II SA/Łd 860/11

Dnia 20 września 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i R. C. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. i R.C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie sprzeciwu w sprawie przystąpienia do użytkowania budynku mieszkalnego postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. lf II SA/Łd 860/11 Uzasadnienie A. i R. C. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] przedmiocie sprzeciwu w sprawie przystąpienia do użytkowania budynku mieszkalnego. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z 2-letnią córką N. Jedynym majątkiem małżonków jest dom będący przedmiotem sprawy oraz działka o powierzchni 819 m². W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że obecnie nie posiadają żadnych dochodów – skarżąca przebywa na bezpłatnym urlopie wychowawczym, a skarżący pozostaje bez zatrudnienia. Oszczędności, które posiadali (ze sprzedaży poprzedniego mieszkania, z pracy skarżącej na podstawie umowy o pracę, a także z pracy skarżącego za granicą w latach 2007-2008), pochłonęła budowa domu. W utrzymaniu pomagają im rodzice. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżących okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2011 r. skarżący zostali wezwani do złożenia: - odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżących w 2010 r., - zaświadczenia o sytuacji zawodowej (urlop wychowawczy) A.C., - zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o statusie R.C. jako osoby bezrobotnej (z prawem bądź bez prawa do zasiłku dla bezrobotnego), ewentualnie innego zaświadczenia o jego aktualnym statusie zawodowym, - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżących rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowania wydatków ponoszonych przez skarżących na bieżące utrzymanie (opłaty za energię, gaz, telefony, opał, żywność, itp.), z wyjaśnieniem, w jakiej części koszty te pokrywają rodzice skarżących, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Do dnia dzisiejszego skarżący nie złożyli wymaganych dokumentów i informacji, mimo, że stosowne wezwanie zostało im doręczone w dniu 5 września 2011 r. Jednocześnie skarżący uiścili wpis od skargi w wysokości 500 zł, zaksięgowany w dniu 13 września 2011 r. pod poz. 3363. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Ustosunkowując się do wniosku skarżących stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Tymczasem oświadczenie skarżących, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za daleko niewystarczające, jako że zawierało jedynie stwierdzenie, że skarżący nie pracują i nie uzyskują obecnie dochodów. Nie zawierało przy tym wystarczającego uzasadnienia. Nie wskazano w nim również na żadne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji życiowej czy zdrowotnej skarżących. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawców do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę ich realnych możliwości płatniczych. Jednakże skarżący nie przedstawili żadnej z żądanych informacji, na skutek czego pozbawili referendarza możliwości oceny ich sytuacji majątkowej, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących i ustalenia, czy rzeczywiście nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę ich możliwości płatniczych, nie uczynili zadość tym wymaganiom. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf