II SA/Łd 934/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Asesor Małgorzata Łuczyńska, Protokolant asystent sędziego Krzysztof Rybicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2005r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy T. na skutek wniosku J.P. z dnia 22 października 2001 r. orzekł o wymeldowaniu S.P. z posesji położonej w miejscowości W. Nr 90. Podstawę decyzji o wymeldowaniu stanowiło ustalenie, że S.P. nie przebywa w miejscu pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się, co oznacza spełnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ podkreślił, że w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r, w którym Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP art. 9 ust. 2 tej ustawy i przepis ten utracił moc z dniem 19 czerwca 2002 r., nie badał już uprawnień S.P. do przebywania na terenie posesji Nr 90 w W. Jako dowody w postępowaniu organ przyjął zeznanie złożone przez J.P. w dniu 7 stycznia 2003 r. oraz korespondencję kierowaną przez strony do Urzędu w toku postępowań administracyjnych prowadzonych przez ten Urząd w sprawach: 1/ o wymeldowanie S.P. z posesji Nr 90 w W. na wniosek B.P. z dnia 1 lutego 1995 r., 2/ o wymeldowanie E.L. z posesji Nr 90 w W. na wniosek B. P. z dnia 1 grudnia 1996 r., 3/ o wymeldowanie J. P. wraz z żoną i dziećmi z posesji Nr 90 w W. na wniosek B. P. z dnia 4 sierpnia 1997 r., 4/ o wymeldowanie S. P. z przedmiotowej posesji na wniosek J. P. z dnia 1 grudnia 1997 r., 5/ o wymeldowanie J. P. z rodziną z przedmiotowej posesji na wniosek B. P. z dnia 15 lutego 1998 r., 6/ o anulowanie czynności materialno- technicznej zameldowania J. P. z rodziną w W. Nr 90 na wniosek B. P. z 21 czerwca 1999r. 7/ o wymeldowanie S. P. z posesji Nr 90 w W. na wniosek J. P. z dnia 22 października 2001 r. W ocenie organu, z materiału tego wynikało, że S. P. faktycznie zamieszkuje ze swoją rodziną tj. żoną i córkami w wybudowanym przez siebie domu pod adresem W. 49 A., Okoliczność ta nie była kwestionowana przez S. P., który uprawnienie swoje do zameldowania pod adresem W. 90 wywodzi z faktu , że jest on spadkobiercą po zmarłych rodzicach M. i B. P. – właścicielach nieruchomości. Nie kwestionując tego uprawnienia organ administracji podkreślał, że zadaniem organu ewidencji ludności jest jedynie dbałość o to, aby stan wynikający z prowadzonej ewidencji był zgodny ze stanem rzeczywistym. W odwołaniu od decyzji Wójta S. P. wnosił o jej uchylenie podnosząc, że nie dopuszczono dowodów w postaci prawomocnych decyzji odmawiających jego wymeldowania. Wskazywał też, że jest współwłaścicielem gospodarstwa , w którym jest zameldowany, natomiast J. P. nie jest właścicielem tej posesji. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania S. P. z pobytu stałego w nieruchomości położonej w W. 90, gmina T. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazał art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r - Kodeks postępowania administracyjnego /t. j . Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm./, w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r o ewidencji ludności i dowodach osobistych /t j . Dz. U. z 2001 r Nr 87, poz. 960 z późn. zm). Organ II instancji wskazał, że art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zobowiązuje organ prowadzący ewidencję ludności do wydania decyzji o wymeldowaniu wyłącznie w dwóch sytuacjach:- kiedy osoba utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy i opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo - kiedy osoba opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a miejsca jej nowego pobytu nie można ustalić. Istotne jest przy tym to, aby przesłanki określone w l lub 2 stanie faktycznym spełnione były łącznie. Sprawa niniejsza, w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ I instancji, odpowiada pierwszej sytuacji, gdyż miejsce pobytu S. P. jest znane, bowiem przebywa w nieruchomości położonej w W. nr 49 A. Organ odwoławczy zaznaczył, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zmieniło zakres przesłanek określonych w pierwszym stanie faktycznym art. 15 ust. 2. skoro Trybunał stwierdził, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. l i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Badając zatem czy zostały spełnione przesłanki niezbędne do wymeldowania, określone w pierwszym stanie faktycznym art. 15 ust. 2 tej ustawy, organ administracji ogranicza się jedynie do zbadania i oceny przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Przy czym tylko dobrowolne opuszczenie lokalu, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, może skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu. Organ odwoławczy uznał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż S. P. nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały. Nie