II SA/Łd 931/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. LS Na mocy decyzji Zarządu "A" w Ł. M.M. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od dnia 23 czerwca 1948 r. do 31 grudnia 1948 r. podczas służby w II Brygadzie KBW. Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] r. Nr[...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił stronę uprawnień kombatanckich na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r. w sprawie sygn. akt II SA/Łd 909/00 uchylił decyzje organu orzekającego, wskazując w uzasadnieniu na konieczność wyjaśnienia udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA w czasie służby w Wojsku Polskim. Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu ustalił na podstawie sporządzonego przez Centralne Archiwum Wojskowe wykazu jednostek zwalczających ugrupowania zbrojnego podziemia, że żołnierze II Brygady KBW nie walczyli z UPA lub Wehrwolfem i decyzją z dnia [...]r. Nr [...] pozbawił stronę uprawnień kombatanckich. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc w nim o przesłuchanie w charakterze świadka S. F.. Jednocześnie weryfikowany stwierdził, że na odprawach przed akcjami bojowymi przełożeni wymieniali UPA jako oddziały zwalczane przez jego pododdział. Na prośbę urzędu, Instytut Pamięci Narodowej dokonał szczegółowej kwerendy w swych zasobach mającej na celu ustalenie, z jakimi oddziałami zbrojnego podziemia prowadziła walki II Brygada KBW. Pismem z dnia [...] r. IPN powiadomił, że II Brygada KBW walczyła z organizacjami "Wolność i Niezawisłość", NSZ, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym oraz bandami o charakterze rabunkowym. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 25 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Łd 533/04 oddalił skargę wniesioną przez M. M. Od powyższego wyroku M. M. złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20 lipca 2006 r. sygn. akt SA/Łd 436/06 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]r. W uzasadnieniu Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia zakresu działania kompanii specjalnej II Brygady KBW, w której służył skarżący, jak również polecił przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka S. F. . Rozpoznając ponownie sprawę organ orzekający przesłuchał świadka A. B., którego oświadczenie M. M. nadesłał dnia 21 maja 2004 r. oraz świadka S. F. Przeprowadzone przesłuchanie świadka A. B.nie potwierdziło udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA. Świadek S. F. wskazał m.in.: "Kompanie nasze walczył z oddziałami grup bojówkarskich między innymi oddziałami "Młota", "Wiarusa" i oddziałami UPA". Nadto organ ustalił, iż z akt kombatanckich świadków nie wynika, aby w trakcie służby w KBW uczestniczyli oni w walkach z UPA. Kolejną kwerendę mającą na celu ustalenie, z kim walczyła Kompania Specjalna II Brygady KBW przeprowadziło Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w Warszawie. IPN w piśmie z dnia [...] r. podał, że kompania ta w okresie od 4 września 1948 r. do 3 października 1950 r. brała udział w walkach prowadzonych przeciwko Narodowemu Zjednoczeniu Wojskowemu, Zrzeszeniu "Wolność i Niezawisłość" oraz ugrupowaniom "Hanki" i "Chytrego". Decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), pozbawiono stronę uprawnień kombatanckich. W dniu [...]r. M. M. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071 ze zm.), art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) oraz art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] roku o pozbawieniu strony uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przepisy ustawy stanowiącej podstawę prawną rozstrzygnięcia przewidują sytuacje, w których Kierownik Urzędu zobowiązany jest do pozbawienia uprawnień kombatanckich osoby, w stosunku, do której wszczęto postępowanie weryfikacyjne. Jedną z takich sytuacji przewiduje art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy, w myśl którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956: była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) tej ustawy odczytywanym samodzielnie osoba, której dotyczy powyższy przepis nie może uzyskać (zachować) uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu. Organ wskazał, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją wojskową powołaną w 1945 roku do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego. Do 1954 roku podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 1991r. (sygn. akt II UZP 7/91; OSNC APU 1992/10/174) stwierdził, że Korpus Bezpieczeństwa Publicznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego. W ocenie organu, M. M. zwalczał zatem osoby stawiające sobie za cel wyzwolenie Polski spod okupacji radzieckiej. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, iż oddział, w którym służył skarżący, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z bandami o kryminalnym charakterze lub z oddziałami UPA. W ocenie organu, taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ wskazał, że na zajęcie takiego stanowiska pozwala zebrany w sprawie materiał dowodowy - materiały źródłowe, akta ZBOWiD dotyczące skarżącego oraz zeznania świadków. Organ podkreślił, że zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy należy interpretować rozdzielnie. Oznacza to, że wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko zadań śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu (odmowie przyznania, odmowie przywrócenia) uprawnień kombatanckich. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie M. M. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 77 § 2 i art. 80 k.p.a. oraz naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarą represji wojennych i okresu powojennego. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi M. M. wskazał, że mimo potwierdzenia przez świadka S. F. że brali oni udział w walkach z UPA, ponownie pozbawiono go uprawnień kombatanckich. Wyjaśnił, że w toczącym się postępowaniu wykazano co najwyżej, że brał udział w wykonywaniu działań operacyjnych, natomiast nie przeprowadzono żadnego postępowania zmierzającego do wykazania, że prowadził działania śledcze. W ocenie skarżącego, tylko jednoczesne spełnienie przesłanki z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c), a zatem prowadzenie działań śledczych i operacyjnych, pozwala na pozbawienie uprawnień kombatanckich. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie została wydana z uchybieniami, które spowodowałyby konieczność jej uchylenia. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) - zwanej dalej ustawą o kombatantach. W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że kwestia pozbawienia strony uprawnień kombatanckich była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Stosownie do treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97 (OSP 1999, z. 5, poz. 101, z glosą B. Adamiak, tamże, s. 263 i n.), wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego tą oceną na gruncie art. 30 ustawy o NSA wyjaśnił, że oznacza to, że "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy". Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyr. NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98 powołany w pkt 7a). Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (tj. zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym do tego trybie. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie, a organ związany był zaleceniami Sądu. Jak już wyżej wskazano, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20 lipca 2006 r. sygn. akt SA/Łd 436/06 uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia zakresu działania kompanii specjalnej II Brygady KBW, w której służył skarżący, jak również polecił przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka S. F. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę zalecenia Sądu zostały wykonane w toku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego. Powyższe potwierdzają zarówno protokoły zeznań świadków S. F. oraz A. B. (odpowiednio [...] akt administracyjnych), ale również zawarte w uzasadnieniu decyzji odniesienie się do zakresu działania brygady KBW, w której służył skarżący. Zasadnicze znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia ma również pozytywna ocena dokonanej przez organ interpretacji przepisu art. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach, w myśl którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956: była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jak słusznie wskazały organy, zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tejże ustawy należy interpretować rozdzielnie. Sąd w pełni aprobuje pogląd wyrażony w wyroku z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1126/04 (publ. w system prawniczym Lex 165721), w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne", a zamieszczony w omawianym przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, iż można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ulega wątpliwości, że M. M. był wcielony do II Brygady KBW, która to brała udział w walkach prowadzonych przeciwko Narodowemu Zjednoczeniu Wojskowemu, Zrzeszeniu "Wolność i Niezawisłość" oraz ugrupowaniom "Hanki" i "Chytrego". Mając na uwadze cytowane wyżej przepisy ustawy o kombatantach, stwierdzić należy, że służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" określił Sąd Najwyższy w uchwale Składu 7 Sędziów z dnia 7 maja 1992 r., sygn. akt II UZP 7/91 (OSNCAP-US nr 10/1992, poz. 174) i stwierdził, że pojęcie to oznacza wszystkie jednostki organizacyjne Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określane jako służby bezpieczeństwa publicznego. Jednostką organizacyjną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego był również Korpus Bezpieczeństwa Publicznego (KBW). Była to specjalna formacja wojskowa powołana w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi i do zapewnienia porządku wewnętrznego (zob. Encyklopedia popularna PWN, Wyd. Świat Książki, Warszawa 1997 r., tom 5, str. 57). Przytoczone pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" podzielił Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt K 15/93 (Dz. U. Nr 99, poz. 482). Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje zatem kwestia zwalczania przez II Brygadę KBW, w której służył skarżący, oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii. Okoliczność ta niewątpliwie wymagała wyjaśnienia w toku postępowania. Podkreślić jednak należy, że jedynym dowodem na tę okoliczność pozostają zeznania świadka powołanego przez skarżącego. Jednocześnie organy w sposób bezsporny ustaliły, że Kompania skarżącego brała udział w bezpośrednich walkach z poakowskim podziemiem, co stanowi samodzielną podstawę do wydania decyzji pozbawiającej stronę uprawnień kombatanckich. Kierując się przedstawionymi względami, Sąd podzielił stanowisko Kierownika Urzędu, iż zaistniały przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach. Z tego ostatniego przepisu wynika, że uprawnienia kombatanckie w ogóle nie przysługują osobie, która pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli w związku z tą działalnością wykonywała zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący takie zadania wykonywał, a zatem, w ocenie Sądu, taka działalność przekreśla zasługi z innych tytułów w tym przypadku z tytułu udziału (w okresie pełnienia zasadniczej służby wojskowej) w walkach z oddziałami UPA, o ile uznać, że do takich walk dochodziło, bowiem jak już wyżej wskazano, okoliczności tej nie udało się ustalić w sposób jednoznaczny. Analiza akt sprawy nie pozwala na podzielenie zarzutu skarżącego naruszenia przez organy przepisów postępowania - art. 77 § 2 i art. 80 k.p.a. Skarżący nie wyjaśnił na czym miałoby polegać zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 77 § 2 k.p.a. Jednocześnie uznać należy, że organ dokonał zebrania, analizy i oceny całokształtu materiału dowodowego w zgodzie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami procedury administracyjnej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami, Sąd skargę oddalił. D.T.