II SA/Łd 920/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat A. S.-S., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, która zawiera należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej S. B. przez adwokata ustanowionego z urzędu. LS Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] roku na podstawie art. 3 pkt 23c, art. 3 pkt 24c, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ust. 6-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 992 ze zm.), §17 ust. 1 , §18 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881, ze zm.) orzekł w stosunku do S.B. o nienależnym pobraniu zasiłku rodzinnego na dziecko W. B. za okres od 1 marca 2008 roku do 31 sierpnia 2008 roku w kwocie 288,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 36,76 zł (co łącznie stanowi kwotę 324,76 zł) oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ przypomniał przebieg postępowania i wskazał, iż świadczenie rodzinne na dziecko W. B. przyznano skarżącej decyzją z dnia 18 września 2007 roku na okres od dnia 1 września 2007 roku do dnia 31 sierpnia 2008 roku, w kwocie 48 złotych miesięcznie. Następnie skarżąca przedstawiła organowi zaświadczenia o uzyskanych dochodach przez nią oraz przez jej męża za pierwszy przepracowany miesiąc (skarżąca w lutym 2008 roku uzyskała dochód netto 961,80 zł, zaś jej mąż w październiku 2007 roku uzyskał dochód netto 1 441,55 zł). Organ na podstawie powyższych informacji wyliczył, iż miesięczny dochód na członka rodziny przekroczył ustawowy próg dochodowy (504 zł), bowiem wyniósł 801,12 zł. W rezultacie organ uznał, iż w związku z treścią § 18 pkt 3 rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 roku skarżącej nie przysługuje świadczenie rodzinne od marca 2008 roku. Mając powyższe na względzie organ I instancji decyzją z dnia [...] zmienił decyzję przyznającą świadczenie i orzekł o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko W. B. na okres od 1 września 2007 roku do 28 lutego 2008 roku. Skarżąca odwołała się od tejże decyzji, jednak postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca rozstrzygnięcia organu odwoławczego nie skarżyła. W konsekwencji organ stwierdził, że skarżąca nienależnie pobrała zasiłek rodzinny za okres od 1 marca 2008 roku do dnia 31 sierpnia 2008 roku i zobowiązał ją do zwrotu kwoty 324,76 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia 1 lipca 2009 roku. S.B. w ustawowym terminie wniosła odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, zarzucając organowi oparcie się na niesłusznych przesłankach zawartych w decyzji tego organu z dnia [...] roku, którą z kolei uzasadniono nieprawidłowym wyliczeniem jej dochodu. Podkreśliła, że pracowała jedynie trzy miesiące i następnie jej stan materialny wrócił do sytuacji z czasu złożenia wniosku. Ponadto wskazała, iż organ niewłaściwie naliczył odsetki i dokonał nieuprawnionej kapitalizacji tych odsetek w zaskarżonej decyzji nie podając podstawy prawnej. Zdaniem skarżącej powinno się naliczać odsetki od kwoty głównej (288 zł), a nie od wskazanej przez organ kwoty 324,76 zł. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, nr [...] na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4 oraz ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, iż zaskarżona decyzja jest konsekwencją ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, która określiła w sposób wiążący okres, w jakim świadczenie było należne oraz jego wysokość. Organ odwoławczy podniósł, iż argumenty odwołania są na tym etapie sprawy spóźnione, bowiem odnoszą się do sprawy zakończonej wymienioną decyzją. Kolegium uznało, że wyliczenie kwoty zasiłku nienależnie pobranego (6 miesięcy x 48 zł) oraz odsetek od tej kwoty zostało przeprowadzone prawidłowo. Organ podniósł, iż odsetki są naliczane wyłącznie od kwoty głównej, a zaskarżona decyzja nie dokonuje kapitalizacji odsetek, lecz jedynie określa ich stan na dzień wydania rozstrzygnięcia. S.B. w terminie przewidzianym ustawą zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł.. Ponowiła zarzuty zawarte w odwołaniu oraz wytknęła organowi naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez nie uwzględnienie jej słusznego interesu, niewnikliwe zbadanie sprawy oraz nie odniesienie się do jej zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które obligują Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. orzekającą o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych za okres od 1 marca 2008 roku do 31 sierpnia 2008 roku w kwocie 288,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 36,76 zł (co łącznie stanowi kwotę 324,76 zł). Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji w jej osnowie wskazano przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), a w szczególności art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4 oraz ust. 8 cyt. ustawy. Następnie w uzasadnieniu decyzji organu II instancji przywołano treść wszystkich czterech punktów ust. 2 art. 30 cyt. ustawy i podniesiono, iż zastosowanie w sprawie ma pkt 1. Zauważyć jednocześnie należy, iż organ odwoławczy powołał odmienną podstawę niż organ I instancji, który oparł swe rozstrzygnięcie w szczególności na treści art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 7, ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w takim przypadku organ II instancji tym bardziej powinien był precyzyjnie wskazać przepisy, na mocy których rozstrzygał. Opisana powyżej sytuacja - wewnętrzna niespójność w ramach decyzji drugoinstancyjnej - prowadzi do dezinformacji strony w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia do niej kierowanego, czym naraża organ administracji na zarzut naruszenia art. 8 K.p.a. ustanawiającego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób zgodny z przepisem art. 8 K.p.a. wymaga, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało wnikliwie rozważone, zaś w razie wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż stanowisko strony, iż jego przyczyną były istotne powody znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach. W sytuacji gdy organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, a następnie nieprecyzyjnie wskazuje podstawę prawną czym wprowadza niespójność argumentacji w ramach tego postępowania uniemożliwia dokonanie oceny legalności decyzji. Uzasadnienie decyzji, mające na celu wykazanie procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia, uwarunkowane jest spełnieniem wymogów formalnych określonych w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. W obliczu powyższych rozważań sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co winno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Niezależnie od wyżej wymienionej wady kwestionowana decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego, co również prowadzi do uchylenia wskazanych rozstrzygnięć (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Należy zauważyć, iż w uzasadnieniu decyzji organu I instancji znalazło się zdanie: "... do kwoty 324,76 zł (kwota główna 288,00 zł i ustawowe odsetki 36,76 zł) należy doliczyć kwotę odsetek licząc od dnia 01-07-2009 r. do dnia spłaty". W ten właśnie sposób – jak zasadnie wskazała skarżąca - organ dokonał kapitalizacji odsetek i zarazem dopuścił się naruszenia art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że kwoty świadczeń rodzinnych uznanych za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, a odsetki te są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Z powołanego przepisu wynika więc, że odsetki należy liczyć osobno dla każdego świadczenia wypłacanego co miesiąc licząc od dnia, w którym wypłacono świadczenie. Tymczasem organ I instancji zdaje się najpierw ustalił kwotę nienależnie pobranych świadczeń (6 miesięcy x 48 zł) i prawdopodobnie obliczył odsetki osobno dla każdego miesięcznego świadczenia, po czym pouczył stronę, iż od sumy powyższych kwot należy liczyć odsetki od 1 lipca 2009 roku, a zatem jednak dokonał kapitalizacji odsetek w sposób niezgodny z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach. Podkreślenia również wymaga fakt, iż wyliczenie odsetek nie wynika z treści uzasadnienia (wyliczenie to znajduje się w aktach administracyjnych, brak numeracji kart). Zdaniem sądu, nie wskazanie w decyzji sposobu naliczania odsetek powoduje brak możliwości skontrolowania, w jaki sposób uzyskano kwotę do zwrotu, co stanowi przecież o istocie rozstrzygnięcia. W toku ponownego postępowania organ administracji winien mieć na uwadze powyższe rozważania Sądu, nadto ferując rozstrzygniecie dbać, by znajdowało ono oparcie w prawidłowo i precyzyjnie wskazanej podstawie prawnej oraz aby zawierało wnikliwe wyjaśnienie zasadności podjętego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze, iż zaskarżone decyzje naruszały prawo materialne oraz przepisy procesowe w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do dnia uprawomocnienia się tego wyroku. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. m.ch.