II SA/Łd 882/14

Dnia 22 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna - oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. o odmowie przyznania zasiłku dla opiekuna. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 16 maja 2014 r. J. K. zwróciła się do Wójta Gminy R. o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ciotką A. B. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy R., na podstawie art. 2, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), w związku z art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), odmówił przyznania J. K. zasiłku dla opiekuna, wnioskowanego w związku z opieką nad A. B.. Organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] przyznano stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 listopada 2015 r., w oparciu o art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja ta wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r., a z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Organ ustalił, że A. B., lat 58, jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, jej opiekunem prawnym jest E. S. - siostra, zamieszkująca pod tym samym adresem. A. B. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 30 listopada 2015 r., jest panną, nie ma dzieci, a rodzice nie żyją. W przepisie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. został wprowadzony warunek, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie, tj. w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Zdaniem organu osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ stwierdził, że J. K., jako siostrzenica A. B. nie jest z nią spokrewniona, nie znajduje się w katalogu osób zobowiązanych do alimentacji według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, zatem nie przysługuje jej wnioskowane świadczenie. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśniła, że wcześniej korzystała ze świadczenia pielęgnacyjnego do czasu wygaśnięcia decyzji, tj. do czerwca 2013 r. Codziennie wykonywała obowiązki związane z opieką. W listopadzie 2013 r. zarejestrowała się w urzędzie pracy ze względu na ubezpieczenie zdrowotne. Pracy żadnej nie podjęła i nadal sprawuje opiekę nad A. B.. Stwierdziła, że odmowa przyznania zasiłku dla opiekuna jest dla niej krzywdząca. Wspominaną na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ podzielił stanowisko Wójta Gminy R., według którego w świetle stanu prawnego na dzień 31 grudnia 2012 r. o świadczenie pielęgnacyjne mogły ubiegać się osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciążył obowiązek alimentacyjny, a także opiekun faktyczny dziecka. Jednakże osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjnej tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeb także środków wychowania, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wskazał, że rodzice i dzieci są spokrewnieni w pierwszym stopniu linii prostej, dziadkowie i wnuki w drugim stopniu linii prostej, natomiast rodzeństwo jest spokrewnione w drugim stopniu linii bocznej. Skarżąca nie należy do kręgu osób, którym przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne (według stanu prawnego na dzień 31 grudnia 2012 r.), tj. osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Wskazał ponadto, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale sygn. akt. I OPS 5/13 dodatkowo zaznaczył, że treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniana przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego niż wynika to z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wnioskodawczyni nie może być zatem przyznany zasiłek dla opiekuna, bowiem nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Łodzi wniosła J. K.. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z o świadczeniach rodzinnych, art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz Protokołu l art. 1 Europejskiej konwencji o ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności (EKPC), a także art. 6 ust. 1 EKPC (w kontekście naruszenia zasady pewności prawnej) w zw. z art. 11 ust. 1 oraz art. 32 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, a otrzymującej świadczenie pielęgnacyjne na podstawie dotychczas obowiązującej ustawy świadczeniowej. W treści skargi wyjaśniła, że opiekuje się ciocią – A. B., która ma orzeczoną pierwszą grupę inwalidzką. Wcześniej opiekowała się nią mama skarżącej, E. S. - opiekun prawny A. B., która z uwagi na wiek emerytalny i stan zdrowia nie mogła dalej sprawować tej opieki. Skarżąca mieszka u cioci razem ze swoją 4-letnią córką. Codziennie wykonuje obowiązki związane z opieką, takie jak: gotowanie, sprzątanie, podawanie leków, kąpanie, mycie, ubieranie, wożenie do lekarza na badania. Ciocia nie ma własnej rodziny i nie może liczyć na żadną pomoc od państwa. Skarżąca wniosła o "zmianę zaskarżonej decyzji", "zasądzenie należnego świadczenia wraz z odsetkami" oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w sprawie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna, stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny. Mianowicie J. K. jest siostrzenicą A. B., legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres 1 stycznia 2012 r. do 30 listopada 2015 r. decyzją z dnia [...]. Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. Skarżąca jest zatem osobą, o jakiej mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z tym przepisem zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Jednakże stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Jednym zaś z takich warunków jest to, aby na osobie występującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ciążył względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z zapisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 129) obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Przepis ten nie przewiduje zatem w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji zstępnych rodzeństwa. Prawidłowo zatem wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że przepisy tego Kodeksu nie nakładają na dzieci rodzeństwa osoby wymagającej opieki obowiązku alimentacyjnego. Za powyższym stanowiskiem przemawia także treść art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, ale pod warunkiem, że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Nawet jeśli zatem siostra podopiecznej nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną A. B., to skarżąca nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów w sprawie o sygn. I OPS 5/13 osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego co zostało już wspomniane, takiej osobie nie przysługuje również zasiłek dla opiekuna, bowiem nie spełnia ona warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, zaś organ przy jej wydawaniu nie naruszył przepisów prawa w sposób, który skutkowałby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. a.bł.