II SA/Łd 82/23

Dnia 25 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2023 roku sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 26 października 2022 r. nr SKO 4114.572.2022 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat J. W. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. ał II SA/Łd 82/23 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia 23.09.2022 r. Prezydent Miasta Pabianice przyznał K.M. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem A.W. w kwocie 2119 zł miesięcznie na okres od dnia 11.04.2022 do dnia 31.07.2025. W odwołaniu od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi K.M. wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 12.01.2022 r., czyli od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Decyzją z dnia 26 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2022 r., póz. 615 z późn. zm.), powoływanej dalej jako u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazania przy czym wymaga, iż art. 24 ust. 2 u.ś.r. wprowadza zasadę, że prawo do świadczeń rodzinnych organ ustala począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (...). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). W myśl art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Kolegium zauważyło, że strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką A.W. w dniu 07.09.2022 r. (wpływ do organu l instancji) i świadczenie takie zostało stronie przyznane od dnia 11.04.2022 r., czyli od daty zakończenia pobierania zasiłku dla bezrobotnych z PUP. Katalog zamknięty nie zawiera i nigdy nie zawierał zasiłku dla bezrobotnych jako stojącego naprzeciwko prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zgodnie z art.17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w PUP jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma tu jednak mowy o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych. Zdaniem Kolegium przepis ten nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który ma przyznany zasiłek dla bezrobotnych. Cechą wspólną osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, jest, iż nie uzyskują żadnych dochodów, decydując się na zajęcie niepełnosprawnym członkiem rodziny, a celem tego wsparcia, co należy podkreślić z całą stanowczością, jest zrekompensowanie strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K.M. wskazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest krzywdząca i niesprawiedliwa, a organ nie wyjaśnił podstawy prawnej twierdzenie, że zasiłek dla bezrobotnych nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a" – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 26 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianice z dnia 23 września 2022 r. przyznającej stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem od dnia 11 kwietnia 2022 r. do dnia 31 lipca 2025 r. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) - dalej: u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia. Trafnie zauważył organ, że stosownie do art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego córka skarżącej legitymowała się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 1 lipca 2022 r. o niepełnosprawności i o potrzebie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia. Powyższe orzeczenie wydano do dnia 1 lipca 2025 r. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast sporną pomiędzy stronami postępowania pozostaje kwestia początkowej daty, od której przysługuje wnioskowane świadczenie z uwagi na fakt, że skarżąca do dnia 10 kwietnia 2022 r. posiadała status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. W ocenie organu fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych stanowi bowiem negatywną przesłankę przyznania przedmiotowego świadczenia. Przechodząc do oceny zasadności przedmiotowej skargi wskazać należy, że z treści przywołanego na wstępie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż wystąpienie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje określonej przez ustawodawcę grupie podmiotów, sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, że wykładnia zawartej w przywołanym wyżej przepisie przesłanki "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" winna być dokonywana przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z uwzględnieniem celu oraz charakteru świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; wyroki WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., II SA/Łd 912/21; z 5 marca 2021 r., II SA/Łd 913/20; wyrok WSA w Gdańsku z 7 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 61/22; wyrok WSA w Poznaniu z 8 kwietnia 2022 r., II SA/Po 1017/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić zatem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia, w związku z koniecznością sprawowania opieki rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy. Przy czym za osobę niepodejmującą zatrudnienia lub pracy zarobkowej lub rezygnującą z zatrudnienia lub pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia, co z treści powołanego wyżej art. 17 ust. 6 u.ś.r. Podkreślić należy, że z ustawowej definicji terminu "bezrobotny", uregulowanej w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 690), wynika, iż jedną z przesłanek uzyskania statusu osoby bezrobotnej jest pozostawanie w zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy). Uznać zatem należy, że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że uregulowanie zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy definiując pojęcie bezrobotnego wskazuje dodatkowo, że jest to osoba, która - przy spełnieniu innych warunków - nie pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Z powyższych regulacji wynika zatem, że to nie status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych ma wpływ na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej. Tym samym Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela, na gruncie rozpoznawanej sprawy, prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że posiadanie statusu bezrobotnego z prawem do zasiłku dla bezrobotnych nie wyłącza wnioskodawcy z kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast z punktu widzenia statusu bezrobotnego, na gruncie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, dopiero przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji także i prawa do zasiłku dla bezrobotnych (vide: np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1120/20, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 913/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego przy ustalaniu okresu przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego organ winien był uwzględnić zasady wynikające z art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r., w myśl których prawo do świadczeń rodzinnych organ ustala począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (...). Natomiast, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). W myśl art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Jeżeli zatem skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności w dniu 12 stycznia 2022 r., stosownej treści orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydane zostało w dniu 1 lipca 2022 r., a wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 7 września 2022 r., a zatem z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., to również data początkowa, na który przyznaje się świadczenie powinna wynikać z ust. 2a, bez względu na fakt pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Wobec powyższego w ocenie Sądu uznać należy, iż procedujące w niniejszej sprawie organy administracji obu instancji, odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie przed 11 kwietnia 2022 r. , z uwagi na fakt pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych, dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 6 u.ś.r., co dyskwalifikuje podjęte w sprawie decyzje, jako wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego. Z uwagi na zakres kompetencji przysługujący w świetle art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organowi odwoławczemu za zasadne Sąd uznał uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpatrując odwołanie K.M. organ odwoławczy weźmie pod uwagę poczynione rozważania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 18). is