II SA/Łd 922/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata A. S., prowadzącego Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, która zawiera należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu M. W. Zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Nr [...] z dnia [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. odmawiającej przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup leków, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] M. W. wystąpił o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków: prestarium, preductal, nootropil, cavinton, niezbędnych do leczenia i objęcie go programem lekowym. Kolejne dwa wnioski o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków złożył dnia [...] załączając: dwie recepty wycenione na kwotę 184,60 zł (na leki: cawinton, prestarium, preductal, nootropil) i na kwotę 24,95 zł (na lek: uroflow), fakturę VAT nr [...] z dnia [...] na kwotę 482,20 zł (na leki: ovosan i prostalong complex) zapłaconą gotówką w wysokości 82,20 zł i kartą w wysokości 400,00 zł, paragon fiskalny z dnia [...] na kwotę 11,50 zł dokumentujący zakup wierzbownicy ziele. Decyzją z dnia [...], organ I instancji odmówił M. W. przyznania zasiłku celowego na zgłoszone potrzeby. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ podał: art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 5,6,13 art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, 3, 4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że M. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 31 marca 2012 r., jego dochód stanowi zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł miesięcznie i zasiłek stały w wysokości 324,00 zł miesięcznie - łącznie 477,00 zł - i nie przekracza kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do prośby dotyczącej przyznania zasiłku celowego na zgłoszone potrzeby organ zaznaczył, że uwzględniając sytuację zdrowotną M. W. Ośrodek przyznał zainteresowanemu w [...] 2011 r. zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków na kwotę 200,00 zł (decyzja Nr [...] z dnia [...].) oraz w dniu [...] decyzją [...] przyznano pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości 13,11 zł. Nadto organ podkreślił, że Ośrodek działa w granicach przyznanych środków finansowych i nie posiada środków na pokrycie wszystkich wydatków M. W., którego to potrzeby mogą zostać uwzględnione tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to uprawnień innych osób do otrzymania pomocy. Biorąc pod uwagę wnioski złożone przez M. W. w [...] 2011 r. przyznano zainteresowanemu dotychczas poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" zasiłki celowe w łącznej wysokości 444,04 zł, w tym poza ww. decyzjami na zakup leków (na kwotę 200,00 zł i 13,11 zł) otrzymał pomoc: decyzją [...] z dnia [...] w wysokości 20,00 zł na pokrycie kosztów biletu do R., decyzją Nr [...] z dnia [...] w wysokości 100,00 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu okularów, decyzją Nr [...] z dnia [...] w wysokości 110,93 zł na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej. Organ nadto podniósł, że przeprowadzona analiza udzielonych świadczeń w [...] 2011r. wykazała, że poza skarżącym pomoc otrzymało 12 osób samotnych w średniej wysokości 124,69 zł, przyznana M. W. pomoc przewyższa tą kwotę. Zdaniem organu o zasadach objęcia programem lekowym skarżący był wielokrotnie informowany. W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. wskazał, że uznał rozstrzygnięcie organu I instancji za niesłuszne i niesprawiedliwe. Skarżący podniósł, że: jest jedyną osobą zmuszoną do korzystania z pomocy MOPS w B., która ma raka z przerzutami ze znacznym stopniem niepełnosprawności, której dochód stanowi zasiłek stały w wysokości 324,00 zł, zaś koszt jego miesięcznej kuracji wynosi 2.200,00 zł. W odczuciu skarżącego jest on dyskryminowany przez ośrodek pomocy społecznej. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że z ustalonych i niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, jest osobą chorą przewlekle, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 marca 2012 r. Dochód zainteresowanego w kwietniu 2011 r. stanowił zasiłek pielęgnacyjny (153,00 zł) i zasiłek stały (324,00 zł) łącznie 477,00 zł. W ocenie organu skarżący zatem nie przekracza zatem kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o jakim mowa w ww. art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy w związku § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W złożonych w dniu [...] 