II SA/Łd 868/14

Dnia 26 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...], nr [...]przyznał B.M. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego w miesiącu lipcu 2014r., jednorazowej kwocie 180,00 zł. W drugim punkcie decyzji organ zobowiązał wnioskodawcę do wskazania konta bankowego. W odwołaniu od tej decyzji B.M. zarzucił; że przyznana kwota jest zbyt niska, wnosił bowiem o kwotę na zakup kuchenki typu angielka, której koszt wynosi 1800 zł .Jak twierdzi skarżący sprawa dotycząca zakupu przez niego pieca trwa od lutego 2014r. i nadal w GOPS brak środków na pokrycie planowanego przez niego wydatku. Zaproponowano mu kuchnię gazową, ale nie nową. Podniósł szereg zarzutów względem Kierownika GOPS w S. Wniósł o udzielenie mu pomocy na cel określony we wniosku. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – w skrócie: "K.p.a." – oraz art. 3, art. 4, art. 8, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013r., poz. 182 ze zm.) – powoływana także jako: "ustawa" – uchyliło pkt 2 decyzji Wójta Gminy S. w zakresie zobowiązania do wskazania numeru konta. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania pomocy na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej i stwierdziło, że wnioskodawca bezspornie spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy, a ponadto w sprawie występują okoliczności wskazane w art. 7 ustawy, tj. niepełnosprawność. Organ pierwszej instancji miał zatem podstawę do uwzględnienia wniosku z dnia 3 lipca 2014r. i udzielenia pomocy. Dalej organ odwoławczy podkreślił, że świadczenia przyznawane na podstawie art. 39 ustawy zapadają w ramach uznania administracyjnego, które wprawdzie nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Kolegium podkreśliło, że środki przekazywane do dyspozycji organów pomocowych ulegają ciągłemu zmniejszeniu. Z pisma organu pierwszej instancji z dnia 16 lipca 2014r. wynikało, iż wielkość posiadanych środków jest ograniczona w odniesieniu do ilości osób występujących o pomoc. W lipcu 2014r. na zasiłki celowe i celowe specjalne dysponowano kwotą 1.000,00 zł. Do dnia sporządzenia pisma złożonych zostało 13 wniosków o udzielnie pomocy. Wszystkie rozpatrzono pozytywnie. Środki na pomoc celową rozdzielane są "stosownie do liczby osób potrzebujących i możliwości finansowych". Ponadto organ II instancji wskazał, że z wyjaśnień organu pierwszej instancji wynikało, że skarżący w 2014r. wielokrotnie uzyskał wsparcie ze strony Ośrodka (styczeń 2014 r. - zasiłek celowy na opał w wysokości 300,00 zł; luty 2014 r. - zasiłek celowy na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego, tj. pieca węglowego, w wysokości 300,00 zł; marzec 2014r. zasiłek celowy na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego, tj. pieca węglowego w wysokości 100,00 zł). Od dnia 1 czerwca 2011r. skarżący pobiera zasiłek stały w wysokości 529,00 zł miesięcznie. Korzysta także z pomocy rzeczowej w formie darów żywnościowych. Z uwagi na ograniczone środki finansowe zaproponowano wnioskodawcy zakup pieca używanego za kwotę 400,00 zł oraz kuchenkę gazową z butlą. B.M. nie wyraził jednak na to zgody oświadczając, że "interesuje go jedynie kwota 1.500,00 zł na zakup nowego pieca." Kolegium podkreśliło, że to do organu pomocowego, a nie beneficjenta, należy ocena czy, w jakiej formie i w jakiej wysokości należy udzielić pomocy. W sytuacji, gdy organ posiada niewielkie środki finansowe w stosunku do ilości osób wymagających wsparcia, musi tak nimi dysponować, aby pomoc trafiła do najbardziej potrzebujących, w tym w szczególności do osób pozbawionych jakichkolwiek źródeł dochodu. Oferowana skarżącemu pomoc rzeczowa jest jedną z form pomocy społecznej. Fakt, iż skarżący odmawia jej przyjęcia zdaje się wskazywać, iż jego sytuacja nie jest na tyle trudna, aby nie mógł jej przezwyciężyć przy pomocy własnych starań. Żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie określa wysokości zasiłku celowego i nie podaje kryteriów ustalania tej wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej w kontekście potrzeb innych osób oczekujących pomocy. Kolegium dodało, że sytuacja materialna i życiowa skarżącego jest trudna i może on potrzebować wsparcia z opieki społecznej GOPS w S., który nie pozostawia go bez pomocy, Niestety pomoc ta może być niewystarczająca na pokrycie wszystkich potrzeb. Jednakże przewidziane ustawą o pomocy społecznej formy pomocy nie mają służyć wyręczeniu osób w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Organy pomocy społecznej nie są zobowiązane do pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb wnioskodawców. Strona nie może zatem oczekiwać, że ośrodek pomocy społecznej przyzna jej zasiłek w kwotach pokrywających całość kosztów utrzymania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji nie naruszała prawa w zakresie przyznanej pomocy. Fakt, iż wysokość przyznanego świadczenia jest w ocenie skarżącego niewystarczająca, nie może stanowić podstawy wzruszenia decyzji organu pierwszej instancji. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że brak jest podstawy prawnej uzasadniającej zobowiązanie do wskazania konta bankowego i nadania tym informacjom formy decyzji administracyjnej. Wystarczającym jest przekazanie powyższych informacji świadczeniobiorcy w zwykłej formie pisemnej. Zasadnym zatem było częściowe uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania pierwszej instancji we wskazanym zakresie. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do sądu administracyjnego złożył B.M., który wyraził swoje niezadowolenie z zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Na marginesie Kolegium dodało, że z uwagi na stan zdrowia B.M., w dniu 3 marca 2014r. Kierownik GOPS w S. wystąpił do Sądu Rejonowego w W. z wnioskiem o umieszczenie go w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.- dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc ta udzielana jest na podstawie przepisów wspomnianej ustawy między innymi w postaci zasiłku celowego. Wynika to z treści art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowiącego, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślenia wymaga, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co wynika z zawartego w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania "może być przyznany". Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji. Orzekając w przedmiocie przyznania takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom oraz mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Nie można zapominać, że przyznawanie i wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin o charakterze obowiązkowym, stąd też gminy muszą gospodarować ograniczonymi środkami finansowymi w taki sposób, aby zachować zdolność wywiązania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku Ocena postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w niniejszej sprawie, dokonanych ustaleń faktycznych prowadzi do wniosku, że organy w sposób wyczerpujący ustaliły sytuację rodzinna, materialną i zdrowotną skarżącego, zachowały kryteria pomocy wynikające z ustawy, uwzględniły sytuację życiową skarżącego. Jest ona niewątpliwie trudna, uzasadniała przyznanie mu kolejnego zasiłku celowego. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż udzielona pomoc jest zbyt mała, należy wskazać, że nie jest to jedyna pomoc którą otrzymuje strona z organu pomocy społecznej.. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji skarżący kilkakrotnie w 2014 roku otrzymał zasiłek celowy: w styczniu w kwocie 300 zł na opał, w lutym 2014r. - na zakup pieca węglowego w wysokości 300,00 zł; w marcu 2014r. ponownie na zakup pieca węglowego w wysokości 100,00 zł Ponadto od dnia 1 czerwca 2011r. skarżący pobiera zasiłek stały w wysokości 529,00 zł miesięcznie. Skarżący nie neguje również, że otrzymywał ofertę pomocy rzeczowej w postaci pieca, ale zakwestionował jego jakość, odmówił przyjęcia kuchenki gazowej, gdyż nie była nowa, odrzucił też pomoc członków rodziny w zakupie pieca. Powyższe wskazuje, że skarżący jest stałym beneficjentem pomocy społecznej, a więc nie można zarzucić organowi, że pozostaje bierny na wnioski skarżącego o pomoc. Z kolei nieprzyjęcie pomocy rzeczowej świadczy zaś, iż skarżący nie podejmuje działań w przezwyciężaniu trudności we własnym zakresie, do czego zobowiązuje go, jako beneficjenta świadczeń pomocowych ustawa o pomocy społecznej. Należy mieć na uwadze i to, że organ ma ograniczone środki finansowe, które musi rozdzielić wśród wielu osób. Możliwości ośrodka pomocy zostały w sposób wystarczający wyjaśnione. Podkreślenia wymaga, że w przypadku decyzji uznaniowych, a takimi są decyzje wydawane na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Jak wywiedziono wcześniej, uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia powyższe kryteria. Z uwagi na powyższe sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono z mocy art. 200 w zw. z art. 250 p.p.s.a. IB