II SA/Łd 912/09

Dnia 22 grudnia 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. i J. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie i nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. LF II SA/Łd 912/09 Uzasadnienie J. i J. M. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z ich skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie i nakazu wykonania określonych robót budowlanych. Z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że J. i J. M. pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący podali, że utrzymują się ze sprzedaży mleka, z czego dochód określili na 1969,16 zł miesięcznie. Ponadto skarżący są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,0142 ha, do którego otrzymali, decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., płatność na 2008 r. w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 10497,39 zł. Na rok 2007 płatność wynosiła 10 934,19 zł. Podatek rolny oraz od nieruchomości za 2009 r. wyniósł skarżących 1188 zł, płatny w ratach kwartalnych po 297 zł. Skarżący przedstawili także wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że w dniu 4 września 2009 r. saldo wynosiło 14 327,16 zł, by największą wartość osiągnąć w dniu 14 października 2009 r. – 17 990,29 zł. W ostatnim, przedstawionym na wyciągu dniu 11 grudnia 2009 r., saldo wynosiło 1043,42 zł. Z wyciągu wynika ponadto, że skarżący z dwóch linii kredytowych obsługują dwa kredyty klęskowe, których salda wynoszą 3135 zł i 5900 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli jedynie argument dotyczące zasadności ich skargi. Skarżący oświadczyli również, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynili zadość tym wymaganiom. J. i J. M. prowadzą działalność rolniczą polegającą na produkcji mleka, z której zadeklarowali łącznie 1969,16 zł dochodu W okresie bezpośrednio następującym po złożeniu skargi (co nastąpiło w dniu 29 września 2009 r.) wnioskodawcy dysponowali na rachunku bankowym kwotą 16 235,93 zł (saldo z dnia 30 września 2009 r.), a więc w wysokości znacznie przekraczającej koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 500 zł). Z kolei w 7-dniowym terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (otrzymanym w dniu 16 listopada 2009 r.) skarżący dysponowali kwotą 3178,50 zł (saldo z dnia 20 listopada 2009 r.). Stwierdzić w tej sytuacji należy, że posiadanie środków finansowych w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący mogą przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, jak i wynajęcie profesjonalnego doradcy. Skarżący otrzymują również wysokie kwoty dopłat do produkcji rolnej w kwocie ponad 10 000 zł. Uwzględniając zatem fakt, iż strona skarżąca, składając skargę, posiadała wolne środki finansowe na koncie bankowym oraz stały dochód, uznać należy, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawców wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF