyć stosowną korektę zeznania podatkowego PIT-39, poświadczającą czasowe zwolnienie od podatku. Jednakże organ odwoławczy tego nie uczynił, co tym samym skutkowało ustaleniem w sposób wadliwy kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy elementów stanu faktycznego i naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uwzględnienie przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej przychodu uzyskanego przez członka jej rodziny ze sprzedaży należącej do niej nieruchomości, mimo deklaracji o przeznaczeniu dochodu z tego tytułu na cele mieszkaniowe, przy jednoczesnym nieupłynięciu określonego w ustawie podatkowej terminu wydatkowania owego przychodu, warunkującego uzyskanie zwolnienia od podatku, oznacza bowiem wadliwe ustalenie elementów stanu faktycznego (por. wyrok WSA w Warszawie z 24 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 184/17, LEX nr 2375647). Nie ulega też wątpliwości, że ww. korekta ma moc wsteczną. Tym samym należy stwierdzić, że w dacie orzekania przez organy obu instancji bez wątpienia nie upłynął jeszcze 2- letni okres w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., w trakcie którego strona mogła i powinna wydatkować przedmiotowy dochód na własne cele mieszkaniowe w rozumieniu u.p.d.o.f., ażeby uniknąć zapłacenia podatku. Dopiero po upływie wspomnianego okresu możliwe będzie zatem zaliczenie kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości do dochodu rodziny o ile środki z tego tytułu, wbrew deklaracjom, nie zostały przeznaczone na cele wskazane w ustawie, warunkujące zwolnienie podatkowe. Uwzględnienie przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej dochodu uzyskanego w roku 2016 ze sprzedaży należącej do jej męża nieruchomości było więc co najmniej przedwczesne. Naruszenie powyższych przepisów miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy, gdyż determinowało stanowisko organów o przekroczeniu w rodzinie skarżącej kryterium dochodowego, uprawniającego do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, co przełożyło się na wydanie w tym przedmiocie negatywnej decyzji. Mając powyższe na względzie sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uznając to za wystraczające dla końcowego załatwienia sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien uwzględnić przywołaną wyżej wykładnię wskazanych wyżej przepisów art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w związku z 30e i art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., prawidłowo ustalając dochód na osobę w rodzinie skarżącej za 2016 rok, a następnie na tej podstawie wydać rozstrzygniecie odpowiadające obowiązującym przepisom prawa. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącej z urzędu sąd orzekła na podstawie art. 250 p.p.s.a. k.ż.