II SA/Łd 844/18

Dnia 29 stycznia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Porczyńska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 roku sprawy ze skargi P.T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. a.tp. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], po rozpoznaniu wniosku P. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił P. T. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych; dalej "ustawa" (Dz. U. poz. 693 ze zm.). P. T. nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w ustawowym terminie wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a następuje cytując treść art. 5 ust. 1 ustawy wskazał, iż status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. Strona wraz z wnioskiem przesłała do Urzędu decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] stwierdzającą, iż P. T. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne wykluczające przyznanie statusu jednakże nie potwierdza, iż strona spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy. Następnie organ cytując treść art. 2 i 3 ustawy wskazał, iż materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej przepisami ustawy. Organ prowadząc postępowanie wnikliwie zapoznał się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie. Wnioskodawca w swym wniosku wskazał, iż w 1971 r. przebywał przez 3 miesiące w areszcie jako "element niepożądany", w 1981 r. miał zostać skazany na karę grzywny za demonstracje oraz w nocy z 13 na 14 grudnia 1981 r. został aresztowany i ostatecznie skazany za napaść na funkcjonariusza podczas pełnienia obowiązków służbowych na karę pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku i 9 miesięcy (wyrok z dnia 05.10.1982 r. po rewizji od wyroku z dnia 24.06.1982 r.). Na wnioskowane okoliczności strona przedłożyła m.in. kserokopię wyroku z dnia 24.06.1982 r. kserokopię wyroku z dnia 05.10.1982 r. oraz oświadczenia świadków B. P., E. S., S. O. oraz K. T.. Dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego organ zauważył, że świadek S. O. w swym oświadczeniu pisemnym z dnia 11.01.2018 r. wskazał, że był bezpośrednim świadkiem wydarzeń, w których uczestniczył P. T.. W listopadzie 1980 r. wspólnie mieli zakupić małą drewnianą trumnę wykonać na niej napis PZPR i obnosić ją 2 godziny po mieście, za co zostali ukarani karą grzywny za zakłócanie porządku publicznego. Świadek S. O. potwierdził również wspólne ze stroną, wyjście na ulicę po godzinie milicyjnej i fakt zaatakowania przez stronę funkcjonariusza ORMO szablą podczas próby wylegitymowania. Świadek E. S. w oświadczeniu pisemnym z dnia 11.01.2018 r. potwierdził wnioskowane przez stronę okoliczności to jest: zorganizowanie przez stronę wystąpienia w listopadzie 1980r., napaść na patrolującego pracownika ORMO. Wskazał też, że p. T. prowadził działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości suwerenności lub respektowania praw człowieka w Polsce, zagrożoną odpowiedzialnością karną lub represjami. Świadek B. P. w oświadczeniu z dnia 10.01.2018 r. wskazał, że widział w dniu 14 grudnia 1981 r. na komisariacie p. P. T. przykutego do kaloryfera ze śladami krwi na twarzy. W oświadczeniu z dnia 27.02.2018 r. świadek K. T. wskazał, że potwierdza oświadczenia p. S. O. w części dotyczącej zdarzenia tuż po ogłoszeniu stanu wojennego tj. zaatakowanie szablą funkcjonariusza ORMO. Podczas prowadzenia postępowania dowodowego organ orzekający zwrócił się pismem z dnia 22.11.2017 r. o dodatkowe informacje niezbędne do prawidłowego rozpoznania sprawy do Instytutu Pamięci Narodowej. Z odpowiedzi Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu Oddział w Ł. z dnia 11.01.2018 r. wynika, iż strona była skazana na karę pozbawienia wolności, jednakże skazanie nie miało związku z prowadzeniem przez stronę działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Dokumenty przesłane przez Instytut Pamięci Narodowej nie zawierają informacji dotyczących prowadzenia przez stronę działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości suwerenności lub respektowania praw człowieka w Polsce oraz doznanych represji na skutek tej działalności. Mając na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie brak dostatecznych dowodów potwierdzających prowadzenie przez stronę działalności opozycyjnej przez okres co najmniej 12 miesięcy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, również aby wnioskodawca doznał represji określonych w art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Z wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 24.06.1982 r., jednoznacznie wynika, że strona została oskarżona o to, że w nocy z dnia 13 na 14 grudnia 1981r. W A. woj. miejskiego [...] działając pod wpływem alkoholu w stanie ograniczonej poczytalności dopuściła się czynnej napaści na członka ORMO w związku pełnieniem przez tą osobę obowiązków służbowych w ten sposób, że pobił go przy użyciu szabli. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym oświadczeń świadków jednoznacznie wynika, że strona zaatakowała członka ORMO, który chciał ją jedynie wylegitymować. W ocenie organu, ww. okoliczność nie mieści się w katalogu represji wymienionych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Sąd Rejonowy w Zgierzu orzekł karę pozbawiania wolności za napaść i pobicie, a nie za prowadzenie działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności łub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ po zapoznaniu się z aktami sprawy, stwierdził, że ówczesne działania strony polegające na napaści i pobiciu osób związanych z ustrojem komunistycznym, trudno jest uznać za wzięcie udziału w wystąpieniu wolnościowym mającym na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w rozumieniu ustawy. Oskarżenie i skazanie strony nastąpiło zatem za czyny penalizowane nawet we współczesnym ustroju społeczno-politycznym, trudno zatem przypisać sprawie polityczny charakter doznanych represji. P. T. wskazał również na okoliczność zorganizowania demonstracji w listopadzie 1980r. jednak, w wyniku tego zdarzenia strona nie została zwolniona z pracy, ani nie doznała innych represji wymienionych w ustawie (relegowanie z uczelni, pozbawienie możliwości wykonywania zawodu, inwigilowanie przez organy państwa i podjęcie wobec niej bezprawnego działania polegającego na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia). Organ dostrzegł, że strona w swym wniosku wspomina również o odbyciu kary 3 miesięcy aresztu w 1971 r. "jako element niepożądany", lecz na tę okoliczność prócz oświadczeń własnych strona nie przedłożyła żadnych dowodów. Wobec tego organ uznał, iż w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu przepisów ustawy, jak i doznał represji określonych w art. 3 ustawy. Z tego powodu organ nie znalazł podstaw do przyznania stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W skardze na powyższą decyzję P. T. stwierdził, że spełnia przesłanki uznania za osobę represjonowaną zawarte w art. 3 ust. 1 lit. a) ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Wskazał, że w dekrecie o stanie wojennym opór przeciwko władzy ludowej zagrożony był nawet karą śmierci, a pierwszego dnia po ogłoszeniu nie wiadomo było, z jaką determinacją władza będzie egzekwowała to bezprawne "prawo". Skarżący był wtedy zdecydowany na czynny opór przeciwko władzy ludowej. W tamtym czasie była ogromna akcja demonstracji siły przez WRON i na ulicach pojawił się wojskowy sprzęt ciężki a milicja została wyposażona w broń automatyczną. Celem tej demonstracji siły było zastraszenie narodu. Zamiarem skarżącego było wtedy zademonstrować, że nie wszyscy dali się zastraszyć i w ten sposób podnieść morale społeczeństwa. W tym celu wraz z kolegą S. O. wzięli jedyną dostępną broń jaką posiadał i udali się na miasto celem demonstrowania sprzeciwu przeciwko działaniom władz łamiącym konstytucje. Wystąpienie odbiło się szerokim echem wśród społeczeństwa. W ocenie skarżącego w zakwestionowanej decyzji pominięto istotne fragmenty zeznań świadków. E. S. poświadczył, że "prowadziłem zagrożoną odpowiedzialnością karną lub represjami działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności". Również świadek K. T., który był w tamtym okresie aplikantem prokuratorskim w Prokuraturze Rejonowej w Z. prowadzącej sprawę skarżącego, oświadczył, że jego sprawa była przez ówczesne władze traktowana, jako polityczna. Zarazem Szef Urzędu powielił nieprawdziwe informacje jakobym był wtedy w stanie nietrzeźwym. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uznanie go za osobę represjonowaną za działalność na rzecz odzyskania niepodległości i respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; dalej "p.p.s.a." (tekst jedn. Dz. U. 2018.1302 ze zm.). W analizowanej sprawie Sąd nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, uznając tym samym skargę strony za nieuzasadnioną. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, dalej "ustawa" (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.). Stosownie do art. 4 tej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Bezsporną okolicznością w przedmiotowej sprawie jest to, że skarżący nie pracował na rzecz organów bezpieczeństwa państwa oraz nie współpracował w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez te organy. Potwierdza to decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]. Nie zachodziła więc negatywna przesłanka wykluczająca uzyskanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych o przyznanie którego wystąpił skarżący. Przesłanki pozytywne, których spełnienie jest konieczne, by mogła zostać wydana pozytywna decyzja potwierdzająca status osoby represjonowanej z powodów politycznych określone zostały w art. 3 ustawy. Według art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956 -1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Twierdzenie skarżącego zawarte we wniosku i złożonych wraz z nim materiałach wskazuje, że skarżący przede wszystkim wiąże zasadność uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych ze swoim pobytem w więzieniu za czyn popełniony w pierwszym dniu stanu wojennego, co w jego ocenie było represją w stosunku do niego. Wskazuje także na swoje wcześniejsze czyny skierowane przeciwko komunistycznej władzy (odbycie kary 3 miesięcy aresztu jako "element niepożądany" w 1971 r. - na ten czyn brak dowodów, prócz oświadczeń strony, czy też obnoszenie 2 godziny po mieście w listopadzie 1980 r. małej drewnianej trumny z napisem PZPR, za co został ukarany karą grzywny za zakłócanie porządku publicznego wraz z kolegą uczestniczącym w tym zdarzeniu – w wyniku tego zdarzenia skarżący nie doznał represji wymienionych w ustawie). Tym samym analizy wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu statusu osoby represjonowanej należało dokonywać w oparciu o treść normy wyrażonej w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy. Dokonując analizy wystąpienia tych przesłanek organ wziął pod uwagę (co wynika z zaskarżonej decyzji) dwa elementy normy, które muszą wystąpić łącznie, a więc udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności w postaci przebywania w więzieniu przez okres 18 miesięcy. Udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednak w ocenie sądu kontekst w jakim pojęcie to występuje w art. 3 ustawy wskazuje, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Należy podzielić stanowisko organu, że skarżący nie wykazał, by spełnił powyższą przesłankę. Organ przeprowadził dowód z przesłuchania wskazanych przez skarżącego świadków i z dokumentów. Zwrócił się także do Instytutu Pamięci Narodowej w celu odszukania dokumentów mogących mieć znaczenie w tej sprawie. W odpowiedzi uzyskano informację, że skazanie nie miało związku z wystąpieniem wolnościowym, albowiem z wyroku wynika, że w nocy z 13 na 14 grudnia 1981 r. skarżący, działając pod wpływem alkoholu, dopuścił się czynnej napaści na członka ORMO, który chciał go wylegitymować i pobił go przy użyciu szabli. Do skazania skarżącego doszło zatem za napaść i pobicie, a nie za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Skarżący kwestionuje twierdzenie, że dopuścił się napaści na członka ORMO pod wpływem alkoholu. Twierdzi, że działał z zamiarem zademonstrowania odwagi i podniesienia morale społeczeństwa, a zeznania świadków potwierdzają w jego ocenie, że jego sprawa była traktowana przez ówczesne władze jako polityczna. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd, że przy badaniu, czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej, organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów (v. wyrok wsa z 18.01.2017 r. IV SA/Wa 2439/16; dostępny w CBOSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść odpowiedzi uzyskanej przez organ z IPN, opracowanej na podstawie posiadanych przez ten Instytut dokumentów, czyniła uzasadnionym przyjęcie w zaskarżonej decyzji, że do skazania skarżącego doszło za napaść i pobicie, a nie za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Wskazując na pozostałe czyny skarżący nie wykazał, że doznał represji wymienionych w ustawie. W toku postępowania administracyjnego prowadzonego w tej sprawie organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, uwzględnił żądanie strony przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków, czyniąc zadość wymogom wynikającym z art.7, art.77 § 1 , art.78 § 1 K.p.a. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonał oceny wniosku strony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art.80 K.p.a. Ocena ta nie pozostaje w sprzeczności z pozyskaną w toku postępowania wiedzą, zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Uznając, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie organ nie naruszył też przepisów prawa materialnego, to jest art.3 pkt.1 lit.a ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej /.../. W świetle powyższych rozważań Sąd skargę oddalił na podstawie art.151 p.p.s.a. B.A.