2011 r. oświadczeniach podał, że jego sytuacja zdrowotna i materialna nie uległa zmianie. Nadto organ dostrzegł, że skarżący objęty jest stałą, comiesięczną pomocą finansową ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., a jego sytuacja jest bardzo dobrze znana organowi. Kolegium zaakcentowało także, że organ I instancji tylko w miesiącu [...] 2011r. przyznał skarżącemu (biorąc pod uwagę wnioski złożone w [...] 2011r.) pomoc na różne zgłaszane przez niego potrzeby w ramach zasiłku celowego (poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania") ogółem na kwotę 444,04 zł , w tym na wskazany w rozpatrywanym wniosku cel (zakup leków) w łącznej wysokości 213,11 zł. Kolegium ustaliło również na podstawie pisma organu I instancji z dnia [...] (znak: [...]), że w [...] 2011 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. wypłacił 25 świadczeń w formie zasiłku celowego na leki, a średnia wysokość świadczenia wyniosła 148,63 zł. Na zasiłki celowe w [...] 2011r. organ dysponował kwotą 5.363,20 zł, zaś średnia wysokość zasiłku celowego w tym miesiącu przyznana osobom samotnym, z której skorzystało 16 osób (na dzień 16 czerwca 2011 r.), wyniosła 117,64 zł. W skali całego miesiąca [...] 2011r. skarżący otrzymał zatem zdecydowanie wyższą pomoc. Podejmując zaskarżoną decyzję organ wziął pod uwagę sytuację wnioskodawcy oraz zgłoszoną potrzebę, ale też - własne możliwości finansowe oraz potrzeby innych osób i rodzin z terenu objętego jego działaniem. Zdaniem Kolegium uwagi skarżącego, dotyczące jego szczególnej sytuacji zdrowotnej i materialnej w stosunku do innych osób korzystających z pomocy ośrodka także nie znajdują potwierdzenia. Skarżący nie jest jedyną osobą korzystającą z pomocy Ośrodka, która znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej (choroba nowotworowa) i ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, bowiem jak dowodzi przeprowadzona analiza rodzin korzystających w 2011 r. ze świadczeń pomocy społecznej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B., poza M. W. w 36 rodzinach objętych pomocą występuje problem choroby nowotworowej, w tym 10 osób ma stwierdzone przerzuty, 13 osób ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, 10 osób utrzymuje się z zasiłku stałego. Odnosząc się do zgłoszonej potrzeby na zakup leków objętych: fakturą VAT nr [...] z dnia [...] na kwotę 482,20 zł i paragonem z [...] na kwotę 11,50 zł , Kolegium zauważyło, iż należność z nich wynikająca została przez skarżącego uiszczona. W istocie zatem skarżący był w stanie sam, w zakresie posiadanych środków, sfinansować ich zakup. Tym samym wniosek z dnia [...], do którego załączył powyższą fakturę i paragon fiskalny, dotyczył już nie udzielenia pomocy na przyszłe zaspokojenie potrzeby, lecz tylko refinansowania przez pomoc społeczną kosztów potrzeby, którą zdołał samodzielnie zaspokoić we własnym zakresie. Podkreślić jednocześnie należy subsydiarność uprawnień wynikających z pomocy społecznej, jako uzupełniających środki własne, a nie pokrywających wszystkie potrzeby wnioskodawców. Skarżący nie pozostaje zaś, jak wyżej wskazano, bez wsparcia organów pomocy społecznej. Rolą pomocy społecznej nie jest zaś, spełnianie wszystkich żądań wnioskodawców. Nieuwzględnienie żądania przyznania zasiłku celowego nie pozostaje zatem w sprzeczności z prawem. Pomimo, że bezspornie sytuacja skarżącego jest trudna, to nie należy tracić z pola widzenia faktu, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich zgłaszanych potrzeb. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. W. podtrzymał dotychczasowe stanowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Na wstępie wskazać należy, iż materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 w/w ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy, na mocy art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Co do zasady, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). Nie budzi wątpliwości, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby życiowej. Wyjaśnić należy jednocześnie, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej. Powyższe oznacza, iż organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Nadto zwrócić należy uwagę także na treść art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z regulacją ust. 1 tego przepisu, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przy czym, na mocy art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Innymi słowy, warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest – aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie – aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez organ pomocy społecznej środkami pieniężnymi. