II SA/Łd 939/07

Dnia 28 listopada 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant Sekr. sąd. Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. przy udziale -- sprawy ze skargi P. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...]., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 k.p.a., art. 2 pkt 1 i pkt 5, art. 15, art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005r., nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 2, 7 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity – Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.), Zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. ze zm. w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. do prowadzenia postępowania wobec dłużników alimentacyjnych oraz postępowania w sprawach zaliczek alimentacyjnych, a także do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach, Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie przez P.A. nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 do 31 marca 2007r. w kwocie 300,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 9,26 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał, że decyzją z dnia [...], nr [...], przyznano P.A. zaliczkę alimentacyjną na dziecko N.C. na okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w wysokości 300,00 zł miesięcznie. W dniu 15 marca 2007r. do organu wpłynęło postanowienie Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Z. o umorzeniu na wniosek wierzyciela postępowania egzekucyjnego z dniem 6 marca 2007r. w sprawie P.A. przeciwko M.C. w zakresie alimentów zaległych i bieżących na rzecz N.C. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje w przypadku bezskuteczności postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika. Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...], w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, strona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. W związku z tym, zdaniem Prezydenta Miasta Ł., zaliczka alimentacyjna za okres od 1 do 31 marca 2007r. została nienależnie pobrana i P.A. jest zobowiązana do jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Nie zgadzając się z tą decyzją, P.A. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., w którym podniosła, że pomimo wpłynięcia do organu w dniu 15 marca 2007r. pisma od Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Z., w dniu 19 marca 2007r. dokonano przelewu pieniędzy na jej konto. Zaskarżona decyzja została wydana po upływie trzech miesięcy od tego zdarzenia, w związku z czym nie może ponosić odpowiedzialności za zaniedbania ze strony organu i nie jest uzasadnione obciążanie jej odsetkami od wypłaconej kwoty. Nadto powołując się na trudną sytuację materialną strona podniosła, iż nie jest w stanie zwrócić wskazanej w decyzji kwoty. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Za bezskuteczną uważa się egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres ostatnich trzech miesięcy. W dniu 6 marca 2007r. P.A. wystąpiła do komornika z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika – M.C., w związku z czym postępowanie to zostało w dniu 7 marca 2007r. umorzone, a zatem egzekucja w sprawie niniejszej nie była bezskuteczna. Zgodnie z treścią art. 15 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej osoba, która nienależnie pobrała zaliczkę, jest zobowiązana do jej zwrotu, a stosownie do treści art. 18 ust 2 tej ustawy, w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Za bezsporne Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało, iż w okresie od 1 do 31 marca 2007r. w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego wobec M.C., zaliczka alimentacyjna P.A. nie przysługiwała, co potwierdza w sposób jednoznaczny decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. Braku podstaw do wypłaty świadczenia nie kwestionuje również sama wnioskodawczyni. P.A. została pouczona o warunkach przyznania świadczenia oraz o konieczności niezwłocznego informowania o wszelkich okolicznościach mogących mieć wpływ na prawo do świadczeń, którego to obowiązku nie dopełniła (informacja odnośnie umorzenia postępowania egzekucyjnego przekazana została organowi wypłacającemu świadczenie jedynie przez komornika). W ocenie organu odwoławczego z uwagi na powyższe okoliczności oraz treść art. 30 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznać należy, iż świadczenie pobrane zostało nienależnie – wypłacono je bowiem pomimo okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Ustosunkowując się do argumentacji zawartej w odwołaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. natomiast stwierdziło, że błędem organu wypłacającego świadczenie było zbyt późne przekazanie, pomiędzy poszczególnymi komórkami MOPS, informacji odnośnie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w wyniku czego sporna kwota została przelana na konto strony. W ocenie organu odwoławczego nie zmienia to jednak faktu, że sama zainteresowana – wiedząc, iż jest to świadczenie nienależne – nie wykazała żadnej aktywności i nie zrobiła nic w celu wyjaśnienia sprawy, a samo świadczenie zostało wypłacone nienależnie. