II SA/Łd 841/06

Dnia 24 kwietnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant Referendarz sądowy Robert Adamczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2007 roku sprawy ze skargi S. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] znak [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S. P. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem o sygn. akt II SA/Łd 180/04 z dnia 22 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną przez S. P. decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...] oraz poprzedzającą ten akt decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu uwięzienia w hitlerowskim obozie przejściowym w Poznaniu w 1943 roku oraz pobytu razem z rodzicami na robotach przymusowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że organ administracji, wbrew wyraźnemu brzmieniu wniosku strony z dnia 12 maja 2003 roku, rozpoznał sprawę w przedmiocie uprawnień kombatanckich, zamiast sprawy świadczeń z tytułu deportacji, czym naruszył art. 7, 8 77 § 1, 80 i 107 § 1 i 3 k. p. a. W dniu 22 lutego 2005 roku S. P. wniósł o przyznanie w trybie pilnym uprawnień kombatanckich oraz świadczenia pieniężnego od maja 2003 roku wraz z odsetkami ustawowymi od maja 2003 roku. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił S. P. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Poznaniu od lutego do kwietnia 1943 roku podnosząc w uzasadnieniu, iż obóz, w którym przebywał skarżący nie został wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku; nie był też obozem karnym lub wychowawczym, o którym mowa w § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Stan opisany we wniosku nie stanowi represji w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b lub c ustawy. Od powyższej decyzji S. P. wniósł w dniu [...] wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2004 roku. Podkreślił, że przebywał na robotach przymusowych we Francji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu podkreślił, iż strona nie podała żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku. Nadto zaznaczono, że rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie sporządzenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 roku, Nr 106, poz. 1154) wymienia w § 6 pkt 9 obóz przesiedleńczy Poznań – Główna, za pobyt w którym przysługują uprawnienia kombatanckie, jednak strona nie mogła tam przebywać w 1943 roku, bowiem obóz ten zlikwidowano w dniu 22 maja 1940 roku. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k. p. a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371 ze zm.). Na wymienione wyżej rozstrzygnięcie S. P. w dniu [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi żądając zmiany przedmiotowej decyzji i przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego deportowanym do pracy przymusowej od dnia 12 maja 2003 roku z należnymi odsetkami ustawowymi za okres od dnia 12 maja 2003 roku do dnia zapłaty na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wbrew treści wniosków organ rozpoznawał za każdym razem sprawę dotyczącą uprawnień kombatanckich zamiast sprawy o świadczenie z tytułu deportacji i pracy przymusowej, co oznacza naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 1 i 3 k. p. a. Wyrokiem z dnia 7 października 2005 roku w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 554/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Zważył, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zastosował się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2004 roku oraz naruszył art. 7, 8, 9 i 11 k. p. a. Od wyroku Sądu pierwszej instancji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł w dniu 14 listopada 2005 roku skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi uznając, iż orzeczenie wydano z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. p. s. a., ponieważ Sąd nie wyjaśnił sprawy w sposób dający podstawy do uwzględnienia skargi. Podniósł, że wobec S. P. wydano w dniu [...] decyzję o odmowie przyznania świadczenia z tytułu deportacji, natomiast decyzją z dnia [...] odmówiono zmiany decyzji z dnia [...] w trybie art. 154 k. p. a. Ta okoliczność została pominięta przez Sąd pierwszej instancji. Organ wyjaśnił obie sprawy: zarówno dotyczącą świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej, jak też dotyczącą uprawnień kombatanckich. Decyzja w sprawie świadczenia pieniężnego jest ostateczna. Zalecono, by Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy wyjaśnił, czy organ zasadnie i zgodnie z prawem uznał, że skarżącemu nie przysługują uprawnienia kombatanckie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Obowiązkiem organów administracji, wypływającym wprost z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) jest przestrzeganie prawa obowiązującego. W postępowaniu administracyjnym regułę tę skodyfikowano w art. 6 k. p. a. W przypadku zgłoszenia żądania o przyznanie uprawnień kombatanckich, aktem prawnym regulującym zasady ich przyznawania jest ustawa z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371 ze zm.) oraz stosowne akty wykonawcze. Procedurę administracyjną w tych sprawach prowadzi się w oparciu o normy Kodeksu postępowania administracyjnego, które wyznaczają z jednej strony sposób działania organów, a z drugiej – gwarantować mają stronie możliwość kontrolowania poprawności tego postępowania. W myśl art. 22 ustawy kompetencję do orzekania w tym zakresie w drodze decyzji administracyjnej powierzono Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wobec tego to ten właśnie organ w postępowaniu z wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich zobligowany jest do przestrzegania reguł zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Charakter tego rodzaju spraw, występujące często trudności dowodowe, wobec znacznego upływu czasu od zdarzeń objętych wnioskiem, determinować winny ścisłe respektowanie norm proceduralnych, a w szczególności art. 7 k. p. a., nakładającego obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Podkreślić należy, iż rzetelne ustalenie stanu faktycznego jest przy tym elementem warunkującym możliwość przystąpienia do subsumcji tychże ustaleń do przepisu prawa materialnego, statuującego przesłanki przyznania wnioskowanych uprawnień. Wyrazem niezbędności rozpoznania faktów dla prawidłowego toku postępowania administracyjnego jest norma zawarta w art. 77 § 1 k. p. a., nakazująca organowi administracji zebranie i rozpatrzenie pełnego materiału dowodowego. Nie do zaakceptowania byłoby takie postępowanie organu administracji, w którym subsumcja następowałaby bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, czy też bez poczynienia takich ustaleń w ogóle. Wówczas do czynienia mielibyśmy z apriorycznym podjęciem rozstrzygnięcia, bez względu na to, czy przesłanki uzależniające jego podjęcie zachodzą, czy też nie. W rozpoznawanej sprawie miała miejsce właśnie tego rodzaju sytuacja. Negatywne dla S. P. załatwienie wniosku poprzedzało niemal zupełne zignorowanie okoliczności podanych przez stronę. Organ zaniechał w zupełności wyjaśnienia najistotniejszego w sprawie elementu stanu faktycznego, a mianowicie – wyjaśnienia, w jakim obozie, czy miejscu odosobnienia skarżący w okresie podanym we wniosku przebywał. W sposób dowolny przyjęto, że dane wniosku, iż skarżący uwięziony został w Poznaniu, wskazują na to, że twierdzi, że przebywał w obozie Poznań – Główna, podczas gdy nie było to jedyne miejsce na terenie Poznania, w którym pobyt gwarantuje przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.). S. P. nie wymienił w swym wniosku obozu Poznań – Główna. Podawał jedynie konsekwentnie, iż więziony był w Poznaniu, nie precyzując konkretnie miejsca odosobnienia. W tej sytuacji na organie spoczywał obowiązek wyjaśnienia wątpliwości w tym zakresie, czego nie dopełniono. Zaniechano w szczególności analizy oświadczenia skarżącego, iż miejsce, w którym przebywał stanowiło obóz przejściowy. Z pola widzenia nie należy też tracić faktu, iż S. P. jest osobą starszą, nieposiadającą prawniczego wykształcenia, mającą prawo oczekiwać od organu profesjonalnego działania, rzetelnego ustalenia koniecznych dla rozpatrzenia wniosku faktów. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż na terenie Poznania podczas II Wojny Światowej zorganizowano wiele obozów, ośrodków odosobnienia, spośród których są i takie, w których pobyt gwarantuje przyznanie uprawnień kombatanckich. Wystarczy przytoczyć, że m. in. funkcjonował także obóz przejściowy Fort VII, którego nazwę wymienia w § 5 pkt 1 lit. n rozporządzenia. Z przedstawionych przyczyn zaskarżona decyzja, jak też decyzja wydana w I instancji naruszają przepisy prawa procesowego, tj. art. 6, 7, 77 § 1 k. p. a. Naruszenie wymienionych przepisów skutkowało także uchybieniem regule zawartej w art. 107 § 3 k. p. a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu obu decyzji przyjętych za udowodnione faktów oraz przytoczenia dowodów, na których rozstrzygnięcie oparto oraz tych, którym odmówiono wiary. Rozpatrując ponownie wniosek S. P. organ, w szczególności ustali, w którym z obozów (miejsc odosobnienia) w Poznaniu przebywał skarżący. Dopiero poczyniwszy te ustalenia przystąpi do podciągnięcia przyjętych za udowodnione faktów pod normę prawa materialnego zawartą w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz rozporządzeniu w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił decyzję zaskarżoną oraz poprzedzającą ten akt decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. O kosztach postępowania Sąd postanowił w oparciu o art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.