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Z treści zacytowanego przepisu wynika, iż pomoc społeczna udzielana jest ze względu na trudne sytuacje życiowe. Ustawa nie konkretyzuje tych sytuacji, jedynie w powołanym przepisie wymienia najczęstsze powody ich powstawania. Okoliczności uzasadniające udzielanie pomocy, określone w komentowanym przepisie, nie stanowią zamkniętego katalogu. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż bezspornym w sprawie jest to, że dochód skarżącego stanowi zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie i zasiłek stały w wysokości 324 zł miesięcznie. W tej sytuacji łączny dochód skarżącego wyniósł 477zł, a więc na aprobatę zasługuje stwierdzenie organu, iż skarżący spełnił przesłankę kryterium dochodowego do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. Z powołanych informacji wynika, że z jednej strony w przypadku skarżącego zaistniały okoliczności wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej warunkujące udzielenie pomocy społecznej, z drugiej natomiast należało rozważyć, czy objęta wnioskiem skarżącego pomoc na zakup leków mieści się w granicach możliwości finansowych organów pomocy społecznej. Jednocześnie uwadze organów, jak i składu orzekającego nie mógł umknąć fakt, że skarżący korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej w innej postaci w [...] 2011 roku. Jak już powyżej wskazano, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Faktem powszechnie znanym jest okoliczność, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone. Potwierdza to zestawienie załączone do akt administracyjnych, na które powołał się organu II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. Organ odwoławczy wprost wskazał, iż organ I instancji na realizację zadań własnych w [...] 2011 r. na zasiłki celowe dysponował kwotą 5.363,20 zł, zaś średnia wysokość zasiłku celowego w tym miesiącu przyznana osobom samotnym, z której skorzystało 16 osób, wyniosła 117,64 zł. Nadto Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. w analizowanym okresie wypłacił 25 świadczeń w formie zasiłku celowego na leki, a średnia wysokość świadczenia wyniosła 148,63 zł. W tej sytuacji na aprobatę zasługuje wniosek Kolegium, że w skali całego miesiąca [...] 2011r. skarżący otrzymał zdecydowanie wyższą pomoc w formie zasiłków celowych, która wyniosła w sumie 544,04 zł (w tym zasiłek celowy na dożywianie – 100zł; zasiłek celowy na rachunek za energię elektryczną – 110,93zł; zasiłek celowy na leki – 213,11zł ; zasiłek celowy na okulary – 100zł; zasiłek celowy na bilet – 20zł). Uwzględniając fakt i wysokość dochodu skarżącego oraz jego sytuację zdrowotną, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej oraz już przyznaną skarżącemu pomoc w [...] 2011r. Sąd stwierdził, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego nie przekracza granic tzw. "uznania administracyjnego". Skład orzekający, po analizie dokumentów załączonych do akt administracyjnych, podzielił pogląd organów administracji. Organy administracji ustaliły stan faktyczny w sprawie w sposób bezsporny, co znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentach dołączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji. Z kolei ustosunkowując się do argumentacji zaprezentowanej przez skarżącego, nie negując niewątpliwie trudnej sytuacji strony stwierdzić należy, że nie może ona odnieść zamierzonego skutku wobec przyjętych w ustawie o pomocy społecznej zasad przyznawania zasiłku celowego. W konsekwencji dokonaną przez Kolegium ocenę całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego należy ocenić jako wnikliwą, spójną i wyczerpującą, a zatem zgodną z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Co więcej, owa analiza znalazła swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego oraz przepisów procedury. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd postanowił, jak w punkcie drugim wyroku na mocy art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przy zastosowaniu § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 19 ust. 1, § 20 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). j.m.