II SA/Łd 890/03

Dnia 28 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie NSA Janusz Nowacki, NSA Teresa Rutkowska, Protokolant sekretarz sądowy Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2004 roku na rozprawie przy udziale --- sprawy ze skargi W. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę. Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł o wymeldowaniu B. B. z synem z pobytu stałego w Ł. przy ulicy A 79, m. 11. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż w dniu 6 listopada 2001 roku W. B. – była żona B. B. wystąpiła z wnioskiem o jego wymeldowanie z przedmiotowego lokalu. Lokal nr 11 przy ul. A 79 przydzielony został W. i B. B. w 1995 roku (umowa najmu z dnia 16 maja 1995 roku). Obecnie w tym mieszkaniu przebywa W. B. Pan B. B. nie widzi możliwości wspólnego zamieszkiwania z byłą żoną. Wraz z 7 – letnim synem zamieszkuje w lokalu rodziców w miejscowości A. Ponadto zrezygnował z podejmowania środków prawnych umożliwiających mu powrót do lokalu. B. B. odwołał się od decyzji Prezydenta do Wojewody Ł., zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń organu I instancji. Podniósł, że jeszcze w czasie trwania małżeństwa w 1995 roku został wyrzucony przez W. B. z domu. Żona uniemożliwiała mu korzystanie z mieszkania blokując drzwi od wewnątrz, wszczynając awantury i "nasyłając ludzi z marginesu społecznego". Za te czyny sąd skazał ją w 1997 roku na 6 miesięcy pozbawienia wolności z zawieszeniem wykonania kary na okres 2 lat. Nigdy nie zrzekł się praw do przedmiotowego mieszkania. Jedynie karygodne zachowanie byłej żony uniemożliwia jemu i synowi pobyt przy ul. A 79, m. 11. Wojewoda [...] decyzją z dnia[...] –[...] uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił wymeldowania B. B. z synem z lokalu nr 11 przy ulicy A 79 w Ł. Decyzja organu II instancji uzasadniona została w sposób następujący: Materialnoprawną podstawę w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U z 2001 roku Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), w szczególności zaś art. 15 ust 2 tej ustawy. Przepis ten zobowiązuje organy gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, jeżeli : 1. osoba, której postępowanie dotyczy utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu (art. 9 ust. 2 ustawy) i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2. osoba ta bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić. Poza sporem jest, że omawiana sprawa podlega rozpatrzeniu w oparciu o stan faktyczny przewidziany w pierwszym ze wskazanych wyżej stanów faktycznych. Jednocześnie wyjaśnić należy, iż w związku z utratą mocy obowiązującej przepisu art. 9 ust 2 ustawy, orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku ( Dz. U. Nr 78, poz. 716) wyjaśnieniu i ocenie podlega jedynie przesłanka "opuszczenia lokalu". Co do faktycznego opuszczenia lokalu, to zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA z sytuacją taka mamy do czynienia wtedy gdy osoba dobrowolnie rezygnuje z zamieszkiwania w lokalu, zrywa z nim wszelkie więzi, skupiając swe centrum życiowe w innym miejscu. Przyjmuje się, że do faktycznego opuszczenia lokalu dochodzi w razie przebywania z zamiarem stałego pobytu w innym miejscu. Prowadząc postępowanie dowodowe nie wystarczy ustalić, ze dana osoba nie przebywa w lokalu, lecz przede wszystkim należy wyczerpująco wyjaśnić czy opuszczenie przez nią lokalu było dobrowolne i definitywne. Należy ponadto badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana oraz ocenić obiektywne przesłanki realizacji woli przebywania w danym lokalu. Wojewoda stanął na stanowisku, iż zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, iż Pan B. B. dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego, a podejmowane przez niego działania prawne świadczą jednoznacznie o zamiarze zamieszkiwania w nim wraz z synem. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, że W. B. w 1997 roku skazana została prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Łodzi za uniemożliwianie B. B. korzystania z lokalu oraz za groźby pobicia w/w. B. B. bierze czynny udział w toczących się postępowaniach, składa stosowne dokumenty, oświadczenia, a przede wszystkim podejmuje działania prawne zmierzające do tego, aby żona opuściła przedmiotowy lokal i aby on mógł zamieszkać w tym lokalu wraz z synem, któremu sąd wyznaczył za miejsce zamieszkania – miejsce zamieszkania ojca. Wyjaśniając kwestię deklarowanego przez B. B. powrotu do miejsca pobytu stałego oraz ponownego zamieszkiwania w nim, organ odwoławczy uznał, iż istnieją obiektywne przesłanki do zrealizowania tego zamiaru. Pan B. jest współnajemcą omawianego lokalu, posiada do niego klucze, nie zerwał definitywnie więzi z lokalem, nie ma innego miejsca pobytu stałego oraz podejmuje prawne działania zmierzające do uregulowania kwestii uprawnień do przebywania w spornym lokalu. W. B. w dniu 13 czerwca 2003 roku zaskarżyła decyzję Wojewody do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, iż wszelkie opłaty za lokal pokrywa ona sama. Były mąż opuścił mieszkanie dobrowolnie w 1995 roku. Wszystko co obecnie znajduje się w lokalu nabyto dzięki jej staraniom. Wojewoda Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga W. B. nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja stosownie do art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi : 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wyniki sprawy, 2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, 3. inne naruszenie przepisów postępowania. W rozpoznawanej sprawie Wojewoda nie naruszył przepisów postępowania, zaś błędna interpretacja przepisów prawa materialnego nie miała wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. jedn. Dz. U. z 2001 roku Nr 87, poz. 960) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wymeldowanie mogło nastąpić w 2 przypadkach. W pierwszym – osoba mająca być wymeldowana utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu wymienione w art. 9 ust. 2 tej ustawy i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu. W drugim przypadku – osoba mająca być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim przez co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić. W rozpoznawanej sprawie zachodzi pierwsza z wymienionych sytuacji, gdyż miejsce pobytu B. B. i jego syna jest znane. Wojewoda trafnie przyjął, iż opuszczenie lokalu przez B. B. nie było dobrowolne i nigdy nie zrezygnował on z powrotu do przedmiotowego lokalu. Przyczyną opuszczenia lokalu były groźby skarżącej, a ponadto jej bezprawne działania uniemożliwiające korzystanie z mieszkania przez B. B. Stanowisko Wojewody znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie, z którym przez "opuszczenie lokalu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Jeśli zaś strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego, psychicznego, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z 21 marca 2001 roku, sygn. Akt V SA 2950/00 – publ. LEX 80643). Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, iż B. B. nie zrezygnował dotychczas z zamiaru powrotu do mieszkania, którego jest współnajemcą wraz z byłą żoną. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji potwierdził, że B. B. posiada uprawnienie do przebywania w lokalu, wynikające z podpisanej umowy najmu. Jednocześnie wyjaśnił, że w związku z utratą mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o ewidencji ludności, nie jest konieczne ustalenie przez organy administracji drugiej z przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 tej ustawy – uprawnienia do przebywania w lokalu. Pogląd ten nie znalazł aprobaty sądu. Jednakże powyższa ocena wyrażona przez Wojewodę nie miała wpływu na prawidłowość decyzji, skoro uznano, że B. B. jest nadal współnajemcą przedmiotowego lokalu. Przepis art. 9 ust. 2 stanowił, iż przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż mimo utraty z dniem 19 czerwca 2002 roku mocy obowiązującej tego przepisu art. 9 ust. 2 ustawy, Trybunał Konstytucyjny nie uchylił w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy odesłania do art. 9 ust. 2. Przepis ten stanowi, że "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu...". Analiza tego przepisu w kontekście prawidłowego wyjaśnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadzić musi do wniosku, iż czym innym jest potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, a czym innym samo uprawnienie do takiego przebywania. Orzekając o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z art. 52 ust. 1, art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji R.P., Trybunał uznał bowiem za niezgodny z konstytucją "obowiązek", a raczej ciężar – uzyskania formalnego potwierdzenia przez osobę obarczona obowiązkiem meldunkowym uprawnienia do przebywania w lokalu ze strony właściciela (zarządcy) nieruchomości. Nie może oznaczać to, że każdy może zameldować swój pobyt w dowolnym lokalu, bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, wynikającego np. z własności lokalu, najmu, użyczenia itp. Powyższe rozumowanie prowadzi do wniosku, że mimo uchylenia art. 9 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ustawodawca świadomie pozostawił w art. 15 ust. 2 ustawy odesłanie do tego przepisu, uważając jak się wydaje, w sposób wcześniej wskazany, iż czym innym jest niezgodne z Konstytucją żądanie przedstawienia potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, a czym innym samo posiadanie takich uprawnień. W przeciwnym przypadku nie dałoby się w sposób racjonalny zrekonstruować normatywnych przesłanek wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy. Z treści tego przepisu wynikałoby bowiem, że istnieją 2 stany faktyczne pozwalające na takie wymeldowanie. Pierwszy polegałby na opuszczeniu bez wymeldowania z miejsca stałego pobytu, a drugi na opuszczeniu takiego miejsca bez wymeldowania przy jednoczesnym nie przebywaniu w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy w sytuacji gdy miejsce nowego pobytu takiej osoby można ustalić. Takie odczytywanie art. 15 ust. 2 ustawy sprzeczne byłoby z paradygmatem racjonalnego ustawodawcy, bez którego nie dałoby się interpretować przepisów prawa. W każdym bowiem przypadku do wymeldowania wystarczałby sam fakt opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Przesłanki dotyczące okresu nie przebywania w lokalu i nieznanego miejsca nowego pobytu byłyby zbędne. Wszystko to prowadzi do wniosku, iż wolą ustawodawcy było, aby organ administracji badał przed wydaniem decyzji o wymeldowaniu, czy osoba, która ma być wymeldowana posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu. Rozwiązanie zbieżne z poglądem przedstawionym w uzasadnieniu decyzji Wojewody wprowadzone zostało dopiero ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 roku o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887). Zgodnie z art. 1 pkt 6 tej ustawy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych otrzymał brzmienie: "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwające ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Wprowadzona zmiana weszła w życie z dniem 1 maja 2004 roku (art. 2 ustawy). Jak wcześniej wspomniano nieprawidłowa interpretacja przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie miała wpływu na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.