II SA/Łd 827/18

Dnia 23 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2018 roku sprawy ze Z. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1) uchyla zaskarżoną decyzję. 2) zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego Z. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A. P. IISA/Łd 827/18 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił Z.K. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu powyżej decyzji organ wskazał, że Z. K. wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., póz. 690), dalej zwanej "u.d.o.a.". Szef Urzędu wyjaśnił, że przesłanką formalną do wydania decyzji merytorycznej w sprawach na podstawie art. 5 ust. 3 u.d.o.a. jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej zwanego "Prezesem IPN") w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Wnioskodawca przedstawił decyzję Prezesa IPN z dnia [...] r., a w podaniu podniósł, że w 1980 roku wstąpił do NSZZ "Solidarność" przy Wojskowych Zakładach A nr [...] w G. Brał udział w strajkach w 1980 r. oraz 1981 r. W styczniu 1982 r. został zwolniony z pracy, podobnie jak inni działacze "Solidarności", pracujący wówczas w Zakładach. Oficjalnie, pomimo dobrych opinii w pracy, rozwiązano z nim umowę o pracę z uwagi na zmniejszenie zatrudnienia. Jak podaje wnioskodawca - faktyczną przyczyną zwolnienia go była aktywna działalność związkowa. Również taka argumentacja została zawarta m.in. w dwóch listach otwartych skierowanych do sejmu PRL, dotyczących zwolnień z pracy w Wojskowych Zakładach A nr [...] w G. w okresie od 13.12.1981 r. do 22.07.1982 r. za przynależność do NSZZ "Solidarność", gdzie widnieje podpis wnioskodawcy. Celem ustalenia stanu faktycznego sprawy Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 16 lutego 2018 r. wystąpił z wnioskiem o opinię naukową do Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w sprawie potwierdzenia udziału strony w strajkach jakie miały miejsce w Wojskowych Zakładach A nr [...] w G. Pismem z dnia 12 marca 2018 r. Instytut poinformował organ, iż w wyniku prac prowadzonych przez BBH nie ustalono szczegółowego przebiegu protestów w tym zakładzie, brak także szczegółowych informacji na temat inicjatorów oraz uczestników takich wydarzeń. Powołując się na treść art 7, art. 77 § 1 i art 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: K.p.a.) organ wskazał, że Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismami z dnia 10 stycznia 2018 r. oraz 26 marca 2018 r. zwrócił się do wnioskodawcy z prośbą o przesłanie szczegółowych informacji na temat prowadzonej działalności antykomunistycznej, doznanych represji oraz nadesłanie wszelkich dowodów potwierdzających spełnianie przez wnioskodawcę warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. 7 maja 2018 r. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wysłał do strony pismo powiadamiające o możliwości skorzystania z uprawnień wynikających z art. 10 K.p.a., tj. zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji, jednocześnie wskazując przesłanki jakie powinny zostać spełnione do wydania decyzji pozytywnej. Mając na uwadze powyższe, powołując się na treść art. 5 ust. 1 u.d.o.a., Szef Urzędu stwierdził, że wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał na treść art. 2 u,d.o.a. i uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu przepisów obowiązującej ustawy. Również w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się żadne dokumenty, z których wynikałaby okoliczność prowadzenia przez stronę działalności antykomunistycznej. W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza również, by wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 u.d.o.a. Tym samym na podstawie oświadczeń strony oraz materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego organ nie ma podstaw do stwierdzenia, że zainteresowany spełnia przesłanki określone w powołanych przepisach. Z przedłożonych przez Z. K. oświadczeń oraz dokumentów wynika, że przyczyną jego zwolnienia z pracy była przynależność do NSZZ "Solidarność". Ustawodawca wskazał natomiast, iż potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z wyżej wskazanych tytułu może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu faktu zwolnienia z pracy ze względu na aktywne uczestnictwo zainteresowanego w wystąpieniu wolnościowym. Zdaniem organu analiza katalogu represji z art. 3 pkt. 3 u.d.o.a. wskazuje na zamierzenie ustawodawcy przypisania zasadności potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, wyłącznie w przypadku bezpośredniej korelacji między jednorazowym czynem osoby, a dolegliwym dla niej represyjnym działaniem ówczesnych władz. W świetle powyższego wskazano, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez Szefa Urzędu wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz 3 u.d.o.a. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Z. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z powodu następujących naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania: a) nieuwzględnienia wniosku o przesłuchanie świadków, zawartego w piśmie z dnia 18 lutego 2018 r; b) dowolną ocenę materiału dowodowego w postaci załącznika nr 6 do wniosku, czyli kopii pisma z dnia 5 maja 1982 r., "odpowiedzi na podanie" wystosowanej przez Wojskowe Zakłady A nr [...] w G.; c) niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym nieskorzystanie z możliwości opiniowania wniosku strony przez Wojewódzką Radę Konsultacyjną, mającą na podstawie art. 15 ust. 4 u.d.o.a. takie kompetencje. Skarżący wniósł również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, postępowanie, w którym zapadła zaskarżona decyzja, dotknięte jest wadami wynikającymi z istotnego naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, odnoszących się do kwestii gromadzenia materiału dowodowego i jego oceny. Organ nie dopełnił bowiem obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu wystarczającym do jej rozstrzygnięcia. Na podstawie art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 K.p.a., organ prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zgodnie z art. 78 § 1 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, W myśl § 2 tego artykułu, organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. W niniejszej sprawie organ nie wezwał w charakterze świadków trzech osób objętych wnioskiem skarżącego z dnia 18 lutego 2018 r., nie ustosunkowując się w ogóle do tego wniosku w treści zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę natomiast organ stwierdził, iż "poinformowano wnioskodawcę, że po zgromadzeniu materiału dowodowego, w sytuacji gdy nie pozwoli on na wydanie decyzji, wówczas będzie możliwe przeprowadzenie dowodu w postaci przesłuchania świadków". W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że w korespondencji kierowanej do skarżącego (pismo z 28 lutego 2018 r. - k. 15 akt administracyjnych) organ zawarł zupełnie inne sformułowanie: "Jeżeli materiał dowodowy, który Urząd otrzyma pozwoli na wydanie decyzji zgodnej z Pana żądaniem zostanie ona wydana. W przypadku, gdy dokumenty nie pozwolą na podjęcie takiej decyzji, Urząd będzie mógł wówczas dopuścić dowód w postaci przesłuchania świadków". Zdaniem Sądu z pisma tego jednoznacznie wynika, że organ zobowiązał się do przeprowadzenia wnioskowanych dowodów w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania nie pozwoli na uwzględnienie wniosku skarżącego - czego jednak organ nie uczynił. W kolejnym piśmie (z 26 marca 2018 r. - k. 24 akt adm.) organ raz jeszcze podkreślił poprzez wytłuszczenie tekstu, że dowodami w tej sprawie mogą być m. in. zeznania świadków. Organ jednocześnie poprosił stronę o przedstawienie oświadczeń świadków. W ocenie Sądu nie ma żadnej podstawy prawnej do uznania, że są to dowody tożsame z zeznaniami świadków sporządzonymi w przepisanej formie, zwłaszcza, że skarżący złożył oświadczenia dwu świadków: W. P. (k. 31 akt adm.) i Z. G. (k. 29 akt adm.), zaś wnioskiem o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków objęty był również B. S. Przypomnieć należy, że stosownie do dyspozycji art. 75 K.p.a., jako dowód może posłużyć wszystko co jest zgodne z prawem i może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Podkreślić także trzeba, że Kodeks postępowania administracyjnego nie wskazuje dowodów "mocniejszych" oraz "słabszych", przyjmując zasadę równej mocy środków dowodowych (Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2014, s. 316) i nie wprowadzając ograniczeń co do rodzaju dowodów, którym należy przyznać pierwszeństwo w ustaleniu istnienia danego faktu (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz, Warszawa 2009, s. 317). Ograniczenie prawa dowodowego strony naruszyło zatem zasady wynikające z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, 78 § 2 i art. 80 K.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poprzez nieuzasadniony brak uwzględnienia wniosku dowodowego strony doszło także do naruszenia zasady wyrażonej w art. 10 K.p.a. Prawo do zgłaszania przez stronę wniosków dowodowych, zagwarantowane w art. 78 § 1 K.p.a., jest bowiem uszczegółowieniem ogólnej zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, zawartej wart. 10 § 1 K.p.a. Trafny jest również zarzut strony w zakresie dowolnej oceny materiału dowodowego, co w rezultacie prowadzi do naruszenia art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. W treści zaskarżonej decyzji organ przyjął bowiem, że przyczyną zwolnienia skarżącego z pracy była jedynie jego przynależność do NSZZ "Solidarność". Tymczasem z wniosku strony z dnia 22 października 2017 r. wynika, że skarżący brał czynny udział w dwu strajkach i negocjował w tej sprawie między pracownikami a dyrekcją. Dokonując oceny w tym zakresie organ stwierdził, że "w wyniku prac prowadzonych przez BBH nie ustalono szczegółowego przebiegu protestów w tym zakładzie, brak także szczegółowych informacji na temat inicjatorów oraz uczestników takich wydarzeń". W ocenie Sądu brak informacji w IPN na temat przebiegu protestów w zakładzie skarżącego, nie oznacza automatycznie, że protestów tych w ogóle nie było. W takiej sytuacji organ powinien był przeprowadzić również inne dowody, zwłaszcza wnioskowane przez stronę, jeżeli mogą one przyczynić się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy - o czym już była mowa powyżej. Co do zasady należy zgodzić się ze stanowiskiem organu zawartym w odpowiedzi na skargę, że z wnioskiem o zaopiniowanie do wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych, Szef Urzędu może zwrócić się gdy uzna, że taka opinia jest konieczna do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Nie można jednak przyjąć - jak wynika to z dalszej treści odpowiedzi na skargę - że tylko wówczas, gdy organ uzna, ze wnioskodawca podlegał represji. Kwestia ta jednak nie była rozważana przez organ w treści zaskarżonej decyzji, wniosku w tym zakresie nie składał również skarżący. Rozpatrując sprawę ponownie organ będzie zobowiązany do rozpoznania wniosku dowodowego skarżącego oraz przeprowadzenia innych dowodów - jeżeli organ uzna je za konieczne lub przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, a następnie ustalenia w sposób bezsporny stanu faktycznego sprawy, w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy, zapewniając jednocześnie skarżącemu czynny udział w każdym stadium postępowania. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art 200 i 205 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. dc