II SA/Łd 908/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący del.Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, del. Sędziowie NSA: Anna Stępień (spr.), Ewa Markiewicz, Protokolant ref.staż. Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] znak: [...] 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Z. R. kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wniosku Z. R. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, który po dniu 31 grudnia 1999r. złożyła w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W uzasadnieniu swojej decyzji podniósł, iż w postępowaniu administracyjnym wszczętym w trybie art. 61 § 1 i 3 k.p.a. na żądanie strony w dniu złożenia przez nią wniosku, Kierownik Urzędu jest związany przesłankami określonymi w art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Wskazany w tym przepisie termin ustawowy nie może być przez organ prowadzący postępowanie przedłużany. Jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności procesowej podjętej przez stronę, wszczęte postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe, a do tej sytuacji ma zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. W dniu 1 marca 2001r. Z. R. złożyła do Kierownika Urzędu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu podała, że w 1999r. nie była w stanie udowodnić swojej pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, ponieważ nie była w posiadaniu dokumentów potwierdzających ten fakt. O wydanie zaświadczenia potwierdzającego przymusową pracę na rzecz III Rzeszy Niemieckiej po raz pierwszy wystąpiła do władz niemieckich i francuskich w 1999r. Z uwagi na to, że w okresie okupacji pracowała w kilku różnych miejscach: R., R., G. i B., władze te miały trudności w odnalezieniu jej dokumentów. Dopiero po powtórnym ponowieniu jej prośby w 2000r. i podaniu danych osób, które z nią pracowały i były na tych listach, Mer B. odnalazł jej dokumenty i przesłał jej zaświadczenie, potwierdzające fakt pracy przymusowej. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 i 105 § 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W jej uzasadnieniu, powołując się na treść art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy, podniósł, że Z. R. nie przedstawiła dowodów na to, że złożyła swój wniosek o przyznanie powyższego uprawnienia w ustawowym terminie. Z. R. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję, wywodząc jak w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Dodatkowo podała, że wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy złożyła w sierpniu 2000r., a o możliwości ubiegania się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...) dowiedziała się dopiero w 1999r. w Stowarzyszeniu Polaków Represjonowanych i Poszkodowanych przez III Rzeszę. Podniosła także, że ograniczenie terminem do składania powyższych wniosków byłoby niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wywodząc, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ma to miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: 1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego, poza wypadkami, o których mowa w art. 145 § 1 kpa, również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją ( umową międzynarodową lub ustawą ), na podstawie którego została wydana decyzja. Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. akt P 24/02, opublikowanym w OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 55 orzekł, iż art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. nr 87, poz. 395, z 1998r. nr 162, poz. 1118, z 1999r. nr 257 oraz z 2001r. nr 154, poz. 1788 ) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny zwrócił między innymi uwagę na to, iż ustawa o świadczeniu pieniężnym w pierwotnym kształcie nie zawierała żadnego granicznego terminu składania wniosków o przyznanie świadczenia. Dopiero w roku 1999 ustawodawca postanowił taki termin wprowadzić, uzasadniając to rozwiązanie tym, iż porządek prawny państwa, konieczność planowania wydatków z budżetu państwa wymaga wprowadzenia terminu, a nadto faktem, że "liczba kombatantów rośnie", co jest wynikiem "tego, że nie są wyznaczone terminy składania wniosków (...), co jest bardzo niekorzystne." Trybunał Konstytucyjny, podkreślając iż wprowadzenie terminu uregulowano w drodze nowelizacji, stwierdził także, iż "sytuacja, w której zainteresowany nie ma możliwości uzyskania ustawowo określonych uprawnień wskutek podjętych w czasie obowiązywania ustawy nieracjonalnych działań ustawodawcy oraz zaniedbań administracji publicznej, nie może mieć miejsca w systemie demokratycznego państwa prawnego. Niejasność przepisów jest wyrazem niedostatecznej troski ustawodawcy o podmiotowe traktowanie adresatów prawa, co odbiera im poczucie bezpieczeństwa prawnego i skutkuje utratą zaufania do państwa." Trybunał Konstytucyjny, rozważając wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) uznał, że przepis ten naruszył konstytucyjne wartości wyrażone w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości ( art. 2 i 32 Konstytucji ). W wyroku zwrócono także uwagę na to, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacji dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna." Stwierdzono ponadto, że argumentacja, która miała przemawiać za koniecznością wprowadzenia terminu do składania wniosków, nie może uzasadniać zamknięcia drogi do uzyskania świadczeń osobom uprawnionym z racji podlegania represjom, nawet jeśli starania o przyznanie świadczeń podjęły ze znacznym opóźnieniem. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w sentencji wyroku. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( umorzenie postępowania administracyjnego ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) za bezprzedmiotowe.