II SA/Łd 824/16

Dnia 21 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2017 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu A. K. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy al. A , wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] Nr [...] w sprawie uchylenia decyzji i odmowy prawa do świadczenia wychowawczego. Jak wynika z akt sprawy na podstawie złożonego w dniu 1 kwietnia 2016 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego K. W. przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na P. W. i I. W. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w 2014 r. wyniósł 761,66 zł i wziął pod uwagę wyrok Sądu Okręgowego w Ł. sygn. akt [...] z którego wynika, iż miejscem zamieszkania dzieci P. W. i I.W. jest miejsce zamieszkania matki K. W.. W dniu 27 maja 2016 r. do organu wypłacającego świadczenie wychowawcze zgłosił się były mąż wnioskodawczyni B. W. i złożył pisemne oświadczenie, że córka P. W. od dnia 28 marca 2016 r. przebywa pod jego opieką. W dniu 1 czerwca 2016 r. wnioskodawczyni potwierdziła fakt wyprowadzenia się córki z domu w dniu 28 marca 2016 r. Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta Z. wznowił postępowanie w związku z tym, że wyszły na jaw nowe okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Z., na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 i art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23) w związku z art. 2 pkt. 1, pkt 2, pkt 4, pkt 14, pkt. 16, pkt 19 lit c, pkt 20 lit. c, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 7 ust. 1, ust. 3, art. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214), uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na P. W. i I. W. (pkt 1) oraz odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na P. W. i I. W. od dnia 1 kwietnia 2016 r. (pkt 2). Organ wyjaśnił, że skoro córka wnioskodawczyni od 28 marca 2016 r. nie zamieszkuje z matką, to nie ponosi ona wydatków związanych z opieką nad córką oraz nie zaspakaja jej potrzeb życiowych. Od 1 kwietnia 2016 r., stronie nie przysługuje świadczenie wychowawcze na córkę P. W.. Mając na uwadze to, że od kwietnia 2016 r. w skład rodziny wnioskodawczyni wchodzą dwie osoby organ dokonał przeliczenia dochodu, biorąc pod uwagę stan faktyczny na dzień złożenia wniosku. Zgodnie z definicją pierwszego dziecka (art. 2 pkt 14), pierwszym dzieckiem w rodzinie jest syn I. W., a w związku z tym, że od 1 kwietnia 2016 r. miesięczny dochód na osobę wyniósł 1.142,49 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe, świadczenie wychowawcze na syna I. W. od tego dnia stronie nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. W.. Strona podkreśliła, że faktycznie w dniu 1 kwietnia 2016 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczeń na dwójkę dzieci i zaznaczyła, że w dniu 1 czerwca 2016r. złożyła oświadczenie o tym, iż córka wyprowadziła się do ojca, ale prawnie/sądownie, córka powinna przebywać wraz z nią. Podniosła, że w tej sprawie toczy się postępowanie przed Sądem Rejonowym w Z., sygn. Akt [...]. Wyjaśniła, że od momentu kiedy córka wyprowadziła się do ojca, tj. od kwietnia 2016 r. nie otrzymuje alimentów ani na syna ani na córkę, więc jedynym dochodem jest jej pensja, która nie przekracza kryterium dochodowego. Od 1 czerwca 2016 r. w związku z postępowaniem sądowym, jej były mąż zaprzestał płacenia alimentów na dzieci. Zakwestionowała tym samym wyliczenie dochodu na członka jej rodziny. Odwołująca się podkreśliła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem o odebraniu świadczenia na syna I.. Wniosła o ponowne rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej syna, a tym samym o uchylenie decyzji z dnia [...] w tym zakresie i przyznanie świadczenia na syna. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt. 14, pkt. 19 lit. c, pkt. 20 lit. c, art. 4, art. 5 ust.1, ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ podniósł, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Według Kolegium organ I instancji w sposób prawidłowy przyjął, iż okoliczność zmiany miejsca zamieszkania córki P. W. od dnia 28 marca 2016 r. stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, gdyż wydając decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze na P. W. i I. W. