II SA/Łd 90/17

Dnia 30 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia A z siedzibą w Ł. Oddział powiat [...] z siedzibą w S. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 19 lipca 2017 r. wydanego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A z siedzibą w Ł. Oddział powiat [...] z siedzibą w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu dotyczącym lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. AC Stowarzyszenie A z siedzibą w Ł. Oddział powiat [...] z siedzibą w S. zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu dotyczącym lokalizacji inwestycji celu publicznego. Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego Stowarzyszenia postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] Postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Wraz z zażaleniem na wspomniane postanowienie, strona skarżąca ponownie zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Stowarzyszenie prowadzi działalność non profit. Nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, utrzymuje się z niewielkich składek członkowskich. Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 2 p.p.s.a. odmówił stronie przyznania prawa pomocy argumentując, że art. 165 p.p.s.a. daje możliwość zmiany bądź uchylenia orzeczenia, jednakże pod warunkiem wykazania, że nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. W przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy będą to w szczególności okoliczności wskazujące na pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Tymczasem w złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tym razem wyłącznie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) skarżące stowarzyszenie nie wskazało na zmianę swojej sytuacji materialnej ani nie wykazało żadnych nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny zdolności płatniczych strony. Podane w obecnym wniosku informacje w żaden sposób nie odbiegają od informacji wcześniej podanych, które okazały się niewystarczające do uznania wniosku o przyznanie prawa pomocy za zasadny. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia Stowarzyszenie wniosło o jego wnikliwe rozpatrzenie i przyznanie prawa pomocy, załączając oświadczenia członków zarządu z dnia 1 sierpnia 2017 r. o kwocie składek uchwalonych w dniu 29 maja 2012 r., kserokopie potwierdzeń odbioru korespondencji prowadzonej przez Stowarzyszenie, kserokopie faktur na zakup materiałów niezbędnych do prac biurowych z dnia: 07.01.2016 r. za zakup papieru - 12 zł, 17.09.2016 r. za zakup pieczątki - 42,00 zł, 24.11.2015 r. za zakup druków bezadresowych - 276 zł, 24.11.2015 r. za zakup druków bezadresowych - 120 zł, 24.03.2017 r. za zakup tonerów - 135,99 zł, 13.06.2016 r. za zakup tonera i bloku listowego - 79,47 zł. Z załączonego oświadczenia członków zarządu z dnia 1 sierpnia 2017 r. wynika, że w dniu założenia Stowarzyszenia składka członkowska wynosiła 1 zł od osoby na okres jednego roku. Składka ta jest niezmienna od 5 lat. Łączna liczba członków Oddziału powiat S. to 45 osób, co rocznie daje 45 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zatem zasadnym jest utrzymanie go w mocy. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Według art. 260 § 1-3 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Ponadto godzi się zauważyć, że w tej sprawie skarżące Stowarzyszenie już raz wystąpiło do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i w tym zakresie postanowieniem z dnia [...] utrzymanym następnie w mocy prawomocnym postanowieniem z dnia [...] sąd odmówił zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata uznając, że sytuacja majątkowa strony skarżącej pozwala na uiszczenie kosztów postępowania. W przekonaniu sądu zgodzić się trzeba z argumentacją starszego referendarza sądowego zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu, że przepis art. 165 p.p.s.a. daje prawną możliwość uchylenia i zmiany postanowienia niekończącego postępowania w sprawie wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Postanowienie w przedmiocie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane w podanym wyżej trybie. W ocenie sądu w złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżące Stowarzyszenie nie wskazało na zmianę swojej sytuacji materialnej, nie podało nadto żadnych nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do jego zdolności płatniczych i przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie do sprzeciwu Stowarzyszenie załączyło kopie faktur za zakup materiałów biurowych oraz oświadczenie członków zarządu o kwocie składek uchwalonych w dniu 29 maja 2012 r., nie mniej jednak wskazane dokumenty nie mogły skutkować zmianą zaskarżonego postanowienia. Otóż na podkreślenie zasługuje fakt, że w uzasadnieniu pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie wskazywało, że wielu członków Oddziału Stowarzyszenia opłaca obniżoną składkę członkowską w kwocie 12 zł rocznie. Tymczasem z załączonego do sprzeciwu oświadczenia członków zarządu z dnia 1 sierpnia 2017 r. wynika, że od momentu założenia Stowarzyszenia składka członkowska wynosiła 1 zł od osoby na okres jednego roku i była ona niezmienna od 5 lat. Łączna liczba członków Oddziału powiat S. to 45 osób x 1 zł = 45 zł na 1 rok. Dodać w tym miejscu trzeba, że załączone do sprzeciwu faktury dowodzą niewątpliwie, iż Stowarzyszenie dysponuje środkami finansowymi na prowadzenie działalności statutowej, zatem winno ono liczyć się z koniecznością samodzielnego wygospodarowania środków finansowych na zainicjowane przezeń postępowania sądowe. Sąd nie widzi podstaw do przerzucania ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, tym bardziej, że w świetle regulacji statutowych może ono prowadzić działalność gospodarczą przeznaczoną dla zdobywania funduszy na działalność statutową, zaś na jego majątek składają się wpływy ze składek członkowskich, dotacji, darowizn, spadków i zapisów oraz środków pochodzących z ofiarności prywatnej, dochodów z majątku Stowarzyszenia. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie skutkowałoby w rzeczywistości finansowaniem działalności Stowarzyszenia ze środków publicznych przez ogół podatników i prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Z tego też względu sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. AC