II SA/Łd 888/02

Dnia 22 czerwca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl, Sędziowie : Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2004 roku sprawy ze skargi H. K. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzającą je decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz H. K. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. IISA/Łd 888/02 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 134 kpa oraz art. 4 ust.1 i 2 ustawy z dnia 11 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. 87, poz. 395 ze zm.), stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w stosunku do decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] Nr [...] dotyczącej H. K. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 129 § 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. O takiej możliwości strona została pouczona w decyzji z dnia [...] Ponieważ decyzję tę strona otrzymała w dniu 29 stycznia 2001r. a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożono w dniu 24 stycznia 2002r., należało orzec jak w rozstrzygnięciu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] podjętą na podstawie art. 105 § l kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. 87, poz. 395 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku H. K. o przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego, który to wniosek po dniu 31 grudnia 1999r. złożył on w Urzędzie. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym, wszczętym w trybie art. 61 § l i 3 kpa na żądanie strony w dniu złożenia przez nią w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...), Kierownik Urzędu związany jest przesłankami określonymi w art. 4 ust. 5 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że wnioski, o których mowa w ust. l (zaopiniowane przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych wraz z dowodami potwierdzającymi rodzaj i okres represji) - zainteresowane osoby mogą składać do Kierownika Urzędu do dnia 31 grudnia 1999r. Termin ustawowy wyznaczony dla stron i uczestników postępowania administracyjnego nie może być przez organ prowadzący postępowanie przedłużany. Jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności procesowej podjętej przez stronę, a wszczęte postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe. Do tej sytuacji ma zastosowanie art. 105 § l kpa, dlatego należało orzec, jak w rozstrzygnięciu. W dniu 24 stycznia 2002r. H. K. złożył wniosek o przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego argumentując, że składał dokumenty dnia 10 stycznia 2001r. i otrzymał decyzję odmowną, co przyjął z wielkim żalem. Wolę swą wyraził w następujący sposób: " ... jeszcze raz proszę o rozpatrzenie tej sprawy". W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. K. powtórzył sformułowania zawarte we wniosku z dnia 24 stycznia 2002r. dodatkowo podnosząc, że jest niepełnosprawny i nie odwoływał się w ciągu 2 tygodni. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej odrzucenie przytaczając argumenty powołane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z 2002 roku) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia, następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit.b) albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit.c). Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu, należało skargę uwzględnić, a to z uwagi na naruszenie prawa zarówno procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak i dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 §1 pkt 1lit. a i b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zaskarżonym postanowieniem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 134 kpa oraz art. 4 ust.1 i 2 ustawy z dnia 11 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. 87, poz. 395 ze zm.), stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w stosunku do decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] Nr [...] dotyczącej H. K. W przedmiotowej sprawie okolicznością niekwestionowaną jest fakt złożenia przez skarżącego kolejnego wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego po upływie terminu, przewidzianego w art.129 § 2 kpa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa. Z tym, że rozważenia wymaga czy rzeczywiście wolą skarżącego było, jak to przyjął organ w zaskarżonym postanowieniu, złożenie wniosku o ponowne rozparzenie sprawy. W ocenie sądu treść wniosku z dnia 24 stycznia 2002r. ("wnoszę prośbę o przyznanie mi uprawnienia do świadczenia pieniężnego,...jeszcze raz proszę o rozpatrzenie sprawy") wskazuje na wolę strony wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie art. 154 kpa. Zauważyć należy, że skarżący nie wnosi "o ponowne rozpatrzenie sprawy" lecz pisze "jeszcze raz proszę o rozpatrzenie sprawy". Za taką oceną przemawia również treść skargi, gdzie oprócz ponowienia treści wniosku z dnia 24 stycznia 2002r. skarżący podnosi, że nie odwoływał się od odmownej decyzji, choć z żalem przyjął tę wiadomość. Przyjmując błędne zakwalifikowanie wniosku strony, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, uznać należało, że zaskarżone postanowienie nie może się ostać. Na mocy art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd obowiązany jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Stosownie do przepisu art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego, poza wypadkami, o których mowa w art. 145 § 1 kpa, również w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją ( umową międzynarodową lub ustawą ), na podstawie którego została wydana decyzja. Tego rodzaju sytuacja dotyczy decyzji z dnia [...] Nr [.] podjętej na podstawie art. 105 § l kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. 87, poz. 395 ze zm.), mocą której Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku H. K. o przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego, który to wniosek złożył on po dniu 31 grudnia 1999r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. akt P 24/02 opublikowanym w OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 55 orzekł, iż art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. nr 87, poz. 395, z 1998r. nr 162, poz. 1118, z 1999r. nr 257 oraz z 2001r. nr 154, poz. 1788 ) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny zwrócił między innymi uwagę na to, iż ustawa o świadczeniu pieniężnym w pierwotnym kształcie nie zawierała żadnego granicznego terminu składania wniosków o przyznanie świadczenia. Dopiero w roku 1999 ustawodawca postanowił taki termin wprowadzić, uzasadniając to rozwiązanie tym, iż porządek prawny państwa, konieczność planowania wydatków z budżetu państwa wymaga wprowadzenia terminu, a nadto faktem, że "liczba kombatantów rośnie", co jest wynikiem "tego, że nie są wyznaczone terminy składania wniosków (...), co jest bardzo niekorzystne. "Trybunał Konstytucyjny, podkreślając, iż wprowadzenie terminu uregulowano w drodze nowelizacji, stwierdził także, iż "sytuacja, w której zainteresowany nie ma możliwości uzyskania ustawowo określonych uprawnień wskutek podjętych w czasie obowiązywania ustawy nieracjonalnych działań ustawodawcy oraz zaniedbań administracji publicznej, nie może mieć miejsca w systemie demokratycznego państwa prawnego. Niejasność przepisów jest wyrazem niedostatecznej troski ustawodawcy o podmiotowe traktowanie adresatów prawa, co odbiera im poczucie bezpieczeństwa prawnego i skutkuje utratą zaufania do państwa." Trybunał Konstytucyjny, rozważając wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) uznał, że przepis ten naruszył konstytucyjne wartości wyrażone w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości ( art. 2 i 32 Konstytucji).W wyroku zwrócono także uwagę na to, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacji dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna." Stwierdzono ponadto, że argumentacja, która miała przemawiać za koniecznością wprowadzenia terminu do składania wniosków, nie może uzasadniać zamknięcia drogi do uzyskania świadczeń osobom uprawnionym z racji podlegania represjom nawet, jeśli starania o przyznanie świadczeń podjęły ze znacznym opóźnieniem. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. b i c jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 97 § 2 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z 2002 roku) i art. 55 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o NSA (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Jednocześnie, z uwagi na brak przymiotu wykonalności zarówno zaskarżonego postanowienia jaki poprzedzającej go decyzji, Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ( Dz.U. nr 153, poz. 1270) za bezprzedmiotowe.