II SA/Łd 94/05

Dnia 1 czerwca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj, Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant: asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2005 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. B. kwotę 100,00 (sto) złotych z tytułu kosztów postępowania. Sygn. akt II S.A./Łd 94 / 05 U Z A S A D N I E N I E Decyzją Nr [...], z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie przepisu art. 127 par. 3 i art. 138 par. l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz przepisów art.2 pkt.2 lit a, art.3 ust l i art.4 ust.4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez J. B., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...] o przyznaniu J. B. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od miesiąca kwietnia 1943 roku do miesiąca sierpnia 1944 roku, to jest przez okres 17 miesięcy i odmowie przyznania tegoż uprawnienia za dalszy okres. W uzasadnieniu organ wskazał, iż strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 87, poz.395 ze zm.). Po rozpoznaniu powyższego wniosku organ stwierdził, iż strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepis art.2 ust.2 lit. "a" wskazanej powyżej ustawy, który stanowi, iż "represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia l września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945". Strona domagał się przyznania powyższego świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej w miejscowości Brieulles-Sur-Bar. Dalej organ stwierdził, iż z przedstawionego przez stronę materiału dowodowego (pisma Dyrektora Archiwum Departamentu Ardenny z dnia 12 marca 2001 roku) wynika, iż rodzina strony przebywała na deportacji do pracy przymusowej w miejscowości Brieulles-Sur-Bar od dnia 11 kwietnia 1943 roku. W ocenie organu nie jest możliwe zaliczenie okresu pobytu na deportacji po dniu 17 września 1944 roku, kiedy to nastąpiło zajęcie okolic miejscowości Brieulles-Sur-Bar przez aliantów (według opracowania: "Kronika II wojny światowej" pod red. Donalda Sommerville'a, Warszawa 1995, oraz opracowania "United States Anny in Worid War n. Specjał Studies. Chronology 1941/1945", pod red. Mary H. Williams, Washington 1960.), ponieważ praca po tej dacie – jeżeli nawet była wykonywana – nie stanowiła już represji w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" omawianej ustawy. Ustawa bowiem nie tylko zakreśla ogólne ramy czasowe przedmiotowej represji na okres trwania II wojny światowej, to jest w okresie od 1 września 1939 roku do 8 maja 1945 roku (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 roku w sprawie sygn. akt: III RN 158/98 – Lex Nr 79672) ale nadto ogranicza ją do momentu wyzwolenia przez aliantów konkretnej miejscowości. Z chwilą bowiem wyzwolenia danego terenu spod okupacji, praca deportowanych tam pracowników, choćby nadal była wykonywana, na przykład jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych (vide: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 sierpnia 2001 roku w sprawie sygn. akt V SA 3877/00 – Lex Nr 50162). Dalej organ wskazał, iż nie jest również możliwe zaliczenie stronie do okresu deportacji do pracy przymusowej miesiąca września 1944 roku., gdyż zgodnie z przepisem art.3 ust. 1 omawianej ustawy "świadczenie przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2". Organ wskazał, iż okres z miesiąca września 1944 roku doliczono do kwietnia 1943 roku, co dało pełny miesiąc. Konkludując organ wskazał, iż deportacja strony przy uwzględnieniu wymogów ustawy z 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym, trwała od kwietnia 1943 roku do sierpnia 1944 roku, a zatem 17 pełnych miesięcy. W dniu 23 grudnia 2004 roku na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. wywiódł J. B. nie zgadzając się z ustaleniem prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej przez okres 17 miesięcy i z "anulowaniem" pozostałego okresu represji. Skarżący pyta czy świadczenie z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres 17 miesięcy i za okres 6 miesięcy ma taki sam wymiar ?. Następnie skarżący przedstawił – trwające od 1996 roku – starania o zgromadzenie stosownych dokumentów potwierdzających fakt deportacji do pracy przymusowej, a także o przyznanie przez organ świadczenia z tytułu deportacji. Po otrzymaniu decyzji stwierdzającej deportację do pracy przymusowej skarżący udał się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdzie otrzymał świadczenie w kwocie 122,05 złotych, pomimo tego, iż informacja umieszczona w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych głosiła, iż winien otrzymać kwotę 143,00 złote. W ocenie skarżącego został on oszukany "na dużą sumę pieniędzy, bo dla biednego człowieka to jest duża suma". W ocenie skarżącego na podstawie Konstytucji należą mu się również odsetki za "odwlekanie" zakończenia sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie 1. uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, w jej części dotyczącej odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, uchybień, które skutkują koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji w powyższej części. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit. "a" tejże ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terytoria przez nią okupowane w okresie wojny w latach 1939 –1945. (vide: wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2000 roku w sprawie sygn. akt: V SA 674/00, opublikowany LEX Nr 50166). Dalej ustawa ta stanowi, iż świadczenie z tytułu represji opisanej w przywołanym powyżej przepisie przysługuje w wysokości 0,5 % przeciętnego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin ostatniej w 1995 roku waloryzacji emerytur i rent, za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, nie więcej jednak łącznie niż 10 % przeciętnego wynagrodzenia. (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku). Oznacza to, iż dopiero okres deportacji do pracy przymusowej trwający powyżej 20 miesięcy nie ma wpływu na wysokość świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Skoro w niniejszej sprawie organ administracji okres deportacji określił na 17 miesięcy, to słusznie zauważa skarżący, iż przyznane mu świadczenie jest niższe niż maksymalnie przewidziane z tego tytułu. Nie można wykluczyć, iż przyczyna przyznania skarżącemu niższego świadczenia, może tkwić w określonym przez organ administracji czasie deportacji do pracy przymusowej. Tym samym przysługuje skarżącemu uprawnienie do domagania się od organu innego (bardziej dla niego korzystnego) określenia czasu deportacji. Ponadto obowiązek ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy spoczywa na organie administracji i wynika z rządzącej postępowaniem administracyjnym zasady prawdy obiektywnej. Zatem niezależnie od tego jakie skutki w sferze praw i obowiązków strony pociąga określone ustalenie stanu faktycznego sprawy, organ administracji obowiązany jest owej prawdy obiektywnej dociec (art. 7 k.p.a.) Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej wskazuje, iż uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych w oparciu o dokumenty oraz dowody potwierdzające rodzaj i okres represji (art. 4 ust. 1 ustawy), natomiast świadczenie wypłaca właściwy organ emerytalno – rentowy, na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z decyzją stwierdzającą uprawnienie do tego świadczenia (art. 5 ust. 1 ustawy). Z powyższego należy wyprowadzić wniosek, iż kwota wypłaconego skarżącemu świadczenia jest wypadkową nie tylko zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ale również decyzji organu rentowego, który ostatecznie ustala wysokość należnego świadczenia. Dlatego też stwierdzić należy, iż w niniejszym postępowaniu sąd administracyjny, zgodnie z przysługującym mu zakresem kognicji, władny jest wyłącznie poddać kontroli legalności decyzję o przyznaniu uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Natomiast poza sferą zainteresowań sądu w niniejszej sprawie pozostaje zarówno decyzja organu rentowego określająca wysokość należnego skarżącemu świadczenia, jak i finansowe pretensje skarżącego wobec organów administracji z tytułu czasu w jakim prowadzone było postępowanie administracyjne. Mając na uwadze, iż nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie termin rozpoczęcia deportacji do pracy przymusowej wskazać należy, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, iż sąd w niniejszym postępowaniu w pełni podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 roku w sprawie sygn. III RN 158/98 (OSNAPU Nr 3 z 2004 roku, poz. 86), w którym przyjęto, że pojęcie "deportacji" użyte w art. 2 pkt 2 lit. "a" wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996 roku odnosi się wyłączenie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych, a więc obejmuje okres od dnia 1 września 1939 roku do dnia 8 maja 1945 roku, jak również pogląd przyjęty w nie publikowanym wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2002 roku w sprawie sygn. II SA/Łd 535/00, z którego wynika, że tylko data 8 maja 1945 roku może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" przywołanej powyżej ustawy. Sąd podziela zaprezentowany w tejże sprawie pogląd, iż ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Nie można bowiem przyjąć, aby przed ostatecznym zakończeniem wojny istniały szanse i warunki do powrotu z deportacji do Polski, skoro w dużej części Europy nadal trwały działania wojenne uniemożliwiające powrót. Ponadto nie można było w owym okresie przewidzieć, jak ostatecznie potoczą się losy wojny. Z tego punktu widzenia w ocenie sądu organ administracji określając datę zakończenia deportacji skarżącego do pracy przymusowej na dzień 17 września 1944 roku, naruszył dyspozycję przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" omawianej ustawy. Ponadto nie bez znaczenia jest również wskazanie, iż w ocenie sądu nie odpowiada przepisom o gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego (art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a.) praktyka organu czynienia istotnych dla sprawy ustaleń w oparciu o opracowania historyczne, których brak jest w aktach sprawy, chociażby w niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy wypisie wraz z koniecznym tłumaczeniem na język polski. Dokumenty te nie należą do powszechnie dostępnych, co uniemożliwia stronie weryfikację rozstrzygnięcia organu oraz czyni niemożliwym dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji. Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "a" i "c" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie odmawiającym świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a wobec uwzględnienia skargi. Na koszty te składa się wyłącznie wpis od skargi w kwocie 100,00 złotych. Wobec tego, iż uchylona decyzja utrzymywała w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia, bezprzedmiotowe było wstrzymywanie wykonania uchylonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku (art. 152 p.p.s.a.).