II SA/Łd 838/17

Dnia 28 marca 2018 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W. i R. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi Gminy G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 838/17 Uzasadnienie W. i R. P, zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sprawie ze skargi Gminy G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawcy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, mieszkają w 70-metrowym domu i utrzymują się z emerytur w zadeklarowanej wysokości 4690 zł (łącznie). Wskazując na swój zły stan zdrowia, związane z tym wydatki, a także koszty utrzymania i koszty spłaty kredytów, wnioskodawcy stwierdzili, że nie stać ich na pokrycie kosztów postępowania. Wobec faktu, że oświadczenie wnioskodawców okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem z dnia 14 lutego 2018 r., referendarz sadowy zobowiązał wnioskodawców do złożenia: 1/ odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawców w 2016 r. oraz w 2017 r. (o ile zostały już złożone), 2/ zaświadczenia o wysokości emerytur otrzymywanych przez wnioskodawców za ostatnie 3 miesiące, 3/ wyciągów i wykazów z posiadanych przez wnioskodawców rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 4/ kopii faktur, rachunków, itp., potwierdzających konieczność ponoszenia miesięcznych opłat w wysokości wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy, 5/ informacji o zaciągniętych kredytach i pożyczkach (na jaki cel, w jakiej instytucji, na jaką kwotę, na jaki okres, z podaniem harmonogramu spłaty), - w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Mimo wezwania referendarza sądowego, wnioskodawcy nie przedstawili odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawców w 2016 r. oraz w 2017 r., zaświadczenia o wysokości emerytur (choć wysokość emerytury wnioskodawczyni – ok. 1530 zł netto – wynika ze złożonych wyciągów z jej konta bankowego), a także wyciągów i wykazów z posiadanych przez R. P. rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynili zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że łączna wysokość dochodów deklarowanych przez wnioskodawców kształtuje się na poziomie ok. 4700 zł netto. Wprawdzie wnioskodawcy powołują się na wysokie koszty leczenia, utrzymania oraz na konieczność spłaty kredytów, to jednak w ocenie referendarza sądowego osiągane przez nich dochody są wystarczające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącego w niniejszej sprawie 100 zł (obecnie jest to jedyny koszt, jaki musieliby ponieść – po wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2017 r. uwzgledniającego skargę), a także na wynajęcie profesjonalnego doradcy do sporządzenia skargi kasacyjnej. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Kolejną kwestią rzutującą na negatywne załatwienie wniosku skarżących jest niedostarczenie, mimo wezwania referendarza sądowego, odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawców w 2016 r. oraz w 2017 r., zaświadczenia o wysokości emerytury Ryszarda Pełki, a także wyciągów i wykazów z posiadanych przez R. P. rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Informacje te pozwoliłby w najpełniejszy sposób zbadać przepływy finansowe w majątku wnioskodawców, co z kolei umożliwiłoby obiektywną ocenę ich możliwości płatniczych. Zaniechanie wykonania obowiązku dostarczenia wymaganych przez referendarza dokumentów nie pozwala na taką ocenę, co oznacza niespełnienie przez wnioskodawców warunków do przyznania prawa pomocy. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być również fakt spłaty pożyczek i kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu skarżącym prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania przez wnioskodawców kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf