II SA/Łd 842/18

Dnia 17 stycznia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski (spr.), Sędzia NSA Anna Świderska, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. Ś. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A. P. Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej także: "strony") od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...], w sprawie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia wychowawczego, działając na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 2 pkt 4, pkt 5, pkt 5a, pkt 7 lit. a, pkt 17 lit. c, art. 9 ust. 2, ust. 3, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust. 1 a, ust. 5, ust. 6, ust. 7 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej w skrócie: "u.p.o.u.a."), art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), orzekło: 1) o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2011 r. do 31 marca 2013 r. w wysokości 500 zł miesięcznie; 2) o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2011 r. do 31 marca 2013 r. w łącznej wysokości 9.000 zł. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. W dniu 20 września 2011 r. M. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2011/2012, umieszczając w składzie rodziny siebie oraz swoją matkę G. P. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] przyznano stronie prawo do wnioskowanych świadczeń na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r., w wysokości 500 zł miesięcznie. W dniu 23 października 2012 r. M. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2012/2013, umieszczając w składzie rodziny siebie oraz swoją matkę G. P.. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...]. przyznano stronie prawo do wnioskowanych świadczeń na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. W dniu 5 kwietnia 2013 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w . wpłynął odpis skrócony aktu małżeństwa z 3 kwietnia 2013 r., Nr [...], wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w Ł., z którego wynika, iż [...] matka strony G. M. zawarła związek małżeński z T. P., przyjmując nazwisko męża. Powołując się na art. 2 pkt. 12 u.p.o.u.a. organ uznał zatem, że od października 2011 r. do składu rodziny M. M. należy zaliczyć również męża matki T. P. i po ponownej analizie dokumentów dołączonych do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z 20 września 2011 r. ustalił, iż miesięczny dochód rodziny strony wynosi 3.556,64 zł, a miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.185,55 zł, a zatem przekracza ustawowy próg dochodowy 725 zł, wynikający z art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. Po dokonaniu analogicznej weryfikacji dokumentów dotyczących analogicznego wniosku z 23 października 2012 r., dotyczącego okresu świadczeniowego 2012/2013, ustalono, iż miesięczny dochód rodziny strony wynosi 2.930,65 zł, a miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie 976,88 zł, a zatem przekracza wyżej wymieniony ustawowy próg dochodowy. W wyniku wznowienia postępowania, Prezydent Miasta Ł. decyzjami z [...] uchylił w całości decyzję z [...] i odmówił M. M. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1 października 2011 r. oraz uchylił w całości decyzję z [...] i odmówił Pani prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1 października 2012 r. Pismami z 6 listopada 2013 r. strona złożyła odwołania od wyżej wymienionych decyzji, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., postanowieniami z [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołań, jednak w wyniku skargi na powyższe rozstrzygnięcia, wyrokami Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z 21 października 2014 r. zaskarżone postanowienia zostały uchylone. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z [...] przywróciło zatem termin do wniesienia odwołań i decyzjami z [...] uchyliło zaskarżone decyzje Prezydenta Miasta Ł. z [...], przekazując sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta Ł., odrębnymi decyzjami z [...] odmówił M. M. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2011 r. oraz na okres od 1 października 2012 r. Powyższe decyzje zostały również wyeliminowane z obrotu prawnego na skutek stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. ich nieważności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w wyniku wznowienia postępowania, Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] uchylił w całości własną decyzję z [...] i ponownie odmówił stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1 października 2011 r. Analogicznie, w wyniku wznowienia postępowania dotyczącego drugiego okresu zasiłkowego, decyzją z dnia [...] organ uchylił w całości własną decyzję z [...] i odmówił stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1 października 2012 r. Pismem z 28 kwietnia 2016 r. strona wniosła odwołanie od obydwu wyżej wymienionych decyzji, jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzjami z [...], utrzymało je w mocy zaskarżone, a wyrokami o sygn. akt II SA/Łd 699/16 oraz II SA/Łd 700/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargi M. M. Wobec powyższego, decyzją z [...] Prezydent Miasta Ł. wydał wobec strony opisaną na wstępie decyzję o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie za okres od 1 października 2011 r. do 31 marca 2013 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2011 r. do 31 marca 2013 r. w łącznej wysokości 9.000 zł. Organ stwierdził, że w związku z nowym brzmieniem art. 23 ust. 2 i ust. 4 u.p.o.u.a., nadanym ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadne było wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń dotyczących dwóch okresów zasiłkowych. Zdaniem organu, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego strona nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2011 r. do 31 marca 2013 r., a zatem zasadnym było zobowiązanie strony do ich zwrotu. W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wskazała, iż mąż matki jest dla niej obcą osobą, od której nie otrzymuje żadnej pomocy i z nią nie zamieszkuje. W jej ocenie nie ma żadnych przesłanek, aby uzależnić przyznanie jej prawa do wnioskowanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dochodu męża matki. Ponadto strona zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, w tym naruszenie art. 7, art. 8, art. 11 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego. Oprócz tego strona podniosła zarzut "przedawnienia roszczenia, zarówno co do należności głównej jak i odsetek" oraz wniosła o dopuszczenie dowodu w sprawie w postaci oświadczenia M. P. o wysokości wpłat na jego rzecz dokonanych przez T. P., a także o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej i przesłuchanie T.P. oraz M. P.na okoliczność ustalenia stanu faktycznego sprawy. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do zarzutu błędnego ustalenia przez organ kręgu osób stanowiących jej rodzinę. organ podkreślił, że jednoznaczne zdefiniowanie w słowniczku ustawowym pojęcia "rodzina" uwzględnia jej status prawny, a nie stan faktyczny czy przesłankę wspólnego gospodarowania. Organ powtórzył, że w myśl art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a, małżonek rodzica osoby uprawnionej jest zatem członkiem rodziny osoby uprawnionej, którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia alimentacyjnego, niezależnie od tego, jak faktycznie układają się stosunki między poszczególnymi członkami rodziny. Ustawodawca nie uzależnił przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego od ustalenia, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, wyraźnie określił okoliczności, które obligatoryjnie organ musi wyjaśnić, a wśród nich m.in. dochód poszczególnych członków rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a. Ustosunkowując się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania organ wskazał, że w jego ocenie w przedmiotowym postępowaniu działał z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, a ustalony stan sprawy znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a wydana w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Na powyższe rozstrzygnięcie M. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o "uchylenie decyzji w całości, przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania". W treści skargi skarżąca rozszerzyła prezentowane na etapie odwołania zarzuty naruszenia przepisów postępowania o zarzut naruszenia art. 80 oraz art. 117 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, prowadzące do ustaleń nie znajdujących oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto skarżąca powtórzyła zarzuty błędnego określenia przez organy członków jej gospodarstwa domowego oraz błędnego wyliczenia dochodów osób, które organ zaliczył do rodziny skarżącej, co jej zdaniem skutkowało błędnym wyliczeniem dochodu rodziny. Skarżąca podtrzymała również prezentowany na etapie odwołania od decyzji organu I instancji zarzut przedawnienia roszczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, bowiem organy nie naruszyły ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja została wydana m.in. na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 554), dalej w skrócie "ustawy". Stosownie do treści art. 2 pkt 7 lit. c tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenia i odmówiono prawa do świadczenia. Obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego reguluje natomiast przepis art. 23 ust. 1 ustawy. Według tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu, w sytuacjach określonych w tym przepisie - wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że dwiema decyzjami z dnia [...], po wcześniejszym wznowieniu postępowań, Prezydent Miasta Ł. uchylił dwie swoje wcześniejsze decyzje, odpowiednio z [...] i z [...] o przyznaniu M. M. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego odpowiednio od dnia 1 października 2011 r. i od 1 października 2012 r. i odmówił prawa do tych świadczeń. Wskazane na wstępie decyzje pozostają w obrocie prawnym, bowiem zostały utrzymane w mocy decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], a skargi wniesione od tych decyzji zostały oddalone wyrokami z 3 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 699/16 i II SA/Łd 700/16. Oba wyroki są prawomocne. Tak więc nie może budzić żadnych wątpliwości, że zaistniała podstawa do wydania decyzji o jakiej mowa w art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy. Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, bowiem organy ani tego przepisu nie stosowały, ani nie powinny go stosować. Przepis ten dotyczy przedawnienia zobowiązań podatkowych, a nienależnie pobrane świadczenie alimentacyjne, które skarżąca zobowiązana jest zwrócić, nie wynika z jakiejkolwiek ustawy regulującej zobowiązania podatkowe. Kwestia przedawnienia należności będących przedmiotem w tej sprawie została uregulowana w art. 23 ustawy. Zgodnie z ust .2 i 3 tego przepisu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Bieg przedawnienia przerywa: 1) odroczenie terminu płatności należności, 2) rozłożenie spłaty należności na raty, 3 ) zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony - przy czym po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony. Natomiast zgodnie z ust. 5 tego artykułu decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Nie było przeszkody do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, gdyż od chwili ich pobrania bezspornie nie upłynęło więcej niż 10 lat, natomiast trzyletni termin przedawnienia tych należności jeszcze nie upłynął, gdyż rozpoczął swój bieg od dnia 26 czerwca 2018 r. W tym bowiem dniu decyzja SKO z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o uznaniu za nienależnie pobrane i o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego została doręczona M. M., czyli weszła do obrotu prawnego, a więc uzyskała status decyzji ostatecznej. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym poprzez błędne określenia członków gospodarstwa domowego skarżącej i błędne wyliczenie dochodów osób zaliczonych przez organ do rodziny, a przez to błędne stwierdzenie przekroczenia ustawowych progów dochodowych, organ stwierdził, iż podkreślenia wymaga, że tak określona istota sporu była przedmiotem procedowania przez organy administracji w obu instancjach i ostatecznie wyrokowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokami z 3 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 699/16 i II SA/Łd 700/16., które są prawomocne. Właśnie w tych odrębnych postępowaniach administracyjnych wszczętych w trybie wznowienia postępowania ustalona została wiążąco kwestia dochodu rodziny w przeliczeniu na jedną osobę i nieprzysługiwania M. M. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd nie ma obecnie możliwości w toku niniejszego postępowania dokonywania ponownej kontroli tych kwestii, bo nie były one bezpośrednio przedmiotem sprawy obecnie rozpatrywanej przez Sąd. A zatem należy wskazać, że stosownie do treści art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy konsekwencją uprawomocnienia się decyzji uchylającej, wydanej w wyniku wznowienia postępowania, decyzję przyznającą świadczenie jest uznanie świadczeń za nienależnie pobrane i ich zwrot. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w zaskarżonej decyzji w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z tego funduszu za okres od 1 października 2011 r. do 31 marca 2013 r. jest prawidłowe, natomiast zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Na podstawie wskazanych wyżej przepisów ustawy organy były zobowiązane do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skoro odpadła podstawa do ich przysługiwania i wypłacenia. Brak było również podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia powołanych przepisów k.p.a. Dlatego też skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), w skrócie p.p.s.a. Na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 18), orzeczono natomiast o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu żądanego wynagrodzenia, powiększonego o należny podatek od towarów i usług. a.tp.