II SA/Łd 932/16

Dnia 17 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r. wydanego w sprawie ze skargi T. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku mieszkalnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. P. T. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku mieszkalnego, domagając się jej uchylenia. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, zaś źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości średnio 2.152,51 zł netto miesięcznie, ustalone na podstawie zaświadczenia z dnia 19 sierpnia 2016 r. o wysokości średniego wynagrodzenia brutto i netto z ostatnich 3 miesięcy, załączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto skarżący jest właścicielem: domu o powierzchni 120 m2 o wartości 185.000 zł, zamieszkałego w połowie przez rodziców, użytków rolnych o powierzchni 1,9192ha (w tym 1,3011ha przeliczeniowego), 3 budynków gospodarczych z lat 1954-1955 o wartości 6.800 zł, 7.400 zł i 29.200 zł, 7 kur, samochodu skoda Fabia rocznik 2003. Na miesięczne wydatki skarżącego składają się: alimenty na dwie córki w wysokości 860 zł, węgiel -230 zł, woda i kanalizacja – 90,39 zł, gaz 48,30 zł, światło – 95,65 zł, wywód odpadów – 10 zł, leki – około 200 zł. Dodatkowo wnioskodawca ponosi następujące opłaty: podatek gruntowy – 47,17 zł miesięcznie, oc za dom i gospodarstwo - 487 zł/rok, oc za auto -749 zł/rok, przegląd techniczny auta - 100 zł/rok, średnio 70,75 zł/miesiąc. Jednocześnie skarżący wskazał, że koszty paliwa, napraw samochodu, koszty żywności i ubrań, korespondencji z organami i sądami nie zostały uwzględnione. Średnie miesięczne wydatki uwzględniając wydatki okresowe wnioskodawca oszacował na kwotę 1.706,76 zł. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz zwolnił skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł, w pozostałej części oddalił wniosek. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, jednocześnie wniósł o utrzymanie w mocy postanowienia w pozostałej części. Skarżący zarzucił postanowieniu naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz oraz nieusunięcie braków postępowania aktualnym zaświadczeniem o zarobkach. Wskazał także, że skargę sporządzono dnia 7 października 2016 r., a zarobki ustalono na podstawie zaświadczenia z dnia 19 sierpnia 2016 r. na poziomie 2.152,51 zł netto. Natomiast na dzień 26 października 2016 r., czyli w okresie sporządzenia skargi zarobki skarżącego z ostatnich 3 miesięcy wynosiły 1.858,51 zł netto. Do sprzeciwu skarżący załączył zaświadczenie o zarobkach z dnia 26 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zatem zasadnym jest utrzymanie go w mocy. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Według art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 604/13 – Lex nr 1345059). W przekonaniu sądu starszy referendarz sądowy prawidłowo ocenił sytuację rodzinną, osobistą i majątkową skarżącego i na tej podstawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz zwolnił skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych i oddalił wniosek w pozostałej części. Z całą zaś pewnością referendarz nie naruszył zasady niedziałania prawa wstecz. Wyjaśnić trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W realiach rozpoznawanej sprawy wraz ze skargą złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, do którego skarżący załączył zaświadczenie z dnia 19 sierpnia 2016 r. o średnich zarobkach z ostatnich trzech miesięcy w wysokości 2.152,51 zł netto. Załączając wspomniane zaświadczenie skarżący winien się liczyć z tym, że zostanie ono uwzględnione przy ustalaniu jego sytuacji finansowej. Podkreślić wreszcie trzeba, że sąd nie prowadzi dochodzenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, bowiem jak zostało to już wcześniej podniesione wykazanie ustawowych przesłanek całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych obciąża skarżącego, a nie sąd. Załączone do sprzeciwu zaświadczenie o zarobkach z dnia 26 października 2016 r. nie mogło rzutować na zmianę zaskarżonego postanowienia, ponieważ – wbrew temu co podniesiono w sprzeciwie - nie obejmuje ono średnich miesięcznych zarobków skarżącego z ostatnich trzech miesięcy, a obrazuje jego wynagrodzenie zaledwie z jednego miesiąca. W ocenie sądu skarżący posiada stałe źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia za pracę, które wynosi średnio od 1.858,51 zł netto do 2.152,51 zł netto miesięcznie, ma zagwarantowane warunki mieszkaniowe, jest także właścicielem budynku mieszkalnego, budynków gospodarczych, nieruchomości rolnej, samochodu i pomimo obciążających go miesięcznych wydatków jest w stanie przynajmniej częściowo wygospodarować środki na prowadzenie postępowania sądowego. Na chwilę obecną jest to kwota 100 zł. Niewątpliwie zaś skarżący nie jest osobą ubogą. Brak jest tym samym jakichkolwiek podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14 - Lex nr 1470078). Z tego też względu sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. A. P.