II SA/Łd 84/16

Dnia 18 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2016 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta O. z dnia [...] nr [...]. LS Decyzją z dnia [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – w skrócie: "K.p.a." – oraz art. 2 pkt 4, 5, 5a, art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2015r., poz. 859) – powoływanej także jako: "ustawa" – a także art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 114), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta O. z dnia [...] nr [...], orzekającą o odmowie przyznania M. K. świadczenia w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na Z. W. na okres od 1 października 2015r. do 30 września 2016r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło powody rozstrzygnięcia organu I instancji, z których wynikało, że w rodzinie M. K. miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 899,97 zł, zatem przekroczył ustawowy próg dochodowy tj. 725,00 zł, uprawniający do przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej organ II instancji wskazał, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji M. K. oświadczyła, że nie zgadza się z nieodliczeniem od dochodu partnera B. M. kwot alimentów zapłaconych w 2014r. na rzecz dzieci spoza rodziny. Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 pkt 4, pkt 5, pkt 5a, pkt 8, pkt 17, pkt 18, art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wyjaśnił, że M. K. w dniu 7 października 2015r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczeń funduszu alimentacyjnego na dziecko Z. W.. Na podstawie złożonego wniosku i zgromadzonych w sprawie dokumentów organ I instancji ustalił, że roczny dochód rodziny M. K. osiągnięty w roku 2014r. wyniósł 28.349,46 zł. Po zastosowaniu instytucji utraty dochodu, dochód rodziny za rok 2014 wyniósł 0,00 zł. Natomiast po zastosowaniu instytucji uzyskania dochodu, dochód rodziny wyniósł 3.599,89 zł. Miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł: 899,97 zł, czyli przekroczył próg dochodowy wynoszący 725,00 zł. Kolegium podkreśliło, że w okresie świadczeniowym od 1 października 2015r. do 30 września 2016r. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustala się co do zasady na podstawie przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. W przedmiotowej sprawie jest to rok kalendarzowy 2014r. bowiem prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustalane jest na okres zasiłkowy 2015/2016. Organ odwoławczy dodał, że zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego wiąże organ. Nie jest możliwe obliczenie dochodu strony w inny niż określony w rozporządzeniu sposób. Ustawodawca zastrzegł, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje jedynie wnioskodawcom, którzy nie osiągają dochodu wyższego niż opisany w art. 9 ust. 2 ustawy. Przekroczenie przedmiotowego kryterium oznacza, iż organ nie może uwzględnić wniosku strony bez względu na wielkość tego przekroczenia czy też inne, towarzyszące sprawie okoliczności, jak chociażby sytuacja rodzinna czy zdrowotna strony. Organ odwoławczy zauważył również, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że członek rodziny M. K. – B. M. jest zobowiązany wyrokiem Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 26 kwietnia 2013r., w sprawie III RC 330/12 do alimentacji na rzecz dzieci M. M. i M. M. w kwocie po 400,00 zł miesięcznie na każde dziecko. Jednakże w związku z tym, iż w przypadku zarówno M. K. jak i B.M. w roku 2014 nastąpiła całkowita utrata dochodu, to zdaniem Kolegium nie jest możliwym zastosowanie przepisu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie ma dochodu za rok 2014r. od którego można by odliczyć kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych dzieci. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła M. K. podnosząc zarzuty tożsame z zarzutami podniesionymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W jej ocenie organy administracji w sposób nieuprawniony nie odliczyły od dochodu rodziny kwot płaconych alimentów przez jej partnera jego na własne dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., nr 270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a". Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. "Dochodami" w rozumieniu ustawy są dochody wymienione w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 4 ustawy), z kolei "dochodem rodziny" jest suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 5 ustawy w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). "Dochodem członka rodziny" jest natomiast przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem obowiązku uwzględnienia utraty dochodu lub jego uzyskania (art. 2 pkt 5a ustawy). W przypadku bowiem utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 9 ust. 3 ustawy). Z kolei w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4 ustawy). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4a ustawy). Wyjaśnienie, co kryje się pod pojęciami dochodu "utraconego" i "uzyskanego", ustawodawca zawarł w art. 2 pkt 17 i 18 ustawy, zaś przez "okres świadczeniowy" należy rozumieć okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 2 pkt 8 ustawy). Jak już zostało powyżej wskazane ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyjaśniając pojęcie "dochodu" odsyła do definicji zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych, która w art. 3 pkt 1 w formie zamkniętego katalogu szczegółowo określa, co należy traktować jako dochód. Jednak, co niezwykle istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ustawodawca wprowadził do ww. przepisu kategoryczny obowiązek odliczania od dochodu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jak wynika z akt sprawy organy administracji w sposób prawidłowy ustaliły, że w roku poprzedzającym okres świadczeniowy – tj. w roku 2014 – w rodzinie skarżącej miała miejsce całkowita utrata dochodu. Słusznie zatem organy uznały, że w tej sytuacji nie było podstaw do odliczenia kwot alimentów świadczonych przez partnera skarżącej na rzecz własnych dzieci, bowiem nie było dochodu za rok 2014, od którego można było odliczyć kwotę tych alimentów. Błędem organów było natomiast pominięcie tej okoliczności przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej w związku z uzyskaniem dochodu w roku 2015. Żaden z przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak i ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyłącza zasady odliczania od dochodu alimentów świadczonych na rzecz innych osób w sytuacji uzyskania dochodu, czy to w kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, czy to po tym roku. O przyznaniu świadczenia rodzinnego decydować ma rzeczywisty, realny dochód rodziny, a więc po odliczeniach świadczonych alimentów. Zasada ta jest niezmienna. Skoro zatem organy ustaliły, że partner skarżącej uzyskał w lipcu 2015r. dochód w wysokości 2.311,81 zł netto, to w świetle załączonego do wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu o podwyższeniu alimentów zasądzonych od partnera skarżącej na rzecz jego małoletnich dzieci oraz jego oświadczenia o wywiązywaniu się z tego obowiązku alimentacyjnego w roku 2014 (co potwierdzały dowody wpłat), obowiązkiem organów było także ustalenie, czy za miesiąc lipiec 2015r. – za który ustalono dochód – alimenty, o których mowa również były świadczone. Przepis art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi bowiem wyraźnie o kwocie "świadczonych" alimentów, czyli kwocie faktycznie przekazywanej na rzecz innych osób. Okoliczność świadczenia alimentów przez partnera skarżącej na rzecz własnych dzieci w kwocie 800 zł/miesięcznie ma w niniejszej sprawie fundamentalne znaczenie, bowiem pomniejszenie dochodu uzyskanego przez niego w roku 2015 o ww. kwotę będzie decydowało o spełnieniu kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy. Bez ustalenia tej okoliczności nie można natomiast przesądzić, czy zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Co prawda zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia, a także w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i w skardze do sądu skarżąca domaga się odliczenia alimentów świadczonych przez jej partnera na rzecz własnych dzieci w roku 2014, to jednak nie zmienia to faktu, że zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to organy administracji z urzędu są zobowiązane podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Ponadto organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.). Brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego doprowadził natomiast do wadliwej jego subsumcji pod odpowiednią normę prawa materialnego. W tym stanie rzeczy sąd, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a więc ustali, czy w okresie, za który został ustalony dochód partnera skarżącej, jako dochód uzyskany w lipcu 2015r., świadczone były alimenty na rzecz jego własnych dzieci, a następnie w świetle poczynionych ustaleń ponownie oceni, czy zostało spełnione kryterium dochodowe w rodzinie skarżącej, uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia. B.A.