II SA/Łd 907/08

Dnia 29 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w formie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł., po rozpoznaniu wniosku K.M. przyznał zaliczkę alimentacyjną na S.M. w kwocie 170 złotych miesięcznie za okres od 1 września 2006 roku do dnia 31 sierpnia 2007 roku. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. zmienił decyzję własną z dnia [...] w ten sposób, że przyznał zaliczkę alimentacyjną na okres od dnia 1 września 2006 roku do dnia 30 września 2006 roku. Decyzją z dnia [...] znak [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 1 i pkt 5, art. 15, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 2, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 992 ze zm.), Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w postaci zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 października 2006 roku do 30 kwietnia 2007 roku wraz z ustawowymi odsetkami w łącznej kwocie 1397,97 złotych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z zaświadczeń komornika wynika, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego M.M. stała się skuteczna od października 2006 roku. W odwołaniu od powyższej decyzji K.M. podniosła, że otrzymywała zaliczkę alimentacyjną na podstawie złożonych dokumentów i istniejącego zadłużenia alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ustawy o zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium obszernie opisało stan faktyczny i prawny sprawy, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu I instancji. Jednocześnie organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranej należności. W skardze na powyższą decyzję K.M. podkreśliła swoją trudną sytuacją materialną wnosząc o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja jak również decyzją ją poprzedzająca zostały wydane z uchybieniami, które spowodowały konieczność ich uchylenia. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm.). Powyższa ustawa jest ustawą już nie obowiązującą, a w niniejszym postępowaniu przepisy jej znalazły zastosowanie w związku z przepisem intertemporalnym następującej po niej ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7). Stosownie do art. 41 ustawy z 7 września 2007 r., sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Niewątpliwie sprawa o zwrot zaliczki należy do tej kategorii spraw. Stosownie do treści art. 15 cytowanej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę, jest zobowiązana do jej zwrotu. Zgodnie zaś z treścią art. 10a ustawy organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli [...] osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Nie ulega wątpliwości, że Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] zmienił decyzję własną orzekającą o przyznaniu skarżącej zaliczki alimentacyjnej w części dotyczącej okresu jej przyznania. Konsekwencją uchylenia lub zmiany decyzji z powodu nienależnie pobranej zaliczki jest uruchomienie następnego postępowania zmierzającego do żądania zwrotu nienależnie pobranej zaliczki. W tym zakresie działania organu mają charakter związany i decyzja ta stanowi jedynie wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 15 ustawy. Nie oznacza to jednak, że wydając decyzję w trybie art. 15 ustawy organ nie jest obowiązany do przeprowadzenia postępowania w zakresie zbadania czy spełnione zostały przesłanki wynikające z cytowanego przepisu. Nie sposób uciec od celowościowej wykładni przepisu art. 15 ustawy, przeprowadzając którą wywieść należy, że przesłanką orzeczenia o zwrocie zaliczki alimentacyjnej jest swojego rodzaju nienależne "wzbogacenie" po stronie beneficjenta otrzymującego świadczenie. Omawiana ustawa jest niewątpliwie aktem, za pomocą którego państwo stara się przyjść z formą wsparcia dla rodzica mającego trudności z zapewnieniem dziecku odpowiednich warunków wychowania, spowodowane niewłaściwym postępowaniem drugiego z nich. Z drugiej strony, ustawa zawiera mechanizmy, które mają zapewnić nieprzerzucanie obowiązku alimentacyjnego z zobowiązanego na skarb państwa. Jedną z nich jest art. 15 ustawy, lecz może on znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacji, w której doszłoby do faktycznego, nienależnego pobrania świadczenia przez stronę. W tej sytuacji podstawowym obowiązkiem organu jest sprawdzenie w jaki sposób następuje dystrybucja środków w ramach przyznanego świadczenia. W toku prowadzonego postępowania skarżąca wielokrotnie podkreślała, że mimo skuteczności egzekucji nie otrzymywała kwot wyższych niż przyznana jej na mocy wyroku sądu kwota alimentów. Powyższe zdaje się potwierdzać chociażby pismo komornika sądowego z dnia 2 lipca 2007 roku znajdujące się w aktach administracyjnych. Istnieje zatem wątpliwość w jaki sposób komornik rozdzielał środki uzyskane z egzekucji, a zatem w jakim stopniu były one przekazywane na rzecz skarżącej, a w jakim stopniu na wyodrębniony rachunek organu zgodnie z normą wynikającą z treści art. 12 ust. 4, który stanowi, że decyzja przyznająca zaliczkę stanowi podstawę przekazywania przez komornika sądowego organowi właściwemu wierzyciela kwot wyegzekwowanych od dłużnika pozostałych po zaspokojeniu świadczeń alimentacyjnych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że z bezskutecznością egzekucji skutkująca możliwością przyznania zaliczki alimentacyjnej, mamy do czynienia nie tylko w sytuacji, gdy nie można wyegzekwować od dłużnika żadnych kwot, jak również w sytuacji gdy kwoty te nie wystarczają na pokrycie należności wynikającej z obowiązku alimentacyjnego. W niniejszej sprawie zaliczka alimentacyjna została przyznana w kwocie niższej niż przyznane alimenty, a zatem pozostała kwota (do wysokości alimentów) była wypłacana przez komornika ze środków uzyskiwanych z tytułu egzekucji prowadzonej z majątku dłużnika alimentacyjnego. Jeżeli zatem skarżąca nie otrzymywała kwot wyższych niż zasądzone alimenty, mimo braku przesłanek do pobierania zaliczki alimentacyjnej, to nie sposób mówić o pobraniu zaliczki w rozumieniu art. 15 ustawy. Podkreślenia przy tym wymaga, że akta sprawy nie dają jednoznacznej podstawy do stwierdzenia, że tak rzeczywiście było, bowiem organ nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego dla dokonania takiej oceny. W toku postępowania organy administracji winny w szczególności zadbać o przestrzeganie zasad wynikających z przepisów art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakazuje organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Oznacza, to iż organy administracji państwowej mają obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej. Organ administracji jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do państwa (art. 8 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz wyrok NSA OZ w Lublinie z 7 października 1983 roku, SA/Lu 240/83). Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Z kolei, stosownie do treści art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organy administracji uchybiły zasadom postępowania wskazanym wyżej w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzajacej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winne będą poczynić niezbędne dla wydania zgodnej z prawem decyzji ustalenia w zakresie sposobu wypłacania na rzecz skarżącej kwot w ramach przyznanych alimentów, a w szczególności jakie kwoty zostały jej przekazane przez komornika i jak były dystrybuowane pozostałe kwoty wynikające ze skutecznej egzekucji z majątku dłużnika alimentacyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającej ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Na podstawie art. 152 ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. T.G.