II SA/Łd 924/14

Dnia 28 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2014 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] , nr [...]. a.bł. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) i art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r., poz. 1456 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...], odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego dla K. K. w związku z opieką nad matką J. K.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie stwierdziło, że K. K. należy do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem swojej matki J. K., legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności, o którym mowa w art. 3 pkt 21 lit. c) ustawy, wnioskodawca spełnia także przesłankę dochodową. Z akt sprawy wynika, że na mocy ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia 5.10.2012r. K. K. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką w okresie 1.10.2012 – 30.03.2013 (k.19 akt administracyjnych). Uzasadnienie decyzji nie wskazuje przesłanek określenia daty końcowej przyznania świadczenia, nie wynika ona również z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawczy KRUS, będącego podstawą decyzji (orzeczenie lekarza – k. 36). Organ odwoławczy wskazał, że K. K. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 5,5765 ha przeliczeniowych (16,6800 ha fizycznych) i z mocy ustawy podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Tymczasem w przypadku osoby będącej rolnikiem nie można uznać, że jest ona osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium powołało uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. akt l OPS 5/12, który stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 omawianej ustawy, formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. Kolegium uznało, że te same zasady dotyczą nie tylko osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, ale także do ubiegających się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Z tego wniosek, że K. K., jako rolnikowi, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Zdaniem Kolegium powyższe przesłanki eliminują K. K. jako rolnika z kręgu osób uprawnionych do przedmiotowego świadczenia, niezależnie od faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy zauważył, że nieprawidłowo wskazano w podstawie prawnej decyzji organu I instancji przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujący uprawnienia do innego świadczenia, co nie miało wpływu na wynik postępowania. Z uzasadnienia decyzji Wójta wynika bowiem, że pomimo wadliwie powołanej podstawy, organ rozstrzygał zgodnie z wnioskiem o specjalnym zasiłku opiekuńczym. Kolegium podkreśliło ponadto, że wbrew stanowisku organu I instancji w sprawie nie znajduje zastosowania art. 25 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r., poz. 567), dotyczy on osób w innej sytuacji faktycznej. Wskazane uchybienia organu I instancji nie miały jednak, w ocenie Kolegium, wpływu na poprawność podjętego rozstrzygnięcia. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do sądu administracyjnego złożył K. K., który oświadczył, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i w związku z tym wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący dodał prowadzi gospodarstwo rolne i jednocześnie opiekuje się rodzicami. Nigdzie więcej nie pracuje. Jego ojciec posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, a jego matka jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy dodał, że w toku postępowania skarżący nie złożył oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji, w oparciu o kryterium legalności w rozumieniu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), Sąd uznał skargę za uzasadnioną. Stosownie do treści powołanego przepisu sąd administracyjny dokonuje w jej ramach oceny prawidłowości zastosowania przez organy przepisów prawa procesowego oraz bada, czy prawidłowo zinterpretowały zastosowane przepisy prawa materialnego. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz.270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę orzekania o specjalnym zasiłku opiekuńczym stanowi przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.), wskazanej w pierwszej części uzasadnienia. Powołany przepis wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r., poz. 1548), która znowelizowała ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013r. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje więc osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (art. 16a ust. 1 u.ś.r.). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 ustawy). Bezspornie na skarżącym ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec matki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nad którą skarżący sprawuje stałą opiekę. Nie ulega również wątpliwości, że kryterium dochodowe zostało przez rodzinę skarżącego spełnione. Zasadniczym powodem uniemożliwiającym w ocenie organu odwoławczego przyznanie skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest prowadzenie gospodarstwa rolnego. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia bowiem rolnika prawa do ww. świadczenia i nie ma w tym wypadku znaczenia ani wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, jak i wysokość uzyskiwanego dochodu. K. K. jest czynnym rolnikiem, prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu na mocy ustawo o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednakże w toku postępowania organy zupełnie pominęły fakt, że ustawą z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567) do ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany art. 17b, zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań." (ust. 2). Nowa regulacja weszła w życie w dniu 15 maja 2014r., a więc jeszcze przed złożeniem przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia, nie mówiąc już o wydanych decyzjach. Obowiązkiem organu było zatem wezwanie skarżącego do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dopiero niezłożenie takiego oświadczenia przez skarżącego uprawniałoby organ do odmowy przyznania świadczenia. Z akt sprawy nie wynika natomiast, żeby organ informował skarżącego o takim obowiązku, a zatem można przyjąć, że skarżący nie miał świadomości konieczności spełnienia tego wymogu. W tym zakresie organ naruszył zasadę należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.), jak również zasadę podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 K.p.a.). Naruszenie powyższych zasad mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj. art. 16a ust. 1 ustawy przez przedwczesną odmowę przyznania prawa specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nadmienić należy, że dopiero w odpowiedzi na skargę Kolegium odniosło się do tej kwestii i stwierdziło, że w toku postępowania skarżący nie złożył takiego oświadczenia, a o tym, że nie zamierza rezygnować z działalności rolniczej, miało według organu odwoławczego świadczyć podnoszone przez skarżącego zarówno w toku postępowania administracyjnego, jaki i w skardze oświadczenie, że prowadzi gospodarstwo rolne. Jednakże takiego oświadczenia nie można utożsamiać z odmową złożenia oświadczenia w trybie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dopóty bowiem skarżący nie ma świadomości o konieczności rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, dopóki jego oświadczenia, że prowadzi gospodarstwo rolne nie mogą być same w sobie podstawą do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Na marginesie wskazać wypada, że organ odwoławczy słusznie zauważył, że organ I instancji wadliwie powołał w podstawie prawnej przepisy dotyczące innego rodzaju świadczenia – świadczenia pielęgnacyjnego. Trafna jest konstatacja organu odwoławczego, że nie ma zastosowania w niniejszej sprawie regulacja zawarta w art. 25 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przepis ten reguluje uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego osób, których uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wygasło, ale tylko z jednej przyczyny - z powodu upływu terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z decyzji Wójta Gminy W. z [...] i poprzedzającego ją orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika, aby przesłanką rozstrzygnięcia był upływ terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącego. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji uwzględni obowiązującą od dnia 15 maja 2014r. zmianę przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i stosownie do art. 17b ust. 1 i 2 tej ustawy wezwie skarżącego do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a następnie w zależności od zachowania wnioskodawcy wyda decyzję w przedmiocie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. LS