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. nie posiadał wiedzy na temat aktualnego miejsca zamieszkania córki wnioskodawczyni. Organ wskazał, że w myśl art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Warunkiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego jest zgodnie z art. 4 ust. 1 powoływanej ustawy częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Warunkiem uzyskania prawa do świadczenia jest także zgodnie z art. 2 pkt. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu. Okolicznością bezsporną jest, że P. W. nie zamieszkuje wspólnie z matką K. W. i nie pozostaje na jej utrzymaniu, zatem nie sposób zaliczyć jej do rodziny wnioskodawczyni w rozumieniu art. 2 ust. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Pierwszym dzieckiem w rodzinie K. W. jest tym samym syn I. W.. Jeżeli więc rodzina K. W. składa się z dwóch osób, wówczas kwotę 2284,98 zł uzyskaną w 2014 r. należało podzielić na dwie osoby w rodzinie tj. 2284,98:2=1.142,49 zł. Kwota ta przekracza ustawowe kryterium na osobę w rodzinie i w związku z tym świadczenie wychowawcze na I. W. stronie nie przysługuje. W odniesieniu do zarzutów strony Kolegium zauważyło, że w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest rok kalendarzowy 2014 r. W tym też roku K. W. uzyskiwała dochód w postaci alimentów w wysokości 800,00 zł na dzieci. Jeżeli nawet dochód strony uległ zmianie od kwietnia 2016 r. to nie zmienia to faktu, iż na mocy wyroku z dnia [...] sygn. [...] B. W. jest zobowiązany do zapłaty alimentów na rzecz córki P. W. i syna I. W.. Jednorazowy zwrot alimentów nie jest wystarczającym argumentem do uznania, iż w przedmiotowym przypadku mamy do czynienia z sytuacją, w której jedynym źródłem utrzymania odwołującej jest jej wynagrodzenie za pracę. Jeżeli sytuacja dochodowa strony ulegnie zmianie i sąd ponownie w wyroku ureguluje kwestię obowiązku alimentacyjnego zarówno K. W. i B. W., wówczas nie ma przeszkód aby strona wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego na następny okres świadczeniowy tj. od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła K. W., zaskarżając ją w części dotyczącej świadczenia wychowawczego na syna I. W.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj.: – art. 16 K.p.a. i art. 127 § 1 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. poprzez rozpoznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. także niezaskarżonej części decyzji organu I instancji; – art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. poprzez przyjęcie, że istnieje podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego pomimo, że okoliczności uznane za nowe i nieznane organowi pozbawione były waloru istotności dla sprawy w dacie decyzji o wznowieniu postępowania administracyjnego, – mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 K.p.a., nadto art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy t.j.: – art. 2 pkt. 16 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez niezasadne przyjęcie w dacie wznowienia postępowania, że spowodowane konfliktem rodzinnym wyprowadzenie się córki skarżącej do ojca ma znaczenie istotne dla sprawy, podczas gdy zgodnie z orzeczeniem sądowym w dacie wznowienia postępowania i w dacie orzekania przez organy administracyjne obu instancji miejscem zamieszkania P. W. było miejsce zamieszkania skarżącej; – art. 20 w zw. z art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez brak ich prawidłowego zastosowania i przyjęcie, że istotna dla sprawy jest, nawet sądownie jeszcze nie uregulowana, zmiana miejsca pobytu P. W., która w związku z rozwiązaniem konfliktu w rodzinie mogła mieć charakter jedynie przejściowy, z jednoczesnym pominięciem istotności zmian w dochodzie skarżącej jakie nastąpiły w związku z brakiem dalszych podstaw do otrzymywania przez skarżącą świadczeń alimentacyjnymi na córkę i syna. Na tej podstawie skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji I i II instancji w części dotyczącej świadczenia na syna I. W., ewentualnie o ich uchylenie w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ ponadto wskazał, że podniesiony w odwołaniu zarzut rozpoznania przez organ drugiej instancji z urzędu niezaskarżonej części decyzji jest niezasadny, gdyż organ drugiej instancji rozpoznając ponownie sprawę nie jest związany granicami odwołania, a rozpoznaje sprawę w całości, a nie zaskarżonej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] uchylającą własną decyzję przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci P. W. i I. W.. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz.195). Zgodnie z art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (ust. 3). W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy), a gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł (art. 5 ust. 4 ustawy). Pierwszy okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 18 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy). W tym przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy). Utrata i uzyskanie dochodu są zdefiniowane w art. 2 pkt 19 i 20 ustawy. Jako podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie organy powołały przepis art. 27 ust 1 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (...). Ten tryb zmiany decyzji dotyczy decyzji ostatecznej. Jak wynika z akt sprawy decyzja przyznająca świadczenie wychowawcze na dzieci P. W. i I. W. tj. decyzja z dnia [...] stała się ostateczna z dniem [...], a zatem organ był uprawniony do wydania decyzji z dnia [...] w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy. W tym celu organ postanowieniem z dnia [...]wznowił postępowanie w sprawie przyznania wspominanego świadczenie. Podstawowym elementem stanu faktycznego odmiennym od stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] jest niekwestionowany przez strony postępowania fakt niezamieszkiwania przez córkę P. W. z wnioskodawczynią w chwili złożenia wniosku. W odniesieniu do zarzutów skargi podkreślić w tym miejscu należy, że świadczenie wychowawcze przyznawane jest w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, zatem świadczenie wychowawcze, niezależnie od prawnie nałożonych obowiązków, ściśle związane jest z faktycznie sprawowaną opieką nad dzieckiem. W przedmiotowej sprawie faktyczne sprawowanie opieki nad córką przez byłego męża skarżącej nie jest jednak kwestionowane, zatem zarzuty skargi nie mogą wpłynąć na ustalenia organów w tym zakresie. Wysokość dochodu rodziny skarżącej uzyskanego w 2014 r. pozostała zaś niezmienna. Wobec tego organy ponownie przeliczyły dochód osiągnięty przez rodzinę skarżącej w 2014 r. z uwzględnieniem zmiany składu rodziny. Na skutek zmniejszenia się liczby członków rodziny zwiększeniu uległ dochód na osobę w rodzinie, a ponadto syn I. W. stał się pierwszym dzieckiem w rodzinie. Na dochód osiągnięty przez rodzinę skarżącej składały się alimenty otrzymane na dzieci w 2014 r. w wysokości 8400 zł oraz uzyskany w 2015 r. dochód z tytułu zatrudnienia K. W.. Dochód z tytułu zatrudnienia tj. kwotę 1584,98 zł, organy wyliczyły w oparciu o instytucję dochodu uzyskanego z art. 7 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego tj. w 2015 r. skarżąca uzyskała trzymiesięczny dochód w łącznej wysokości 4754,94 zł. Obliczoną zatem zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy kwotę (4754,94 zł : 3 = 1584,98 zł) uwzględnić należało przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej w 2014 r. W dochodzie rodziny za 2014 r. organy uwzględniły także alimenty na dzieci uzyskane przez skarżącą, które stanowiły miesięczny dochód rodziny w wysokości 700 zł (8400 zł : 12 = 700). Powoływana okoliczność zwrotu zapłaconych alimentów byłemu mężowi nie może wywołać zamierzonego skutku, bowiem utrata ta nie jest utratą dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy, który to przepis dotyczy utraty świadczeń alimentacyjnych jedynie w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie. Mając powyższe ustalenia na względzie, organy obliczyły miesięczny dochód rodziny uzyskany w 2014 r. (700 zł + 1584,98 zł = 2284,98) oraz miesięczny dochód przypadający na członka dwuosobowej rodziny (2284,98 : 2 = 1142,49 zł). Nie ulega wątpliwości, że kwota ta przypadająca na członka rodziny skarżącej w 2014 r. przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Uwzględniając powyższe wskazać należy, że organy administracji prawidłowo wyliczyły dochód rodziny skarżącej, uwzględniając zmianę sytuacji rodzinnej wnioskodawcy tj. zmianę liczby członków jej rodziny oraz dochodząc w wyniku tych wyliczeń do wniosku, że przekroczone zostało kryterium dochodowe stanowiące ustawowy wymóg przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W rozpoznawanej sprawie sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego w stopniu powodującym konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji. Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Po myśli § 4 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2015r., poz. 1805) przyznano pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty nie zostały uiszczone nawet w części. JK