II SA/Łd 895/10

Dnia 15 grudnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. J. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2010 roku skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 500 złotych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trojgiem dzieci w wieku odpowiednio 21, 11 i 3 lat. Deklaruje osiąganie dochodów z tytułu emerytury w wysokości ok. 1500 złotych oraz stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto strona oświadczyła, że posiada dom w budowie na działce o powierzchni 671 m kw. oraz samochód A. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie ma środków na pokrycie opłaty sądowej. Zarobki nie pozwalają na pokrycie opłat i rat kredytów. Skarżący wskazał, że obsługuje kredyt hipoteczny na budowę domu, którego miesięczna rata wynosi 3.300 złotych, a także kredyt na zakup samochodu – rata miesięczna 2.230 złotych. Z uwagi na wątpliwości dotyczące zdolności płatniczych skarżącego, został on wezwany do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu rodzinnego, dochodów i majątku. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że jest osobą rozwiedzioną. Zamieszkuje w lokalu, z którego korzysta na zasadzie użyczenia. Strona prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której na koniec września 2010 roku osiągnął stratę w wysokości 22.966,59 złotych. W załączeniu skarżący przedstawił 3 odpisy deklaracji dla podatku od towarów i usług, z których wynika, że w pierwszym kwartale 2010 roku obrót skarżącego wyniósł 22.939 złotych, w drugim – 68.356 złotych, zaś w trzecim – 30.384 złotych. Koszty nabycia towarów i usług wyniosły zaś odpowiednio: 26.577 złotych, 52.882 złotych i 23.134 złotych. Skarżący przedstawił również wyciąg z dwóch rachunków bankowych, na których na dzień 30 września 2010 roku saldo wynosiło odpowiednio (+) 0,55 zł i (–) 20,68 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 października 2010 roku odmówiono J. H. przyznania prawa pomocy. J. H. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując w jego uzasadnieniu, że owo postanowienie nie uwzględnia specyfiki sytuacji ekonomicznej w jakiej znajduje się skarżący, w szczególności braku płynności finansowej, wynikającej z zaciągniętych w przeszłości, przez skarżącego, zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analiza przedstawionych przez skarżącego informacji daje podstawy do twierdzenia, iż jej wniosek nie może zostać uwzględniony. Oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, bowiem nie wskazano w nim na żadne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji życiowej czy materialnej skarżącego. Wskazać należy, iż J. H. prowadzi działalność gospodarczą – A, z tytułu której to działalności do końca września 2010 roku osiągnął obrót w wysokości 121.679 złotych. Nadto skarżący zadeklarował nabycie towarów i usług w tym okresie o wartości 102.593 złotych, oświadczając jednocześnie, że z tytułu owej działalności poniósł stratę równą 22.966,59 złotych. Odnosząc się do powyższych danych trzeba zaznaczyć, że rozmiary prowadzonej działalności nie mogą być dowodem potwierdzającym trudną sytuację finansową skarżącego. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Na taką ocenę bez wpływu pozostaje oświadczenie strony o poniesionej stracie w prowadzonej działalności gospodarczej, podobnie jak informacja dotycząca zaciągniętych wcześniej kredytów. Podnieść należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Powyższą tezę uzasadnia, wskazana przez stronę okoliczność, że w ramach firmy skarżący nabył samochód A, zaś rata kredytu zaciągniętego na zakup tego samochodu wynosi 2.230 złotych. Podkreślenia wymaga, że owa rata kredytu niemal dwukrotnie przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. W tej sytuacji ubieganie się o prawo pomocy osoby, której tylko jeden z wydatków (rata kredytu) przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia nie może zostać zaaprobowane. Nie bez znaczenia jest również fakt spłacania przez skarżącego kredytu hipotecznego na budowę domu, którego rata kształtuje się na poziomie ok. 3.300 złotych. Zdaniem Sądu już sama konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o tak znacznej wysokości wskazywać musi na płynność finansową skarżącego, bowiem w odmiennej sytuacji, skarżący nie uzyskałby owych kredytów, szczególnie w sytuacji, w której prowadzona przez niego działalność gospodarcza generuje stratę. Ponadto należy wskazać, że załączone wyciągi z dwóch rachunków bankowych, nie odzwierciedlają obsługi zaciągniętych przez skarżącego kredytów, co pozwala wnioskować, iż nie są to jedyne rachunki bankowe skarżącego. Podkreślić należy, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do wskazywanej przez stronę wysokości wydatków, które uniemożliwiają zdaniem skarżącego uiszczenie kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle jest istotna wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności czy środków czystości, to kwota ponad 5 500 złotych na spłatę kredytów, niezbędnym wydatkiem nie jest. Nie można bowiem przyznać pierwszeństwa w regulowaniu zobowiązań wobec instytucji bankowych, ponieważ zobowiązania te mają charakter prywatnoprawny i nie korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty związane z postępowaniem sądowym i ustanowieniem pełnomocnika z urzędu. Okoliczność taka musiałaby skutkować przerzuceniem ciężaru udziału strony w postępowaniu sądowym na ogół podatników. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu ar