II SA/Łd 905/04

Dnia 22 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi J.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], Nr [...]; 2. zasądza na rzecz skarżącego – J.M. od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J.M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania J.M. uprawnienia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej i osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W motywach organ podał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy. W nawiązaniu do treści art. 2 ustawy tylko taki okres represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.M. podał, iż kilkakrotnie przebywał wraz z rodziną w obozach przejściowych, wszystkich nazw nie pamięta, ale na pewno przebywali w obozie M. i S. Panowały wówczas bardzo złe warunki, rozliczne choroby. Podróż odbywała się w ekstremalnych warunkach, w zwierzęcych wagonach przez kilka tygodni. Prawdą jest, iż jako dziecko J.M. nie pracował, ale rodzice i najstarsza siostra pracowali. Przebyte wówczas ciężkie doznania psychiczne poskutkowały obecnym złym stanem zdrowia, bowiem choruje on na schorzenia układu kostnego, reumatyzmu, uszkodzenie serca, bezsenność i depresję. W świetle powyższego uznaje się on za osobę represjonowaną, odczuwającą skutki represji do dnia obecnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu organ podał, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J.M. przebywał na deportacji w rozumieniu ustawy w Ardenach we Francji tylko przez 1 miesiąc (sierpień 1944 roku). Nie zaliczono okresu po dniu 15 września 1944 r., gdyż z opracowania "United States Army In World War II. Specjal Studies. Chronology 1941/1945" pod red. Mary H. Williams, Washington 1960 wynika, iż tego dnia nastąpiło zajęcie rejonu Arden przez aliantów. Zatem praca po tej dacie traciła przymiot przymusowości i nie stanowił już represji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.M. podał, że był deportowany wraz z całą rodziną z miejscowości K., pow. [...] w marcu 1943 roku na teren Francji okupowanej przez III Rzeszę, gdzie przebywał do 1946 roku. Organ oparł się na jedynym oficjalnym dokumencie wydanym przez Archiwum Departamentu Ardeny, potwierdzającym pobyt całej rodziny w miejscowości N. od dnia 1 sierpnia 1944 r. Według opowiadań rodziców i starszego rodzeństwa od chwili deportacji z rodzinnej wsi byli oni często przenoszeni z miejsca na miejsce, przyczyną prawdopodobnie była wielodzietność rodziny (6 dzieci). Racje żywnościowe rodzina otrzymywała tylko na trójkę starszego rodzeństwa i zapewne dlatego, jak podał skarżący, nie ma dokumentów potwierdzających jego deportację, przebywanie w obozach przejściowych i innych miejscach pracy. Po wojnie dokumenty potwierdzające pobyt zostały zniszczone przez matkę skarżącego, bowiem we Francji ojciec skarżącego był związany z francuskim ruchem oporu i matka obawiała się represji władz komunistycznych. J.M. obecnie znajduje się w złym stanie zdrowia, co jest spowodowane doznaniami z dzieciństwa. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W motywach swojego stanowiska Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu kontestowanej decyzji. W piśmie datowanym na dzień 7 stycznia 2005 r. J.M. wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i przekazał sprawę do rozpoznania na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje, zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania świadczenia pieniężnego dla skarżącego. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej i osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 2 ust. 2 lit. "a" ustawy, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 roku na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Zdaniem składu orzekającego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpoznając przedmiotową sprawę dopuścił się naruszenia prawa materialnego i reguł procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Bezspornym jest, iż J.M. urodził się dnia 14 stycznia 1942 r. Z załączonego do akt materiału dowodowego wynika, iż skarżący został deportowany wraz z cała rodziną ze wsi K., pow. [...] w miesiącu marcu 1943 roku. Ze znajdującego się w aktach dokumentu wynika, że rodzina powróciła do kraju w dniu 25 marca 1946 r. Potwierdza to pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 19 września 2001 r. stanowiące wyciąg z