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do pobierania świadczeń. Żądana od P.A. kwota została przez nią pobrana i znajdowała się w jej dyspozycji. Żądanie oddania tej kwoty jako nienależnie pobranej nie powinno być zatem postrzegane jako dodatkowa uciążliwość, czy kara, ale jako prosty zwrot świadczeń, które w sposób nienależny znalazły się w jej posiadaniu. Pozostawienie w dyspozycji strony środków uzyskanych w ten właśnie sposób byłoby sprzeczne z interesem społecznym – prowadziłoby bowiem do obciążenia spłatą nienależnie otrzymanych kwot całego społeczeństwa. W skardze na powyższą decyzję P.A. podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu, co do braku swojej winy oraz zawinienia po stronie organu pomocowego oraz podniosła, że nie doręczono jej wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], a nadto powołała się na bezskuteczność postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M.C. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosząc, o jej oddalenie potrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji podstawą jej wydania było ustalenie, że wypłacona skarżącej za okres od 1 do 31 marca 2007r. zaliczka alimentacyjna jej nie przysługiwała. Ustalenie to miało wynikać z decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. Decyzją tą Prezydent Miasta Ł. zmienił decyzję własną z dnia [...] o przyznaniu P.A. zaliczki alimentacyjnej na dziecko N.C. poprzez skrócenie okresu na jaki to świadczenie zostało przyznane w związku z zawiadomieniem Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Z. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela w części dotyczącej alimentów bieżących i zaległych na rzecz N.C. We wniesionej do Sądu administracyjnego skardze skarżąca podniosła jednakże, iż wskazanej decyzji z dnia [...], z której wynikają o tak istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy ustalenia, jej nie doręczono. Akta administracyjne nie zawierają natomiast dowodu doręczenia skarżącej tego rozstrzygnięcia. Skoro więc strona kwestionuje okoliczność doręczenia decyzji o skróceniu okresu, na jaki przyznano jej zaliczkę alimentacyjną, a nadto zarówno w odwołaniu, jak i w skardze powołuje się na okoliczność wydania decyzji dopiero po upływie trzech miesięcy od daty wypłaty spornego świadczenia (19 marca 2007r.), zaś organ nie dysponuje dowodem doręczenia, nie można podzielić stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. o przesądzającym znaczeniu dla rozpatrywanej sprawy tego rozstrzygnięcia i ustaleń faktycznych z niego wynikających. Nie budzi bowiem wątpliwości w orzecznictwie sądowym (por. np. wyroki NSA z dnia 22 stycznia 1999r., I SA 117/99 – Lex nr 47962, 20 lutego 2001r., V SA 1001/99 – Lex nr 51257, 26 marca 2001r., V SA 90/00 – Lex nr 51328 oraz postanowienie NSA z dnia 27 lipca 1999r., I SA 1509/98 – Lex nr 4872), że decyzja, która nie została doręczona nie załatwia sprawy administracyjnej, gdyż nie wiąże organu ani strony, a jej byt prawny rozpoczyna się dopiero z chwilą doręczenia lub ogłoszenia adresatowi (art. 110 k.p.a.). Dopiero zatem z momentem doręczenia dokonanego, co wymaga podkreślenia, zgodnie z regułami określonymi w Rozdziale 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 39 – 49), decyzja wchodzi do obrotu prawnego, z czym Kodeks postępowania administracyjnego wiąże określone, istotne z punktu widzenia ochrony interesów strony skutki prawne, takie jak rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia odwołania oraz możliwość uruchomienia instancyjnej kontroli postępowania zakończonego jej wydaniem, a w konsekwencji weryfikacji ustaleń z niej wynikających. Tym samym skarżąca nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji wynikających z zaniedbania organu, zaś decyzja z dnia [...] Prezydenta Miasta Ł., której nie doręczono w sposób prawidłowy, nie może odnieść skutku prawnego ani stanowić podstawy do dokonywania ustaleń mających wpływ na jej sytuację prawną. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z naruszeniem art. 7, art. 8 art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 110 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, zaś w przedmiocie wykonalności na mocy art. 152 tej ustawy.