II SA/Łd 86/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant Starszy asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. N. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji odmówił A. S. przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. W terminie prawem przewidzianym odwołanie od powyższej decyzji złożył A. S., podnosząc że został bez środków do życia i opieki. Ponadto wyjaśnił, że w chwili obecnej nie widzi możliwości sprzedaży majątku, którego dorabiał się przez 40 lat ciężkiej pracy. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania A .S., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ, powołując przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016r. poz. 930 ze zm.), dalej powoływanej również jako "u.p.s.", wskazał, że art. 50 u.p.s. stwarza organowi pomocy społecznej możliwość przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych, której istota sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Organ podkreślił, że przyznanie pomocy w sytuacji bardzo ograniczonych środków finansowych i dużej liczby wnioskodawców oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności, zaś ustalenie jej wymiaru wymaga uwzględnienia także uzasadnionych potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Organ przypomniał, że w miesiącu październiku 2016r. A .S. wystąpił z prośbą o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych. Z przeprowadzonego wywiadu oraz zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że A .S. jest kawalerem (58 lat) i osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym – orzeczenie w tym zakresie zostało wydane do dnia 30 września 2017r. z powodu chorób neurologicznych, która porusza się przy pomocy balkonika. Wnioskodawca nie posiada uprawnień do świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego. Ponadto organ wskazał, że A. S. mieszka sam, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Strona zajmuje parter piętrowego domu (2 pokoje i kuchnię) ogrzewany węglem. Dom, w którym mieszka jest ładnie urządzony z podstawowymi sprzętami AGD i urządzeniami sanitarnymi. Ma syna, na którego ma zasądzone alimenty. A .S. twierdzi, że utrzymuje się z pomocy znajomych i chrześniaka, ponadto opiekuje się nim osoba, która w zamian za opiekę otrzymuje od niego utrzymanie. Wnioskodawca wskazuje również, że rachunki takie jak gaz, energia elektryczna, telefon czy leki opłacają znajomi, natomiast podatek od nieruchomości opłaca chrześniak strony. Kolegium wskazało również, że strona posiada mieszkanie w Ł., które stoi puste (jak twierdzi strona jest zadłużone); dom na ul. A 28, który wynajmuje nieodpłatnie kuzynowi; a także działkę na ul. A. A.S. nie deklaruje jednocześnie posiadania własnych dochodów, jednakże w miesiącu marcu 2016r. sprzedał auto marki Mercedes za kwotę 14.600,00 zł. Kolegium przypomniało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji odmówił A. S. przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych wskazując, że strona w miesiącu marcu 2016r. sprzedała auto marki Mercedes Benz [...] za kwotę 14.600,00 zł, która zgodnie z art. 8 ust.11 u.p.s. została rozliczona na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został w=osiągnięty. W związku z tym od miesiąca marca 2016r. do lutego 2017r. ustalony został dochód strony, który wyniósł 1.216,67 zł miesięcznie. Kolegium wskazało dalej, że organ I instancji wyjaśnił, iż zasady korzystania z pomocy w formie usług opiekuńczych określa uchwała Rady Gminy K. z dnia [...] nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, zgodnie z którą zasady odpłatności za usługi opiekuńcze ustala się na podstawie dochodu własnego strony. Z uwagi na fakt, że miesięczny dochód strony to kwota 1.216,67 zł, która mieści się zakresie od 951,01 zł do 1.268,00 zł, w związku z tym kwota jaką powinna strona ponosić za godzinę świadczonych usług wynosi 1,24 zł. Jednakże – jak wskazał organ I instancji – strona oczekuje nieodpłatanej pomocy usługowej, co wynika z wniosku z dnia 5 października 2016r. oraz wywiadu środowiskowego. Niemniej jednak organ I instancji rozważył możliwość częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności, uznał jednak, że w sprawie nie zachodzą szczególne warunki, które mogłyby stanowić podstawę do częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłat zwłaszcza z uwagi na stwierdzony stan majątkowy (posiadanie przez stronę kilku nieruchomości). Ponadto organ I instancji