II SA/Łd 880/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...]r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego K. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. B.A. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r., nr [...] o odmowie przyznania K.D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że wnioskiem z dnia 1 czerwca 2021 r. K.D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką Z.D. Do wniosku zatłoczone zostały między innymi: kserokopia orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] lipca 2018 r. orzekające o niezdolności Z.D. do samodzielnej egzystencji od dnia 30 kwietnia 2018 r.; kserokopię wypisu z treści orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Ł. z dnia [...] listopada 1996 r. zaliczającego A.D. (męża Z.D.) do trzeciej grupy inwalidzkiej z powodu narządu wzroku oraz do drugiej grupy inwalidzkiej z powodu narządu ruchu; oświadczenie A. D. o braku możliwości sprawowania opieki nad żoną z powodu stanu zdrowia; kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] maja 2021 r. o braku możliwości sprawowania przez A. D. opieki nad żoną Z.D. z uwagi na stan zdrowia. Wnioskodawca oświadczył, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie z rodzicami Z. i A. D. Nie pracuje, jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zakres sprawowanej opieki nad Z.D. obejmuje czynności higieniczne (raz w tygodniu), ubieranie oraz przygotowywanie i podawanie posiłków (2 razy dziennie); niezbędne ćwiczenia fizyczne, sprzątanie (co drugi dzień), zakupy (co trzy dni), wizyty lekarskie, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, jak również inne czynności związane z przygotowaniem opału i ogrzewaniem domu oraz innych prac gospodarczych, w zależności od pory roku. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy D. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia K. D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie w którym zarzucał błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., który to przepis zdaniem strony skarżącej nie może mieć zastosowania w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. Wskazując na cel przedmiotowej regulacji, to jest przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, strona podniosła, iż zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. prowadzi do sytuacji, w której "pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - syn niepełnosprawnej, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną matką, zostałby tej opieki pozbawiony". Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie decyzji z [...] r. oraz o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, iż rozstrzygnięcia podejmowane w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należą do decyzji związanych, co oznacza, iż przyznanie przedmiotowego świadczenia jest możliwe jedynie po spełnieniu ustawowo określonych przesłanek. Dalej przywołując art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ odwoławczy wskazał, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl ust. 1a analizowanego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku w małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej organ wskazał, iż na gruncie niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że Z.D. legitymuje się orzeczeniem lekarskim ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, jak również to, że wnioskodawca – K. D. (syn wymagającej opieki) jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem wyżej wymienionej. Tym samy zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednakże jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych Z.D. pozostaje w związku małżeńskim z A. D., który legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do drugiej grupy inwalidzkiej, a więc orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Tym samym małżonek jest zobowiązany w pierwszej kolejności do świadczenia opieki nad żoną, natomiast skarżący jako osoba zdolna do pracy, nie musi rezygnować z zatrudnienia i może wspierać ojca w opiece nad matką, choćby w formie finansowej. Powyższe zdaniem organu oznacza, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. W ocenie Kolegium bez wpływu na powyższe stwierdzenia pozostają przedłożone do akt sprawy zarówno oświadczenie A. D., jak i zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2021 r. wystawione przez NZOZ A Poradnia Lekarza POZ w D. na okoliczność braku możliwości sprawowania przez w/w, z uwagi na stan zdrowia, opieki nad Z. D. Jak wynika bowiem z treści przywołanego wyżej przepisu jedynym dokumentem świadczącym o braku możliwości świadczenia opieki małżonka osoby wymagającej opieki, jest orzeczenie uprawnionego organu orzeczniczego stwierdzającego niepełnosprawność w stopniu znacznym. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, iż w dacie orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności Z. D., to jest w dniu [...] kwietnia 2018 r., A.D., pomimo orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, sprawował opiekę nad żoną, co zdaniem organu świadczy o braku bezpośredniego związku pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad matką a możliwością podjęcia zatrudnienia przez K.D. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez męża niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji , poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga K. D. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w skardze, a wezwany do wypowiedzenia się w powyższym zakresie organ administracji nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi K.D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z. D. Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a. oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111)- dalej: u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że K.D. jest synem wymagającej opieki Z. D. (legitymującej się orzeczeniem uprawnionego organu ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia [...] kwietnia 2018 r.), a co za tym idzie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, na zasadach określonych przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Bezspornym pomiędzy stronami jest także to, że skarżący nie jest osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego uznać należy, że strona należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie bezspornym pozostaje również, że wymagająca opieki Z. D. pozostaje w związku małżeńskim z A. D., który ze względu na ogólny stan zdrowia został zaliczony do drugiej grupy inwalidzkiej, co w myśl art. 3 pkt 20 lit. c u.ś.r. oznacza, iż legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Powyższa okoliczność, jak słusznie wskazują procedujące w sprawie organy obu instancji może stanowić realizację określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z.D., gdyż jak wynika z treści powołanego przepisu, to A.D. w pierwszej kolejności winien sprawować opiekę nad wymagającą opieki żoną. Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę dokonane w sprawie ustalenia faktyczne nie są wystarczające do bezspornego stwierdzenia, iż A. D. jest w stanie rzeczywiście sprawować opieki nad Z. D., co czyni wydane w sprawie rozstrzygnięcia, co najmniej przedwczesnymi. Niewątpliwie w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmowane jest, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym albo z uwagi na stan zdrowia nie może wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie bowiem do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podkreślenia wymaga, że przepisy k.r.o. regulują kolejność osób zobowiązanych do alimentacji, w ten sposób, iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (zob. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 k.r.o.). Nie budzi bowiem wątpliwości, że małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Ustawodawca wskazał w tym przepisie konkretnie, że obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki przez małżonka stanowi fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej przywołanych przepisów, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., II SA/Ol 320/18; z 18 maja 2021 r., II SA/Ol 382/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z 20 września 2013 r., I OSK 2/13 Naczelny Sąd Administracyjny przekonywująco argumentował, że pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć niezależnie od faktu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Trzymanie się wyłącznie literalnego brzmienia omawianego przepisu zostało zanegowane także przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA uznał, że wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął w wyrokach z 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2161/20 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Tym samym stwierdzić należy, iż fakt, że stan zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki uniemożliwia sprawowanie rzeczywistej opieki nie musi być wykazany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, lecz może być wykazany również innymi dowodami. Przedłożenie takiego orzeczenia nie jest bowiem warunkiem niezbędnym dokonania ustalenia, czy stan zdrowia współmałżonka uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki. Wymóg taki nie wynika z treści ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem przyjąć należy, że znajdują w tym zakresie zastosowanie przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego, w szczególności art. 75 § 1 k.p.a., który przewiduje, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych wynika, że A.D. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Z załączonego oświadczenia (k. 21 akt administracyjnych) wynika, iż w/w cierpi on na: niewydolność nerek (jedna nerka obumarła), zwyrodnienia kręgosłupa, widzi tylko na jedno oko, a nadto ma jedną nogę krótszą od drugiej o 7,5 cm. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, zakres i charakter schorzeń A.D. czyni zasadnymi powstałe wątpliwości, co do rzeczywistej możliwości sprawowania przez niego opieki nad żoną Z.D., a co za tym idzie czyni przedwczesnym kategoryczne stwierdzenie, co do braku możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia skarżącemu. Kwestia ta, zdaniem Sądu winna zostać wyjaśniona w drodze instrumentu procesowego - rodzinnego wywiadu środowiskowego, uregulowanego w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., w myśl którego jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej lub wymienionych w tym przepisie innych podmiotów, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego na okoliczność sprawowanej opieki nad matką skarżący wnosił w treści wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co organy procedujące w sprawie całkowicie pominęły. W ocenie Sądu dopiero wyczerpujące dokonanie ustaleń faktycznych, co do braku istnienia ewentualnych przeszkód po stronie A.D., wynikających ze stanu jego zdrowia, do sprawowania opieki nad Z.D., pozwoli na bezsporne stwierdzenie, co do zaistnienia na gruncie niniejszej sprawy negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., uzasadniającej odmowne rozpatrzenie żądania skarżącego. Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia dokonanej przez Sąd wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., jak również do wyjaśnienia, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., okoliczności czy stan zdrowia A.D. nie uniemożliwia mu sprawowania rzeczywistej opieki nad chorą żoną Z.D. Ustalenia w powyższym zakresie są bowiem istotne dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżącego złożonego w kontrolowanej sprawie administracyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). dc