II SA/Łd 936/18

Dnia 7 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 roku sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. A.B. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania D.L., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie orzeczenia o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny z którego wynika, iż na wniosek D.L. organ I instancji uznając za spełnione kryteria określone w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm., dalej jako: ustawa) orzekł o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na okres od 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Następnie, decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego za okres od 1 grudnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. i zobowiązał do zwrotu. Uzasadniając wskazał na przekroczenie kryterium dochodowego w związku z ponownym przeliczeniem dochodu rodziny strony z zastosowaniem instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. D.L. nie zgadzając się z decyzją organu I instancji złożył odwołanie zarzucając organowi wadliwe wyliczenie dochodu za 2016 rok. Przedstawił własne wyliczenie, które w ocenie odwołującego jasno potwierdza, iż kryterium dochodowe nie zostało przekroczone, odwołujący załączył kopie umów o pracy swoją i żony oraz kopię listy płac za miesiąc grudzień 2016 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliło stanowisko wywiedzione przez organ I instancji, czemu dało wyraz w zaskarżonej decyzji z dnia [...]. Przytaczając odpowiednie przepisy określające sposób wyliczenia dochodu, także w przypadku dochodu utraconego i uzyskanego, Kolegium powtórzyło za organem I instancji, iż uzyskanie zatrudnienia przez stronę od dnia 1 września 2015 r. (zatrudnienie w okresie od 1 września 2015 r. do 19 marca 2018 r.) w firmie A Sp. z o.o. daje podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego (doliczono dochód netto za miesiąc październik 2015 r. w wysokości 1239,16zł). Z kolei uzyskanie zatrudnienia przez żonę strony od dnia 10 października 2016 r. do nadal w firmie A Sp. z o.o. daje podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego (doliczono dochód netto za miesiąc listopad 2016 r. w wysokość 1234,21zł). I dalej, iż organ I instancji dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodu uzyskanego przez stronę za miesiąc październik 2015 r. oraz dochodu uzyskanego przez M.L. za miesiąc listopad 2016 r. Na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalił, iż dochód na osobę w rodzinie strony w okresie od grudnia 2016 r. do lutego 2017 r. wynosi 824,45zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Z kolei mając na uwadze, iż strona od dnia 1 stycznia 2017 r. uzyskała zatrudnienie w firmie B Sp. z o.o. organ I instancji zastosował instytucję dochodu uzyskanego i dokonano ponownego przeliczenia z uwzględnieniem dochodu strony za miesiąc luty 2017 r. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie strony w okresie od marca 2017 r. do kwietnia 2017 r. wynosi 1928,24zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Dalej, iż w dniu 14 maja 2017 r. rodzina strony powiększyła się, urodziła się córka i w związku z powyższym dokonano ponownego przeliczenia dochodu rodziny ustalając, że dochód na osobę w rodzinie strony w okresie od maja 2017 r. do września 2017 r. wynosił 1446,8zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Podsumowując organ ocenił, iż świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko strony nie przysługuje stronie od dnia 1 grudnia 2016 r. Wskazując na powyższe Kolegium w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji, że w związku z podjęciem zatrudnienia przez stronę od dnia 1 września 2015r. i od dnia 1 stycznia 2017 r. oraz w związku z podjęciem zatrudnienia żony M.L. od dnia 10 października 2016 r. ma do czynienia z dochodem uzyskanym na podstawie art. 7 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 20 lit. c ustawy. Organ odwoławczy podkreślił, iż strona była pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.L. zarzucił, iż organ I instancji nie uwzględnił utraconego z dniem 31 października 2016 r. dochodu w kwocie 1239,16zł netto, jak również uzyskania zatrudnienia z dniem 2 listopada 2016 r. Fakty te zostały pominięte przez organ I instancji ale i organ odwoławczy, mimo argumentów odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Tytułem wstępu wskazać należy, iż w zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy, sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008r. sygn. akt: II FSK 1665/06 – dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem oceniając stan faktyczny ustalony przez organy w niniejszej sprawie, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji publicznej, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, iż organ odwoławczy odstąpił od ponownej, obiektywnej weryfikacji materiału dowodowego i wyciągniętych przez organ I instancji, wniosków. Tym samym naruszył przepisy art. 138 w związku z art. 15 k.p.a., organ odwoławczy nie podjął się analizy stanu faktycznego sprawy, nie przeprowadził subsumcji, nie starał się wyjaśnić stronie zasadności podjętego rozstrzygnięcia i nie poddał ocenie zarzutów odwołania. Dostrzeżone naruszenia miały istotny wpływ na niniejsza sprawę, gdyż uniemożliwiają sądową kontrolę zaskarżonej decyzji co do zgodności kontrolowanego aktu z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jego wydania. Zakres postępowania przed organem odwoławczym, zgodnie z wynikającą z art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności, jest taki sam jak przed organem pierwszej instancji, jako że organ odwoławczy rozpatruje i rozstrzyga tą samą sprawę administracyjna. Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę organ odwoławczy obowiązany jest ustalić zakres postępowania wyjaśniającego, niezbędnego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, poddać ocenie materiał dowodowy, ewentualnie materiał ten uzupełnić w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy następnie usunąć stwierdzone naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego o ile organ odwoławczy naruszenia takiego się dopatrzy w orzeczeniu organu niższej instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego jest także ustosunkowanie się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu tak w sensie pozytywnym jak i negatywnym tj. wskazanie odwołującej się stronie dokonanej przez organ odwoławczy prawnej oceny podnoszonych w odwołaniu zarzutów. Rola organu odwoławczego nie ogranicza się zatem do kontroli instancyjnej decyzji organu I instancji, lecz organ odwoławczy obowiązany jest ponownie sprawę rozpatrzyć i rozstrzygnąć w jej całokształcie, według stanu prawnego i faktycznego aktualnego na datę orzekania przez ten organ (por. wyroki WSA: w Krakowie z dnia 23 maja 2018 r., sygn.akt II SA/Kr 512/18; w Gdańsku 23 maja 2018 r., sygn.akt II SA/Gd 109/18). Podkreślić trzeba znaczenie zasady dwuinstancyjności z punktu widzenia ochrony interesu prawnego strony. Niewątpliwie zasada ta zapewnia stronie odwołującej, iż jej sprawa zostanie po raz drugi rozpatrzona pod względem merytorycznym przez organ II instancji. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozostawia wątpliwości, iż opisany sposób realizacji podstawowych zasad doznał w niniejszej sprawie istotnego uszczerbku. Organ odwoławczy konstruując swe uzasadnienie skupił się na przytoczeniu szeregu przepisów prawa materialnego nie wyjaśniając, jakie jest ich przełożenie na potrzeby niniejszej sprawy. Należy się jedynie domyślać, iż owszem przepisy te były podstawą rozstrzygnięcia, ale do której z wielu przywołanych okoliczności faktycznych sprawy miały zastosowanie, a przede wszystkim jak wpłynęły na dotychczas ustalony stan faktyczny. Lakoniczne przytoczenie przepisów prawa bez wyjaśnienia ich znaczenia, wpływu na indywidualnie ustalony stan faktyczny uzasadnia ocenę, iż doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Niestety i uzasadnienie faktyczne należy ocenić jako wadliwe. Organ odwoławczy ograniczył się bowiem do przywołania ustaleń organu I instancji i do oszczędnego w argumenty stwierdzenia, iż ze stanowiskiem organu I instancji wywiedzionym na tych podstawach faktycznych i prawnych należy się zgodzić. Gdzie zatem ponowna, obiektywna ocena merytoryczna sprawy z uwzględnieniem zastrzeżeń sformułowanych w odwołaniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji uniemożliwia ocenę prawidłowości procesu decyzyjnego, który legł u jego podstaw, powstaje w istocie wątpliwość, czy takowy miał miejsce, brak bowiem argumentów samego organu odwoławczego, które odzwierciedliłyby tenże. Brak weryfikacji stanu faktycznego, brak wskazania, które okoliczności organ ocenił jako istotne w kontekście przyjętych za podstawę przepisów prawa. Kontrolowane uzasadnienie to zbiór luźno przywołanych przepisów prawa i ustaleń organu I instancji. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż tak sporządzona decyzja uniemożliwia jej kontrolę sądowa. Nie wspominając już, iż strona po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia powinna mieć realną możliwość sprawdzenia prawidłowości wyliczenia, na podstawie którego organ doszedł do przekonania, iż nienależnie pobrała świadczenie. Trudno doszukiwać się takiej możliwości na podstawie lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Nie ma żadnego nawiązania pomiędzy zgromadzonym materiałem dowodowym, który bez wątpienia ma wpływ na sposób ustalania dochodu rodziny skarżącego w kontekście uregulowań przepisu art. 7 ustawy. Organ odwoławczy w żaden sposób nie weryfikował dokumentów załączonych do odwołania z tymi zgromadzonymi przez organ I instancji. Nie wspominając o braku wyczerpującego ustosunkowania się do zarzutów i wyjaśnień odwołania. To uzasadnienie jest elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności i słuszności przyjętego rozstrzygnięcia, niniejsze z pewnością strony nie przekona. Uzasadnienie służy przekonaniu strony odwołującej do tego, że jej stanowisko zostało wzięte pod uwagę i rozważone w kontekście wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, powinny natomiast zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący, aby możliwe było ustalenie zajętego przez organ odwoławczy stanowiska, również w kontekście zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. wyroki WSA: w Opolu z dnia 30 października 2018 r., sygn.akt II SA/Op 355/18; w Łodzi z dnia 30 października 2018 r., sygn.akt III SA/Łd 894/18). Trafność rozstrzygnięcia w każdej indywidualnej sprawie wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia argumentów, które stanowiłyby podstawę do podjęcia konkretnego rozstrzygnięcia. Wydając decyzję organy są zobowiązane do przestrzegania przepisów procedury administracyjnej, a zatem zobowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. oraz do uzasadnienia decyzji z zastosowaniem wymogów określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2018 r, sygn.akt II SA/Kr 519/18). Reasumując, w ocenie Sądu, z uwagi na wykazane uchybienia postępowania, nie sposób skontrolować zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. k.ż.