ewidencji repatriantów powracających z południa i zachodu zarejestrowanych w Punkcie Etapowym Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w D. dnia 25 marca 1946 r. Skarżący, na wezwanie organu orzekającego, dołączył również tłumaczenie pisma sporządzonego w języku francuskim. W stanie faktycznym sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, gdyż uznał, że deportacja trwała jedynie 1 miesiąc, zatem nie spełnia warunku określonego w art. 2 ustawy (nie trwała minimum 6 miesięcy). Organ nie uznał okresu deportacji po wyzwoleniu terenu Ardenów przez aliantów w dniu 15 września 1944 r. Ustalenia powyższe organ oparł na opracowaniu "United States Army In World War II. Specjal Studies. Chronology 1941/1945" pod red. Mary H. Williams, Washington 1960. W odniesieniu do podanych powyżej informacji wyjaśnić należy, iż skład orzekający nie zgadza się z przyjętym przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stanowiskiem. Sąd reprezentuje pogląd, iż określenie "zakończenie wojny" odnieść należy do daty 8 maja 1945 r. Wynika z niego, że tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy. W ocenie Sądu ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Nie można bowiem przyjąć, aby przed ostatecznym zakończeniem wojny istniały szanse i warunki na powrót z deportacji do Polski, skoro w dużej części Europy nadal trwały działania wojenne uniemożliwiające powrót, a ponadto nie można było przewidzieć, jak ostatecznie potoczą się losy wojny. Skład orzekający podziela tym samym pogląd przedstawiony w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2002 r., sygn. akt: II SA/Łd 535/00, nie publ.; wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r., sygn. akt: III RN 158/98, OSNAPU 2000/3/86; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1998 r., sygn. akt: II SA/Po 1272/97, nie publ.). Na tym etapie rozważań skład orzekający chciałby zwrócić uwagę również na to, iż niedopuszczalnym jest by organ czynił istotne dla sprawy ustalenia w oparciu o opracowania, których kserokopii wraz z tłumaczeniem nie załącza do akt. Dokumenty te nie należą do powszechnie dostępnych, co czyni niemożliwym dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ posiłkowo powołał "Atlas II Wojny Światowej" pod red. Johna Keegana, Lester Perfect International, Warszawa 1995. Konkludując, Sąd spostrzegł, iż organ orzekający naruszył regulacje prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Jak podano na wstępie Sąd zauważył w sprawie również naruszenie przepisów proceduralnych. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadząc postępowanie weryfikacyjne związany jest bowiem regułami postępowania dowodowego w administracji. W szczególności, organ stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ obowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ czuwa nad tym, aby strony i inne osoby nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa). Organ związany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). W sprawie przedstawione przez skarżącego tłumaczenie pisma wystawionego przez Departament Arden zostało zaakceptowane przez organ mimo, iż nawet pobieżna analiza dokumentu oryginalnego i tłumaczenia nasuwa wątpliwości. Analiza ta nie wymaga znajomości języka francuskiego, bowiem widoczne rozbieżności można dostrzec już w oznaczeniu numeru pisma. Ponadto organ polecił J.M. przedstawienie tłumaczenia pisma z dnia 17 września 2001 r. (pismo Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych datowane na 27 lutego 2001 r.). Tym samym był w stanie określić datę sporządzenia pisma i w momencie kiedy skarżący dostarczył tłumaczenie, z którego wynika, iż pismo oryginalne zostało sporządzone dnia 24 lipca 2001 r. nie wzbudziło to wątpliwości organu. Ponadto z treści pism skarżącego wynika, iż przebywał on wraz z rodziną w kilku obozach przejściowych. Jednakże organ nie poczynił żadnych ustaleń na tę okoliczność, w szczególności nie wezwał J.M. do złożenia jakichkolwiek dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Reasumując, Sąd spostrzegł, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekając w sprawie naruszył przepisy prawa materialnego i zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego na mocy art. 132, 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów Sąd orzekł na mocy art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.