kwestionuje on powyższego faktu w swoim piśmie z dnia 4.03.2003 r. skierowanym do Wójta Gminy T., jak również złożonym odwołaniu od decyzji pierwszej instancji. Ogranicza się jedynie do informacji, iż jest współwłaścicielem spornej nieruchomości i fakt ten uprawnia go, aby być w niej zameldowanym. Wojewoda [...] wskazał, iż " pobytem stałym ", zgodnie z treścią art. 6 ust. l cyt. ustawy jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Natomiast bezspornym jest, iż skarżący swoje życie osobiste skoncentrował w nieruchomości położonej również w W., lecz pod nr 49 A ,co uzasadniało wydanie decyzji o wymeldowaniu. Organ odwoławczy podkreślił, że wydana decyzja pozostaje bez wpływu na treść i zakres roszczeń dotyczących współwłasności. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że dobrowolnie nie opuścił posesji W. 90., a ponadto jest jej współwłaścicielem. Zarzucił, że w postępowaniu nie dopuszczono dowodów w postaci decyzji wydanych w innych sprawach toczących się z jego udziałem, o co wnioskował. W dniu 14 sierpnia 2003 r. i 19 sierpnia 2003 r skarżący dołączył do akt sądowych kopie dokumentów m.in. postanowień Prokuratury Rejonowej w T. o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie groźby karalnej oraz uniemożliwiania korzystania z pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych S. P. zam. W. 90, w sprawie znęcania się J. P. nad matką M.P., w sprawie gróźb karalnych i pobicia na szkodę S. P. , pism kierowanych przez S. P. do prokuratury, policji i organów administracji, pełnomocnictw udzielonych mu przez nieżyjącego już ojca B. P. i testamentów B. P. i M. P. W toku postępowania sądowego w dniu 12 kwietnia 2004 r. zmarł uczestnik postępowania na prawach strony J. P. ( akt zgonu Nr [...] wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w T. k- 130), a jego następcami prawnymi są żona M. P., i dzieci G. P. i E. L., którzy zostali powiadomieni o terminie rozprawy ( pismo kierowane do sprawy II S.A./Łd 46/02 k-123). Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił wniosek skarżącego i przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata ( k- 91). Skarżący nie udzielił jednak pełnomocnictwa wyznaczonemu przez Radę Adwokacką adwokatowi . Na rozprawie w dniu 14 stycznia 2005 r. nikt się nie stawił. Przed zamknięciem rozprawy Sąd ogłosił postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie wobec śmierci uczestnika postępowania na prawach strony – J. P. i podjęciu tego postępowania z udziałem jego następców prawnych. Podstawę prawną do wydania postanowienia stanowił art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1271 ) – sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to , że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron, oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja zaś lub postanowienie stosownie do art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [p.p.s.a.] ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 ) podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi : 1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania 3/ inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie skargę należało uwzględnić , choć jednocześnie nie wszystkie zarzuty zawarte w skardze można uznać za uzasadnione. Uchylając decyzję Wojewody [...] z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...]. Sąd miał na uwadze przede wszystkim to, że przy rozpoznawaniu sprawy organy administracji naruszyły przepisy postępowania w takim stopniu, że mogło to mieć wpływ na jej wynik . Sprzecznie z art. 7 , art. 77 § 1 k.p.a. organ I instancji nie ustalił, co jest przedmiotem postępowania oraz nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego , a organ odwoławczy ten stan, sprzeczny z prawem, zaakceptował. W tym zakresie zwrócić należy uwagę na fakt, że J. P. w swoim wniosku złożonym w dniu 22 października 2001 r zwrócił się “o przeprowadzenie postępowania administracyjnego przeciwko S.P." wyjaśniając, że nie zamieszkuje on w W. pod Nr 90 lecz pod Nr 49A, a w dalszej części wniosku prosił “o wymeldowanie S. P. spod Nr 90, gdzie jest fikcyjnie zameldowany. Ponadto z protokołu przesłuchania J. P. w charakterze strony wynika, że S. P. w posesji Nr 90 w W. zameldowany został “fikcyjnie" tj. w ogóle nie zamieszkiwał w niej ani przed dokonaniem zameldowania , ani też po zameldowaniu. Mieszkał bowiem wówczas ze swoją rodziną w nowo wybudowanym domu pod adresem W. Nr 49A i pod tym adresem zamieszkuje do chwili obecnej. W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, organ winien rozważyć, czy wniosku tego nie należy rozpoznać według reguł dotyczących uchylenia czynności zameldowania , zwłaszcza, że na takie właśnie przesłanki wskazywał J. P. składając wniosek o przeprowadzenie postępowania administracyjnego, choć zwracał się o wymeldowanie S. P. Okoliczność ta, została zupełnie pominięta w ustaleniach i rozważaniach organu mimo, iż ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 sierpnia 2001 r V S.A. 3871/00 (LEX Nr 84486), z art. 9 k.p.a. stanowiącego o obowiązku informowania stron o okolicznościach mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, wynika ogólniejsza zasada, w myśl której organ administracji podejmując czynność w związku z wniesionym do organu podaniem powinien kierować się troską o interes prawny wnioskodawcy i w ramach prawa stosować optymalne procedury i rozwiązania warunkujące korzystne dla wnioskodawcy załatwienie sprawy. W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę zawartość załączonych akt administracyjnych, zasada ta mogła przemawiać za rozpoznaniem wniosku J. P. według reguł dotyczących uchylenia czynności zameldowania. W myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ administracji wydaje decyzję w sprawie wymeldowania na wniosek strony lub z urzędu. W stanie faktycznym stanowiącym podstawę uchylenia czynności zameldowania, podobnie jak w przypadku określonym w art. 15 ust. 2 ustawy, akt zameldowania istnieje mimo braku wymaganych w tym względzie przesłanek, przy czym w sprawie o uchylenie czynności zameldowania brak ten wystąpił już w momencie dokonania zameldowania . Uzasadnia to, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek, że analogicznie do przypadku określonego w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych również w sprawie o uchylenie czynności zameldowania organ administracji może orzekać z urzędu. W przypadku uznania, że jednak zasadnym było rozpoznawanie wniosku J. P. jako wniosku o wymeldowanie S. P. organ winien wyjaśnić podnoszony przez skarżącego zarzut, że nie opuścił on miejsca zamieszkania - posesji W. 90 – dobrowolnie. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23.04. 2001 r. V SA 3169/00 (LEX nr 50123), przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Kolejnym uchybieniem organu I instancji było pozostawienie w aktach bez dalszego biegu wniosku S. P. z dnia 4 marca 2003 r. nadesłanego po otrzymaniu przez niego wezwania do złożenia wniosków dowodowych lub oświadczenia. Fakt, iż treść tego wniosku nie pozwalała na jednoznaczne ustalenie, o załączenie jakich dokumentów i dopuszczenie ich jako dowodów w sprawie S. P. wnosił, uzasadniał wezwanie go do sprecyzowania treści wniosku. W tym zakresie, zarzut zawarty w skardze skierowanej do Sądu, że organ nie dopuścił w sprawie dowodów w postaci decyzji administracyjnych , w tym decyzji o odmowie wymeldowania skarżącego należało ocenić jako uzasadniony. Widoczna z treści pisma nieporadność i brak umiejętności zredagowania przez stronę pisma w taki sposób, aby intencje jej były zrozumiałe i jednoznaczne, zawsze uzasadnia udzielenie przez organ administracji , zgodnie z art. 9 k.p.a. stosownych wyjaśnień i wskazówek . Wynika to z nałożonego na organy administracji obowiązku czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Wymienienie w uzasadnieniu decyzji innych postępowań toczących się przed tym organem z wniosku B. P. (ojca skarżącego), J. P. i stwierdzenie , że organ jako dowody w sprawie przyjął korespondencję kierowaną przez strony w tych sprawach do Urzędu, bez wskazania tych dokumentów narusza art. 75 i 77 § 1 k.p.a., a także art. 10 § 1 k.p.a. Dokumenty te nie zostały także załączone do akt administracyjnych, co uniemożliwia także Sądowi zapoznanie się z ich treścią i dokonanie oceny , czy dokumenty te mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu opisane powyżej uchybienia powinny zostać przez organ usunięte. Wskazać jednocześnie należy, że organy administracji zasadnie podkreślały w uzasadnieniu swoich decyzji fakt, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu ( obecnie art. 9 ust. 2b ustawy) , nie rodzi natomiast dla osoby żadnych uprawnień. Ocena czy dana osoba ma uprawnienie do korzystania z lokalu (nieruchomości ) podlega w razie sporu kognicji sądów powszechnych, nie zaś organów administracji. Zaznaczyć także należy, że w dniu 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. Nr 93 poz. 887) , która zmieniła brzmienie art.. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. Dz. U. z 2001 r Nr 87, poz. 960 ze zm. ). Przepis ten stanowi: “Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Obecnie więc nie ma już żadnych wątpliwości, że ustalając czy zachodzą przesłanki do wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu organ administracji nie będzie badał, czy osoba ta posiada uprawnienia do lokalu, z którego ma być wymeldowana. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku . Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, na podstawie art. 152 p.p.s.a. a.k.