II SA/Łd 912/09

Dnia 15 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w osobie: Sędziego NSA Tomasza Zbrojewskiego po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. i J. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie i nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. AG J. i J. M. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie i nakazu wykonania określonych robót budowlanych. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 9 listopada 2009 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 500 złotych. W odpowiedzi na wezwanie strona wystąpiła z żądaniem zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Jak wynikało z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego J. i J. M. pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym i utrzymują się ze sprzedaży mleka, z tytułu której zadeklarowali miesięczny dochód w wysokości 1.969,16 złotych. Skarżący są właścicielami domu o powierzchni 210 m kw., mieszkania o powierzchni 75 m kw. oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,0142 ha, w związku z którym otrzymali, decyzjami Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2008 w łącznej wysokości 10.497,39 złotych, zaś na rok 2007 w kwocie 10.934,19 złotych. Wskazując wysokość ponoszonych wydatków skarżący podali, iż podatek rolny oraz od nieruchomości za 2009 rok wyniósł 1.188 złotych (płatny w ratach kwartalnych po 297 złotych). Skarżący przedstawili także wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że w dniu 4 września 2009 r. saldo bieżące wynosiło 14.327,16 złotych, zaś największą wartość osiągnęło w dniu 14 października 2009 r. – 17.990,29 złotych. W ostatnim z przedstawionych na wyciągu dniu, tj. 11 grudnia 2009 r. saldo wynosiło 1.043,42 złotych. Z wyciągu bankowego wynikało ponadto, że skarżący z dwóch linii kredytowych obsługują dwa kredyty klęskowe, których salda wynoszą odpowiednio 3.135 złotych i 5.900 złotych. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy, uznając, iż strona posiada środki finansowe w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów postępowania i bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania może przeznaczyć część środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W dniu 12 stycznia 2010 r. J. i J. M. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu skarżący podali, iż osiągane dochody ani ponoszone wydatki nie mają stałej miesięcznej wysokości. Skarżący wskazali, iż: 1) w miesiącu wrześniu 2009 r. otrzymali 1.028,30 złotych ze sprzedaży mleka i 5.448,40 ze sprzedaży byków, zaciągnęli pożyczkę w kwocie 1.946,93 złotych, którą przeznaczyli na remont ciągnika, natomiast na życie, gaz i leki pobrali z konta 500 złotych, na paliwo do ciągnika – 1.000 złotych, na zakup nawozu – 2.920 złotych, na życie i paliwo do ciągnika i samochodu – 5.000 złotych; 2) w miesiącu październiku 2009 r. otrzymali kwotę 1.754,36 złotych ze sprzedaży trzody chlewnej oraz 690 złotych tytułem zasiłku chorobowego, pobrali z rachunku bankowego kwotę 17.638 złotych przeznaczoną na ślub i wesele córki oraz kwotę 1000 złotych na podatek rolny i energię elektryczną; 3) w miesiącu listopadzie 2009 r. otrzymali kwotę 1.325,13 złotych ze sprzedaży mleka i 1.702,36 złotych ze sprzedaży trzody chlewnej, pobrali z rachunku bankowego 3.160 złotych przeznaczoną na węgiel i energię elektryczną. Skarżący oświadczyli, iż na dzień 27 listopada 2009 r. saldo na rachunku bankowym wynosi 8,18 złotych i ponownie stwierdzili, że nie są w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego kosztów postępowania i pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślenia wymaga, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie, postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Zgodnie jednak z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Dokonując analizy złożonych przez skarżących oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd doszedł do przekonania, iż wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy nie zasługują na uwzględnienie. Otóż, przede wszystkim podkreślić należy, iż skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, co oznacza, iż zobowiązani byli do wykazania, iż nie posiadają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione przez stronę dokumenty nie dają jednakże podstaw do twierdzenia, iż skarżących zaliczyć można do kręgu osób, którym przypisać można jakikolwiek stopień ubóstwa. Sąd miał na uwadze przede wszystkim fakt, iż skarżący posiadają wartościowy majątek w postaci nieruchomości – gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 12 ha, dom o powierzchni 210 m kw. i mieszkanie o powierzchni 75 m kw., a także osiągają regularne dochody z tytułu działalności rolniczej (sprzedaż mleka i zwierząt), otrzymują również coroczne dotacje związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Kwoty osiąganych dochodów oraz dotacji usprawiedliwiają natomiast przyjęcie tezy, że skarżący są w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Odnosząc się do wskazywanej przez stronę wysokości wydatków, stwierdzić należy w pierwszej kolejności, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest istotna wysokość deklarowanych przez rodzinę wydatków, ale kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżących nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności, środków czystości czy mediów, to jednak posługiwanie się argumentem o przeznaczeniu znacznej kwoty (ok. 17.000 złotych) na ślub i wesele córki nie może zasługiwać na aprobatę. Strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna bowiem znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących dla utrzymania, a ubiegający się o taką pomoc winien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Ponadto warto mieć na uwadze fakt, iż deklarując kwoty wydatków, strona wskazała na koszty związane z zakupem paliwa do samochodu i ciągnika, podczas gdy w oświadczeniu o stanie majątkowym ani ciągnik, ani samochód nie zostały wymienione jako składnik majątku. O ile jednak posiadanie ciągnika i innych maszyn rolniczych nierozerwalnie związane jest z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to już w przypadku samochodu należy uznać, że choć jego posiadanie mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, to w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r. o sygn. akt V SA/Wa 1473/09). Jednocześnie należy zauważyć, iż w złożonym oświadczeniu skarżący zadeklarowali osiąganie dochodów z produkcji mleka, podczas gdy wysokość ich dochodów kształtuje także sprzedaż zwierząt (byków i trzody chlewnej) oraz fakt otrzymywania dopłat do gospodarstwa, które pokrywają koszty prowadzonej działalności rolniczej. Skarżący wskazali również na nieaktualną wysokość salda na rachunku bankowym z dnia 27 listopada 2009 r. (8,18 złotych), podczas gdy już w kolejnym miesiącu na ich konto wpłynęła kwota przekraczająca wysokość wymaganego wpisu sądowego. Reasumując należy uznać, iż wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazała ona, że nie posiada lub nie jest w stanie zgromadzić środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w postanowieniu. AG