II SA/Łd 923/17

Dnia 21 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie wyroku z 27 czerwca 2018 roku w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. A.B. Wyrokiem z 27 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r., nr [...], w przedmiocie zasiłku okresowego. Postanowieniem z 2 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowił w pkt 1 zawiadomić na podstawie art. 177 § 5 w zw. z art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." – Okręgową Radę Adwokacką w Ł., że wyznaczony w ramach przyznanego B. M. prawa pomocy adwokat E. M. nie wykonała obowiązku polegającego na złożeniu w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 27 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 923/17, oddalającego skargę, opinii o braku podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej. W pkt 2 sąd postanowił poinformować Okręgową Radę Adwokacką w Ł., że ma obowiązek wyznaczenia nowego pełnomocnika w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia. Pismem z 20 sierpnia 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Ł. poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącej nowego pełnomocnika w osobie adwokata M. W. Pismem z 7 września 2018 r. nowy pełnomocnik skarżącej wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku podnosząc, że na rozprawie 27 czerwca 2018 r. skarżąca nie była obecna. Na terminie rozprawy obecna była zastępująca wyznaczonego pełnomocnika z urzędu aplikantka adwokacka po zdanym egzaminie adwokackim. W zakreślonym przez przepisy postępowania terminie nie został złożony wniosek o uzasadnienie wyroku, a następnie (jak wynika z treści postanowienia sądu z 2 sierpnia 2018 r.) nie został dopełniony obowiązek wynikający z art. 177 § 4 p.p.s.a., dla którego realizacji jest sporządzenie przez sąd uzasadnienia wyroku. Skarżąca nie mająca wiedzy w zakresie procedury administracyjnej nie może ponosić negatywnych konsekwencji uchybień wynikających z działań lub zaniechań reprezentującego ją pełnomocnika. Uzasadnienie wyroku w niniejszej sprawie nie jest sporządzane z urzędu wobec oddalenia skargi, stąd zachodzi konieczność złożenia wniosku o jego sporządzenie celem sporządzenia skargi lub opinii o braku podstaw do jej złożenia. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 27 czerwca 2018 r. Pismem z 11 września 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Ł. poinformowała, że w sprawie adwokat E. M. toczy się postępowanie wyjaśniające w Referacie Skarg O.R.A. w Ł. o sygn. SK 168/2018. Odpis merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie zostanie przesłany niezwłocznie po jego wydaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w myśl art. 86 § 1 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku musi jednak spełniać warunki formalne określone w art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a., a zatem po pierwsze pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Po drugie we wniosku tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Po trzecie równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Te ważne powody wskazywać powinny na obiektywne, niezależne od strony przyczyny uchybienia terminu. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności (por. postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 223/10 – dostępne w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie adwokat M. W. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku w terminie 7 dni od daty zawiadomienia o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem skarżącej z urzędu. Do wniosku o przywrócenie terminu załączyła również wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej uzasadniła tym, że uchybienie terminu spowodowane było zawinionym działaniem poprzedniego pełnomocnika skarżącej ustanowionego z urzędu, który nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tym miejscu wskazać należy, że z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że co do zasady do powodów uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu nie można zaliczyć wadliwego i nieodpowiedzialnego działania pełnomocnika, bowiem kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, w tym również w wyborze pełnomocnika. W sytuacji zatem, gdy strona reprezentowana jest przez pełnomocnika, ryzyko negatywnych działań podejmowanych przez niego obciąża również mocodawcę. Innymi słowy strona ponosi winę nie tylko za własne działania lub zaniechania, ale również za działania i zaniechania osób trzecich, które upoważniła do występowania w jej imieniu. Można wówczas mówić o winie strony w wyborze pełnomocnika, którego niedbałe działanie doprowadziło do uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej (por. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 993/12 oraz z dnia 19 grudnia 2012r., sygn. akt FZ 946/12 – orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jednakże w przedmiotowej sprawie skarżąca nie może ponosić winy za działania swojego pełnomocnika, bowiem pełnomocnik ten został przyznany skarżącej z urzędu w ramach prawa pomocy. Tym samym skarżącej nie można przypisać winy w wyborze pełnomocnika, skoro nie miała ona żadnego wpływu na to, kto zostanie wyznaczony do jej reprezentowania przez organ samorządu adwokackiego. W tym miejscu podkreślić należy, że stosownie do art. 177 § 3 p.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia (§ 4). Przepisu § 4 zdanie trzecie nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika (§ 5). Powyższe przepisy jednoznacznie określają obowiązki pełnomocnika ustanowionego z urzędu w ramach prawa pomocy. Do obowiązków tych należy zajęcie merytorycznego i należycie uzasadnionego stanowiska, co do zapadłego w sprawie wyroku albo poprzez zaskarżenie tego wyroku skargą kasacyjną, albo poprzez sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jest to jednak możliwe dopiero po otwarciu terminu do zaskarżenia wyroku, tj. po sporządzeniu i doręczeniu jego uzasadnienia. Jeżeli pełnomocnik ustanowiony z urzędu odmawia wniesienia skargi kasacyjnej, to termin do jej wniesienia przez stronę biegnie od dnia doręczenia jej odpisu tej opinii. Strona może w takiej sytuacji zaakceptować stanowisko pełnomocnika z urzędu, albo może skorzystać z pomocy prawnej innego pełnomocnika, ustanowionego już z wyboru, w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Natomiast zaniechanie przez pełnomocnika z urzędu, po wydaniu przez sąd wyroku, obowiązku polegającego na niezgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i w konsekwencji tego niezłożeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pozbawia de facto skarżącą ustawowego prawa do zaskarżenia wyroku sądu. W niniejszej sprawie doszło zatem do sytuacji, w której pomimo przyznania skarżącej pomocy prawnej z urzędu, na skutek zaniedbań pełnomocnika, skarżąca została pozbawiona przysługującej jej ochrony. Ponadto brak złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku doprowadził do stanu, w którym to obecny pełnomocnik skarżącej nie może podjąć żadnej czynności procesowej w ramach świadczonej przez niego pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Bez uzasadnienia wyroku nie może on bowiem ani wnieść skargi kasacyjnej, ani sporządzić opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając zatem na względzie z jednej strony okoliczności faktyczne sprawy, z drugiej zaś treść art. 86 § 1 p.p.s.a., należało zdaniem sądu przyjąć, że skarżąca wykazała, że uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku bez swojej winy, dlatego na podstawie ww. przepisu orzeczono jak w sentencji. A.B.