II SA/Łd 941/09

Dnia 18 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Protokolant Agnieszka Gortych - Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję. LS Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał M. K. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na syna B. B. urodzonego 15.05.2005r. na okres od 1.09.2008r. do 31.08.2009r., uznając, iż zostały spełnione kryteria określone w ustawie oświadczeniach rodzinnych. M. K. w dniu 9.02.2009r. urodziła córkę M. F., złożyła wniosek o jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka w dniu 16.02.2009r., wskazując też dane ojca dziecka. Organ wezwał M.K. do wyjaśnienia składu rodziny. M. K. odebrała to wezwanie w dniu 27.02.2009r. i w dniu 4.03. oświadczyła, iż mieszka z ojcem córki od dnia narodzin dziecka.. W dniu 9 marca 2009 roku wypłacono skarżącej zasiłek rodzinny na syna B. B. należny za marzec 2009r. Prezydent Miasta Ł. w dniu [...] wydał decyzję zmieniającą decyzję wyżej wymienioną orzekając o przyznaniu zasiłku rodzinnego na syna B. B. w wysokości 64 zł miesięcznie na okres 1.09.2008r. – 28.02.2009r. Przesłanką zmiany okresu, na który przyznano świadczenie było ustalenie, iż od 9.02.2009r. wnioskodawczyni zamieszkuje z M. F., jego dochód zatem należy doliczyć do dochodu rodziny, który w tej sytuacji wzrasta do kwoty 999,56 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. M. K. nie wniosła odwołania od tej decyzji. Kolejną decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na syna B. B. w marcu 2009 r. w kwocie 64,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 10 czerwca 2009 r. w kwocie 1,62 zł. W uzasadnieniu swej decyzji organ podniósł, że świadczenia, które pobrała skarżąca w tym okresie to świadczenia nienależnie pobrane, gdyż jej dochód przekroczył próg dochodowy z uwagi na zamieszkanie z M. F. Skarżąca obowiązana jest powiadamiać o zmianie sytuacji rodzinnej Organ ustalił, że po uwzględnieniu dochodu utraconego przez M.K. i po doliczeniu dochodu uzyskiwanego w 2007 roku przez nowego członka rodziny M. F., dochód w rodzinie skarżącej wynosił 49.671,39 zł, co daje miesięczny dochód w wysokości 999,56 na osobę. Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca podnosząc, iż organ miał wystarczającą ilość czasu na wstrzymanie wypłaty zasiłku rodzinnego, a o zmianie w sytuacji rodzinnej skarżąca poinformowała najszybciej jak tylko mogła. Decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 kpa, art. 1 ust 1 ustawy z 12 października 1994 r. o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2001. nr 79 poz. 856 ze zm.) i art. 30 ust 1, ust. 2 i ust. 8 w zw. z art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, iż świadczenia wypłacone skarżącej zostały pobrane pomimo zaistnienia okoliczności powodujących utratę prawa do świadczeń, o których mowa w art. 30 ust 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono, że skarżąca zmianę swojej sytuacji rodzinnej zgłosiła dopiero po wezwaniu organu, mimo uprzedniego pouczenia przez organ o konieczności informowania o zmianach sytuacji rodzinnej. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W uzasadnieniu podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w odwołaniu i wyjaśniła, że o zmianie swojej sytuacji rodzinnej poinformowała organ dwukrotnie – po raz pierwszy 16 lutego 2009 r., a po raz drugi 4 marca 2009r. Zdaniem skarżącej organ miał wystarczająco dużo czasu aby wstrzymać wypłatę świadczenia. Zarzuciła organowi II instancji nierzetelne prowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Oceniając w ramach tak zakreślonej kognicji sądu zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postępowanie administracyjne stwierdzić trzeba, iż skarga jest zasadna. Organy dokonały bowiem wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, co skutkowało błędną decyzją. Jako podstawę prawną uznania zasiłku rodzinnego przysługującego i wypłaconego skarżącej w marcu 2009 roku organ wskazał art. 3 pkt 24c , art. 30 ust.1, ust 2, 6, - 8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), zaś okolicznością faktyczną była zmiana składu członków rodziny i zmiana statusu finansowego. Nie ulega wątpliwości, ze ustawa świadczeniach rodzinnych nakłada na świadczeniobiorców obowiązki związane z weryfikacją sytuacji rodzinnej i majątkowej, o ile ma ona wpływ na prawo do przyznanych świadczeń. Wyrazem tych obowiązków jest m.in. unormowanie zawarte w art. 25 ust. 1 ustawy: w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba pobierająca świadczenia rodzinne jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego te świadczenia. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia ( ..).. Brak jednak jakichkolwiek ustaleń, które wskazywałyby, iż B. B. pozostaje na utrzymaniu M. F., zwłaszcza, że zobowiązanym do płacenia alimentów jest jego ojciec. Ustawa nadto nie podaje legalnej definicji dziecka pozostającego na utrzymaniu, jedynie w punkcie 12 art. 3 wskazuje, że osoby pozostające na utrzymaniu to członkowie rodziny utrzymujący się z połączonych dochodów tych osób, w przepisie tym nie ma jednak mowy o dzieciach pozostających na faktycznym utrzymaniu. Jednak z uwagi na to, że obowiązek utrzymania B. B. obciąża jego ojca, nie sposób przyjąć a priori, że jest on dzieckiem pozostającym na utrzymaniu nowego partnera matki. Ojciec córki skarżącej nie ma żadnych zobowiązań alimentacyjnych wobec B. B., syna skarżącej. Tym samym nie można stwierdzić, że nowy partner skarżącej i jej syn z poprzedniego związku tworzą rodzinę w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych a w konsekwencji, że pojawienie się M. F. w życiu matki chłopca wprost wpływa na sytuację rodzinna i majątkową dziecka. Nietrafnie zatem organ przyjmuje, że zamieszkanie skarżącej z ojcem nowo narodzonej córki wprost wpłynęło na wysokość dochodu przypadającego na B. B. Należy podkreślić, że sam fakt wspólnego zamieszkania matki chłopca z ojcem innego jej dziecka nie pozbawia jej statusu osoby samotnie wychowującej dziecko, z którego ojcem nie zamieszkuje. Zgodnie bowiem z definicją zawartą w art. 3 pkt 17a) ustawy o świadczeniach rodzinnych za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Reasumując - brak podstaw prawnych do automatycznego doliczenia dochodu M. F. do dochodu, z którego skarżąca utrzymuje syna B. B. Z tego powodu wadliwe jest w zaskarżonej decyzji organu I instancji wyliczenie matematyczne dotyczące zmiany dochodu rodziny skarżącej i konstatacja, że dochód ten w 2007 roku wyniósł 999,56 zł na osobę miesięcznie. Ponadto nieuzasadnione jest doliczanie do dochodu uzyskiwanego w 2007 roku dochodu osoby, która wówczas ze skarżącą nie zamieszkiwała. Stosownie bowiem do regulacji art. 3 pkt 2 ustawy dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Skoro świadczenia przyznano na okres 2008-2009, tym rokiem jest rok 2007. Bez wątpienia zatem i z tego względu wliczenie dochodu M. F. byłoby niezasadne, bowiem organ nie ustalił, aby w roku 2007 stanowił on rodzinę skarżącej. Należy też zgodzić się ze skarżącą, że wbrew zarzutowi organu powiadomiła o zmianie sytuacji rodzinnej bez zbędnej zwłoki. Odpowiedziała na wezwanie do złożenia wyjaśnień już w dniu 4 marca 2009 roku, a więc przed upływem miesiąca po urodzeniu drugiego dziecka i wspólnym zamieszkaniu z jego ojcem. Skoro świadczenie za marzec wypłacono jej już po złożeniu stosownych wyjaśnień, skarżąca nie miała podstaw, aby przypuszczać, że świadczenie to jej nie przysługuje. Zwłaszcza, że jak o tym wyżej była mowa z powodu wadliwej interpretacji art. 3 pkt 16 i 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonano błędnego wyliczenia dochodu rodziny, wpływającego na prawo małoletniego B. B. do świadczeń rodzinnych. Co więcej, skoro skarżąca odebrała świadczenie za marzec przed wydaniem decyzji zmieniającej okres zasiłkowy, nie można postawić jej zarzutu, że pobrała świadczenie nienależne. W żadnym unormowaniu ustawy o świadczeniach nie znajdziemy podstaw do stwierdzenia, że samo uchylenie czy zmiana decyzji przyznającej świadczenie przesądza o jego nienależnym pobraniu. W szczególności na taki wniosek nie pozwala treść art. 30 ustawy, który reguluje zagadnienie nienależnie pobranego świadczenia. W ustępie 1 statuuje on zasadę, że każde świadczenie rodzinne pobrane nienależnie podlega zwrotowi (art. 30 ust.1 ). W ust. 2. tego przepisu ustawodawca enumeratywnie wymienia sytuacje, w których można uznać, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Oznacza to, że tylko i tylko w tych trzech przypadkach organ ma prawo żądać zwrotu wypłaconych świadczeń, jako pobranych nienależnie . Zgodnie z powoływanym art. 30. 2. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Jak wynika wprost z przytoczonego przepisu, wśród przypadków nienależnie pobranych ustawodawca nie wymienia przypadku uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie. Dowodzi to, iż nie ma podstaw do stawiania znaku tożsamości między zmianą decyzji własnej i odmiennym uregulowaniem okresu, na który przyznano świadczenie a uznaniem, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Nie ma znaczenia fakt, że organ przed żądaniem zwrotu winien uchylić decyzję o przyznaniu świadczenia. W toku postępowania doszło zatem do naruszenia prawa materialnego w błędnej wykładni art. 3 pkt 2, 16, 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu – jak wykazano wyżej – mającym bezpośredni wpływ na wynik postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien rozważyć zastosowanie zawartych wyżej uwag co do wykładni wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uwagi na powyższe sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a..