II SA/Łd 860/10

Dnia 3 grudnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2010 roku przy udziale - sprawy ze skargi I. K.-H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A. N. – J., prowadzącej Kancelarię Adwokacją w Ł. przy ul. [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania I. K. – H. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, iż strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16.grudnia 2009r., sygn. akt K 49/07 (Dz.U. nr 220, poz. 1734). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I. K. – H. podniosła, iż mając 12 lat została zmuszona do pracy w Niemieckiej Hafciarni Wojskowej w Ł. przy ul. A i B. Pracę te rozpoczęła we wrześniu 1942r. i wykonywała ją w godzinach od 7.00 do 15.00 do zakończenia wojny. Była to bardzo ciężka praca, polegająca na naciąganiu materiału za pomocą sznurka z konopii. Musiała także przez ponad rok wykonywać dodatkową pracę na rzecz Niemki o nazwisku R., która mieszkała przy ul. A 81 w Ł. Były to różne czynności domowe. I. K. – H. wyjaśniła także, iż mieszkała poza miastem, przy ul. C obok cmentarza i do pracy musiała wychodzić o godz. 5 rano, gdyż nie było żadnej komunikacji. Codziennie do ulicy D odprowadzała ją matka. Powołała się nadto na swoją trudna sytuację materialną oraz okoliczności związane ze stanem zdrowia. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ administracji, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, podniósł, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zainteresowana wykonywała pracę przymusową w miejscu stałego zamieszkania (Ł. – D.). Nie nastąpił więc fakt deportacji do pracy przymusowej, wskazany w art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31. maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą, I. K. – H. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, ponawiając argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśniała nadto, iż odległość pomiędzy miejscem jej pracy a miejscem zamieszkania wynosiła około 5 km. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Badając legalność zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w tak zakreślonych granicach sąd doszedł do wniosku, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Istotą niniejszej sprawy jest rozstrzygnięcie, czy organ w świetle obowiązujących przepisów prawa, w szczególności art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistyczny Republik Radzieckich oraz w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.grudnia 2009r.sygn. K 49/07 (Dz.U. nr 220, poz. 1734) zasadnie odmówił skarżącej I. K. – H. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Przypomnieć wypada, iż stosownie do art. 1 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie, były obywatelami polskimi i są nimi obecnie. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 2 tej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1.września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17.września 1939 r. do dnia 5.lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z kolei w cytowanym przez organ wyroku z dnia 16.grudnia 2009r., sygn. K 49/07, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji ( wywiezienia ) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, Trybunał wymienił m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (dotyczy to zwłaszcza osób wywiezionych do części azjatyckiej ZSRR). Okoliczności te, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, nabierały szczególnego znaczenia, jeżeli weźmie się pod uwagę, że "na roboty" wywożeni byli przede wszystkim ( zwłaszcza na początku okupacji ) ludzie młodzi. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, zdaniem składu orzekającego, należy w pełni podzielić stanowisko organu, wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż strona nie spełniła przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Zebrane w toku postępowania administracyjnego dokumenty oraz oświadczenia skarżącej wskazują wprawdzie, iż strona wykonywała pracę przymusową przez okres ponad 6 miesięcy, niemniej jednak w stanie faktycznym sprawy nie można stwierdzić, iż miała miejsce deportacja, wywiezienie do pracy przymusowej i "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska. Należy mieć na uwadze, iż Trybunał Konstytucyjny przesądził wprawdzie, iż przyznanie świadczenia pieniężnego nie jest uzależnione od ustalenia, iż miało miejsce wywiezienie do pracy przymusowej poza granice przedwojennego państwa polskiego. Trybunał Konstytucyjny wskazał bowiem, że uzależnienie prawa do analizowanego świadczenia od kryteriów "geograficznych", przekroczenia granic państwa polskiego i wykluczenia możliwości otrzymania świadczeń przez osoby deportowane (wywiezione) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego, narusza zasadę równości. Jednocześnie jednak zdaniem Trybunału przedmiotowe świadczenie mogą otrzymywać tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem, przymusową zmianą miejsca pobytu i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Jak wynika z przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego, w dniu 1 września 1939r. skarżąca mieszkała w Ł. (na tzw. D.) i również w Ł. (przy ulicy A i B) pracowała. Codziennie po pracy wracała do domu, by nazajutrz wczesnym rankiem znów się do niej udawać. Mieszkała z mamą i rodzeństwem. Fakt wykonywania pracy w tej samej miejscowości potwierdzają zeznania świadków. Okoliczności tych nie kwestionuje sama skarżąca. Reasumując powyższe wywody stwierdzić należy, iż wprawdzie przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) nie zawiera żadnych wskazań co do odległości deportacji, jednak sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Kryterium wyróżniającym grupę osób uprawnionych do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej stanowi bowiem obiektywnie trudniejsza sytuacja osób przymusowo zatrudnionych, wyrwanych z dotychczasowego środowiska, odizolowanych od rodziny, znajomych, zobligowanych do organizowania sobie od początku życia w obcym środowisku. Skarżącej nie dotknęły inne utrudnienia charakterystyczne dla deportacji, jak zmiana w warunkach klimatycznych czy społecznych, bariera językowa. Nie kwestionując zatem trudnych warunków, w jakich musiała żyć skarżąca, nie umniejszając także skutków brutalnego traktowania i ciężkiej pracy jaką wykonywała, będąc jeszcze dzieckiem, brak jest wszakże możliwości przyznania żądanego świadczenia, wobec niespełnienia ustawowej przesłanki deportacji. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach zastępstwa prawnego orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002 r. w sprawie opłaty za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). A.D.