wskazał, że zwolnienie z odpłatności mogłoby nastąpić na czas określony, natomiast strona oczekuje usług bezpłatnych, co wielokrotnie podkreślała. Zdaniem Kolegium organ I instancji rozpatrując wniosek A .S. o objęcie pomocą w formie nieodpłatnych usług opiekuńczych słusznie uznał, iż w tym przypadku należy odmówić tej formy pomocy tym bardziej, że strona bez wątpienia posiada zarówno środki finansowe, jak i możliwości, aby poprawić własną sytuację życiową. W tym miejscu Kolegium wskazało, że A .S. posiada dochód w wysokości 1.216,67 zł, który przekracza kwotę kryterium ustawowego, który dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634,00 zł, w związku z czym dochód ten pozwala na ubieganie się o pomoc usługową pełnopłatną i wykupienie usług opiekuńczych bezpośrednio u wykonawcy odpowiednio dla potrzeb i wymiaru godzin odwołującego się. Posiada również możliwości, aby poprawić swoją sytuację finansową poprzez sprzedaż jednego z domów czy też działki, jak również wynajem mieszkania (które jak twierdzi strona stoi puste i jest zadłużone) czy też wynajem odpłatnie domu kuzynowi, który w nim mieszka. Organ odwoławczy podkreślił następnie, że biorąc pod uwagę konieczność objęcia pomocą, chociaż w minimalnym zakresie wszystkich klientów, którym przysługuje ta forma pomocy, organ jest zmuszony do ograniczania liczby przyznawanych godzin usług czy też odmowy przyznania usług – co miało miejsce w przedmiotowej sprawie – w szczególności osobom posiadającym możliwość wsparcia ze strony rodziny bądź środki finansowe czy stan majątkowy pozwalające na wykupienie usług we własnym zakresie. Kolegium wskazało, że nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej A.S., jednakże rozpatrzyło sprawę w kontekście przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, przepisów u.p.s. i przedstawionego stanu faktycznego uznając, iż organ pomocowy działając w granicach uznania administracyjnego, granic tych nie przekroczył. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wywiódł A. S., podnosząc że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i narusza jego prawa jako obywatela Polski do pomocy i ochrony wynikającej z Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego argumenty przywołane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. dotyczące jego sytuacji zdrowotnej, mieszkaniowej i finansowej w żaden sposób nie stanowią odpowiednich argumentów świadczących o tym, iż w chwili obecnej nie przysługuje mu żadna pomoc ze strony ośrodka pomocy społecznej. Skarżący podkreślił, że jest osobą samotną, która od 2013r. choruje na ciężkie schorzenie o podłożu neurologicznym. Choroba pozbawiła go możliwości samodzielnego poruszania się i utrzymywania się z dotychczas wykonywanej pracy. W chwili obecnej jest uzależniony od osób trzecich, bez pomocy których nie jest w stanie żyć i wykonywać podstawowych czynności dnia codziennego. Skarżący wskazał jednocześnie, że nie posiada uprawnień do żadnych świadczeń z ZUS i zobowiązany jest do płacenia alimentów na syna, z którym nie utrzymuje żadnych kontaktów i nie może liczyć na jakąkolwiek pomoc z jego strony. Zdaniem skarżącego argumentowanie decyzji odmowy przyznania mu jakiegokolwiek świadczenia tym, iż posiada ładny dom i działkę oraz, że wynajmuje dom uważa jest śmieszne i poniżające go jako człowieka, który całe życie ciężko pracował, aby coś osiągnąć, a gdy przyszła nagle ciężka choroba, w żaden sposób nie może liczyć na pomoc Państwa, w którym pracował i odprowadzał podatki. W ocenie autora skargi sugerowanie mu, iż nie wykorzystuje własnych zasobów majątkowych, aby poprawić swój byt tzn. sprzedać dom z działką jest bardzo krzywdzące. Jednocześnie skarżący nadmienił, że od ponad trzech miesięcy funkcjonuje w Internecie ogłoszenie o sprzedaży domu, jednakże do tej pory nie znalazły się osoby potencjalnie : zainteresowane kupnem. Tymczasem zmuszony jest płacić rachunki, kupować leki, płacić za rehabilitację itd. Skarżący dodał, że ze względu na to, iż jest osobą samotną zdaną na pomoc innych ludzi jego wydatki finansowe przewyższają jego możliwości. To, że wynajmuje nieodpłatnie kuzynowi dom spowodowane jest faktem, iż osoba ta płaci za niego wszelkie świadczenia finansowe dotyczące utrzymania domu, a znajomi i przyjaciele pomagają w płatnościach za leki, rehabilitację, jedzenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r. poz. 1066 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1a – c P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiającą przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Oceniając jej legalność w pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 2 i 3 u.p.s.). Przypomnieć należy nadto, że stosownie do art. 50 ust. 1 u.p.s. osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Powyższe oznacza, że przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych ma charakter obligatoryjny w przypadku ustalenia, iż wnioskodawca jest osobą samotną. Przy czym ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 50 ust. 6 u.p.s., iż rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. W tym miejscu należy wyjaśnić, że na terenie gminy K., w której zamieszkuje skarżący, obowiązuje uchwała Rady Gminy K. z dnia [...] nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania. Stosownie do załącznika nr 2 ww. uchwały osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. usługi świadczone są nieodpłatnie. Z kolei wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze ustala się w trybie indywidualnych decyzji administracyjnych i uzależniona jest od sytuacji rodzinnej oraz dochodu osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenie. Z akt sprawy wynika, że skarżący występował o przyznanie pomocy w formie bezpłatnych usług opiekuńczych i jednocześnie nie wyrażał zgody na przyznanie usług opiekuńczych odpłatnych, o czym świadczy treść wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej z dnia [...] października 2016r. oraz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie. Jak wynika z ww. regulacji tj. u.p.s. oraz uchwały Rady Gminy K. z dnia [...] nr [...], przyznanie bezpłatnych usług opiekuńczych byłoby możliwe wyłącznie po ustaleniu, iż strona nie przekracza kryterium dochodowego. Tymczasem skarżący we wnioskowanym okresie uzyskał dochód blisko dwukrotnie przekraczający kryterium ustawowego wynoszącą 634,00 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Powyższe obligowało zaś do odmowy przyznania skarżącemu prawa do bezpłatnych usług opiekuńczych, których się domagał. Na marginesie wskazać trzeba, że fakt ten nie wyklucza możliwości ubiegania się przez skarżącego o przyznanie usług opiekuńczych odpłatnych, na warunkach obowiązujących w gminie, na terenie której zamieszkuje. Dodatkową okolicznością przemawiającą za odmową przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci bezpłatnych usług opiekuńczych jest fakt, że skarżący nie wykorzystuje w sposób wystarczający własnych zasobów i możliwości celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że zgodnie z treścią art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. System pomocy społecznej opiera się bowiem na zasadzie pomocniczości odwołującej się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. W myśl owej zasady państwo jest obowiązane udzielać pomocy wówczas, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Przedmiotowa pomoc winna mieć charakter przejściowy, prowadząc do wykształcenia odpowiednich postaw u osób z niej korzystających. Państwo nie powinno przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny więc wykazać, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły na przezwyciężenie trudności życiowych we własnym zakresie (vide: I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Lex Omega, uwagi do art. 2.). Jak wynika z akt sprawy niniejszej, skarżący nie deklaruje wprawdzie posiadania własnych dochodów, jednakże posiada znacznej wielkości majątek nieruchomy, a mianowicie oprócz piętrowego domu, w którym zamieszkuje, także lokal mieszkalny przy ul. B w Ł., dom przy ul. A 28 oraz działkę przy ul. A. Skarżący posiada zatem możliwość poprawienia swej sytuacji materialnej poprzez sprzedaż lub odpłatny wynajem ww. nieruchomości, nie powinien wiec oczekiwać, że pomoc społeczna wyręczy go z obowiązku pozyskiwania środków życiowych. Innymi słowy skarżący powinien podejmować działania w celu przezwyciężenia własnej niekorzystnej sytuacji życiowej, czego jednak nie czyni w dostatecznym zakresie. W tej sytuacji uznać należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały prawidłowej oceny sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. podjęto wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono zgromadzony materiał dowodowy i wydano prawidłowe rozstrzygnięcie zawierające uzasadnienie odpowiadające wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016r. poz. 1714). ms