II SA/Łd 883/17

Dnia 24 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi T. I. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku, Nr [...] 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A. Ś. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 83 kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. A.B. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu wniosku T. I. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], nr [...]. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił T. I. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 ze zm., dalej jako: "ustawa"). T. I. nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w ustawowym terminie wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a następuje cytując treść art. 5 ust. 1 ustawy wskazał, iż status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. Strona w dniu 18 października 2016 roku wraz z wnioskiem przesłała do Urzędu decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] stwierdzającą, iż T. I. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne wykluczające przyznanie statusu jednakże nie potwierdza, iż strona spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy. Następnie organ cytując treść art. 2 i 3 ustawy wskazał, iż materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej przepisami ustawy. Organ prowadząc postępowanie wnikliwie zapoznał się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie. Wnioskodawca we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, iż brał udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa doznał obrażeń ciała, rozstroju nerw oraz utraty zdrowia psychicznego na całe życie. Prowadząc postępowanie dowodowe w sprawie organ orzekający zwrócił się w dniu [...], na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy, do IPN o udostępnienie informacji o działalności T. I. Z odpowiedzi IPN z dnia [...] wynika, iż w wyniku szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących strony. W aktach sprawy prócz oświadczeń strony brak jest również innych dowodów potwierdzających uczestnictwo wnioskodawcy w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwanych "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Wobec tego organ uznał, iż w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu przepisów ustawy, jak i doznał represji określonych w art. 3 ustawy. Z tego powodu organ nie znalazł podstaw do przyznania stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W skardze na powyższą decyzję T. I. napisał, iż dom rodzinny opuścił jako młody chłopak wyjeżdżając do G. w poszukiwaniu pracy. Wówczas skarżący wracając z pracy został zatrzymany przez partol MO i trafił na komisariat, gdzie został pobity. W późniejszym czasie przebywając w S. wspólnie z kolegą uszkodził samochód milicyjny, co wywołało u skarżącego dużą satysfakcję. Skarżący uczestniczył w marszu podczas strajku w G. Podczas pracy skarżący znalazł w wagonie materiał wybuchowy, który schował planując wysadzenie komendy MO lub budynku PZPR. Niestety jednak gdy skarżący przyniósł ten materiał do domu podłączając do niego zapalnik, baterię, żarówki i zegary czasowe dokonał detonacji ładunku. Na skutek tego doznał licznych obrażeń ciała, w tym stracił jedno oko. Podczas długiego pobytu w szpitalu skarżącego pilnowali milicjanci, później gdy poczuł się lepiej musiał zeznawać. Inni ludzie przebywający w szpitalu gratulowali skarżącego upatrując w nim bohatera narodu dzięki któremu dojdzie do zmiany ustroju politycznego. Po 2 miesiącach pobytu w szpitalu skarżący został z niego wypisany, po czym był przesłuchiwany przez milicjantów i pracowników SB, w tym był także aresztowany. Koledzy skarżącego, bez jego udziału, dokonali akcji sabotażu na budynek PZPR, który w efekcie doszczętnie spłonął. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. W piśmie stanowiącym uzupełnienie skargi pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu w osobie adwokata A. Ś. wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone nawet w części. W motywach pisma jego autor podkreślił, iż również wyjaśnienia skarżącego powinny być traktowane jako jeden z dowodów w postępowaniu. Dodatkowo skarżący w piśmie z dnia 5 grudnia 2016 roku przedstawił nazwiska świadków na okoliczność spełnienia warunków z art. 2 i 3 ustawy oraz załączył wycinki prasowe dotyczące jego uczestnictwa w ramach opozycji antykomunistycznej. W ocenie pełnomocnika organ nie odniósł się merytorycznie do dowodów przedstawionych przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżone decyzje wydane zostały co najmniej przedwcześnie, przed wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 roku do dnia 4 czerwca 1989 roku, łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu wspomnianych 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 roku do dnia 12 grudnia 1981 roku (art. 2 ust. 2 ustawy). Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 roku do dnia 4 czerwca 1989 roku: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 roku o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, zgodnie z art. 4 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 roku, bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1) i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2). Lektura akt administracyjnych pozwala dostrzec, iż skarżący przedłożył na tę okoliczność decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...], w której stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Nie spełnia zatem przesłanki negatywnej, uniemożliwiającej uzyskanie spornego statusu. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i tylko wówczas, gdy nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w: Lublinie z dnia7 grudnia 2017 roku, sygn. II SA/Lu 806/17; w Kielcach z dnia 19 października 2017 roku, sygn. II SA/Ke 540/17; w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 roku, sygn. II SA/Po 742/16; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Organ w trybie art. 5 ust. 5 ustawy uzyskał informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej w związku z realizacją wniosku o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność skarżącego w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy (k. 15 akt administracyjnych). Unormowanie zawarte powyższych przepisach nie oznacza jednak, że dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postepowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego, ujętych przykładowo w art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. We wniosku, który zainicjował postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie oraz w kolejnych pismach procesowych, składanych w toku postępowania administracyjnego w pierwszej i w drugiej instancji skarżący podniósł, że o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych ubiega się z racji prowadzonej działalności w G., która – w jego ocenie – zmierzała do obalenia ówczesnego systemu politycznego. Okoliczności powyższe skarżący udokumentował wycinkiem prasowym, obszernymi pisemnymi wyjaśnieniami, zawartymi w kolejnych pismach kierowanych do organów. Dowody te jednak nie zostały poddane ocenie organu orzekającego. Organ nie zauważył też, że w jednym z pism skarżący wskazał świadków. Wprawdzie nie sprecyzował okoliczności, jakie świadkowie ci mieliby potwierdzić, uzupełnienie tej kwestii było jednak rolą organu. Na marginesie należy wskazać, ze sama chęć obalenia czy zmiany ustroju politycznego nie uzasadnia przyznania skarżącemu wnioskowanego statusu, jeśli nie miało to miejsca w warunkach określonych w art. 2 albo art. 3 ustawy. Niemniej jednak organ rozstrzygający nie przeprowadził dowodów wnioskowanych przez skardze, w szczególności nie przeprowadził dowodu z zeznań świadków, nie ocenił jako dowodu wyjaśnień oskarżonego. W takiej sytuacji wniosek, że wskazane w skardze formy represji nie stanowią przesłanek do przyznania wnioskowanego statusu jako przedwczesny był nieuprawniony. Organ dopiero po przeprowadzeniu wszystkich dowodów, jakie miał do dyspozycji, w tym po przesłuchaniu świadków, weryfikacji wyjaśnień skarżącego może podjąć decyzję, czy wskazywane przez wnioskodawcę działania dają prawo do skutecznego ubiegania się o wnioskowane uprawnienia. Jeżeli organ uznał, że świadkowie nie zostali zgłoszeni na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, winien dać temu formalny wyraz. Powyższe dowodzi, że organ naruszył dyspozycji art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257 ze zm., dalej jako: "K.p.a."), które nakładają obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Należy przy tym podkreślić, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, że wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych. Niemniej zaniechanie przeprowadzenia i oceny wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, które mogły mieć związek ze sprawą świadczy, że organ nie podjął czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, naruszając również normę art. 107 § 3 k.p.a., która stanowi o obowiązkowych elementach uzasadnienia decyzji. Podsumowując, zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik postępowania (art. 7, 77 , art. 80 art. 107 § 3 k.p.a.) obligują sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i ocenić cały materiał dowodowy, zgodnie z zawartymi w niniejszym uzasadnieniu wskazaniami. Powyższe nie przesadza oczywiście o ostatecznej konkluzji organu w sprawie wniosku skarżącego. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi w osobie adwokata orzeczono, jak w punkcie drugim wyroku, na mocy art. 250 P.p.s.a. oraz § 3, § 4 ust. 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1714). Lp/