II SA/Łd 856/09

Dnia 19 listopada 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant sekretarz sądowy Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2009 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia. LS Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., filii Ł. – B., decyzją z dnia [...], nr [...], zmienił własną decyzję z dnia [...], nr [...] w części dotyczącej "czasookresu" przyznania B. P. zasiłku stałego, ograniczając tenże okres do kwietnia 2009 roku. W uzasadnieniu wskazano, że B. P. zamieszkuje sama; ma przyznany na stałe, decyzją Miejskiego Zespołu d/s Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, umiarkowany stopień niepełnosprawności. Ponadto, jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, jedynym źródłem dochodu B. P. jest przyznany jej zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 złotych, zatem została ona objęta pomocą społeczną w formie zasiłku stałego. W dniach: 10.marca 2009r., 20.marca 2009r., 9 kwietnia 2009r., 16.kwietnia 2009r., 5.maja 2009r., 19.maja 2009r. i 17.czerwca 2009r. przeprowadzone zostały przez pracownika socjalnego kontrole środowiskowe, w trakcie których B. P. nie zastano w miejscu zamieszkania. Pomimo pozostawionych podczas każdej z w/w kontroli wezwań w drzwiach mieszkania oraz nagranej informacji głosowej na automatycznej sekretarce telefonu, podanego jako numer kontaktowy, podopieczna nie skontaktowała się z pracownikiem socjalnym ośrodka pomocy społecznej, nie odebrała także wezwania do zgłoszenia się w ośrodku wysłanego drogą pocztową. Wobec powyższego w oparciu o przepisy art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4 oraz art. 109 ustawy z dnia 12.marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. nr 115 z 2008 roku, poz. 728 ze zm.) organ pierwszej instancji wydał wskazane na wstępie orzeczenie. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. złożyła B. P., wnosząc o ponowne rozpatrzenia sprawy oraz podnosząc, iż w lutym 2009 roku miała przeprowadzony zabieg usunięcia zęba, po którym źle się czuła i z tego względu, a także z powodu nieuleczalnej choroby rąk, wyjechała do rodziny poza Ł.. Wskazała również, że próbowała bezskutecznie skontaktować się telefonicznie z pracownikiem socjalnym. Decyzją z dnia [...[, nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że strona odwołująca nie spełnia przesłanki zawartej w treści art. 107 ustawy o pomocy społecznej, bowiem ze względu na jej nieobecność w miejscu zamieszkania, w okresie od 10.marca do 17.czerwca 2009 roku, niemożliwe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, przewidzianego wskazanym przepisem. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o pomoc a w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych, zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku odwołującej, która korzysta ze stałych form pomocy, aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych osobowych. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. W ocenie Kolegium organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń a decyzja "ograniczająca czasookres" przyznania zasiłku stałego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na wskazaną wyżej decyzję B. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu. Wskazała nadto na fakt, iż decyzję zmieniającą okres, na który przyznano jej zasiłek stały otrzymała dopiero w dniu 2.lipca 2009r. Dotyczy zaś okresu wstecznego, zatem pozostaje, w jej ocenie, nieważna. Podniosła również, że decyzja o przyznaniu jej zasiłku stałego opiewała na kwotę 444 zł., zaś wypłacane jej świadczenia były niższe – 324 zł. i 351 zł. Wniosła zatem o "zasądzenie zaległego zasiłku stałego po 444 zł. miesięcznie od 04 do 06.2009r. oraz zwrot zaległych kwot (...)" W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 19.listopada 2009r. skarżąca ponowiła żądanie zasądzenia zaległego zasiłku wraz wyrównaniem do kwoty 444 zł. miesięcznie, prezentując wyliczenie kwot zasiłku należnego oraz wypłacanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodu zarzutów, podniesionych w jej treści. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, narusza przepisy prawa materialnego w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Zgodnie bowiem z treścią art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa art. 11, 12 i 107 ust. 5 ustawy. Przepis art. 11 ustawy dotyczy stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych oraz braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywania jego postanowień, nieuzasadnionej odmowy podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadnionej odmowy podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Art. 12 ustawy natomiast przewiduje możliwość odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Z brzmienia przepisu art. 107 ust. 5 wynika zaś, iż pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą decyzji o odmowie przyznania świadczenia. W rozpoznawanej sprawie, jak się wydaje, żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. W każdym zaś razie nie wskazuje nań uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Przywołany w treści decyzji organów obu instancji przepis art. 107 ust. 4 ustawy istotnie nakazuje aktualizację wywiadu środowiskowego nie rzadziej niż co 6 miesięcy w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy mimo braku zmiany danych, lecz przepis ten samoistnie nie stanowi podstawy do zmiany czy też uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia w trybie art. 106 ust. 5 ustawy. Statuuje on bowiem jedynie obowiązek organu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w przypadkach w nim określonych. Kwestia oceny ewentualnego braku możliwości jego przeprowadzenia i związanych z tym konsekwencji dla strony wymaga wszakże każdorazowo szczegółowej analizy, zwłaszcza zaś powiązania tego faktu z przesłankami, o których mowa w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, upoważniającymi do zmiany bądź też uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia. W badanej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje na możliwość zastosowania art. 106 ust. 5 ustawy, dodatkowo nie jest też jasne jaką decyzję zmieniono zaskarżonym rozstrzygnięciem, skoro decyzja o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego wydana została w dniu [...] (i opatrzona jest numerem [...]) natomiast zmianie podlegała nieokreślona bliżej decyzja z dnia [...] (nr [...]). Nie wskazano również daty przeprowadzenia ostatniego rodzinnego wywiadu środowiskowego u skarżącej, co nie pozwala nawet na określenie faktycznej niezbędności jego ponownego sporządzenia (art.107 ust. 5 ustawy określa tę powinność jako nierzadszą niż co sześć miesięcy). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdzono natomiast, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazać należy, iż kognicja sądów administracyjnych nie obejmuje "zasądzania" kwot należnych czy zaległych zasiłków, ograniczając się jedynie do kontroli legalności zaskarżonych aktów administracyjnych. Z tej przyczyny żądanie skarżącej w tej materii nie mogło być przedmiotem rozpoznania.